បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធុរកិច្ចថ្មីរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើអត្រាបរាជ័យខ្ពស់ កង្វះខាតហិរញ្ញប្បទាន និងឧបសគ្គផ្នែកច្បាប់ទោះបីជាមានការគាំទ្រពីគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់ការវិភាគគោលនយោបាយ និងទិន្នន័យស្ថិតិពីរបាយការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពធុរកិច្ចថ្មីនៅវៀតណាម និងស្នើដំណោះស្រាយជាយុទ្ធសាស្ត្រ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីវឌ្ឍនភាព និងបញ្ហាប្រឈមនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធុរកិច្ចថ្មីនៅវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។ ទោះបីជាមានការកើនឡើងនៃចំនួនសហគ្រាសបង្កើតថ្មីក៏ដោយ អត្រាបរាជ័យនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ដោយសារកង្វះខាតហិរញ្ញប្បទាន ការគាំទ្រពីស្ថាប័នរដ្ឋ និងការយកចិត្តទុកដាក់លើកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| អត្រារស់រានមានជីវិតរបស់ធុរកិច្ចថ្មីមានកម្រិតទាប (Low Startup Survival Rate) | ទោះបីជាចលនាបង្កើតធុរកិច្ចថ្មីមានសន្ទុះខ្លាំង ក៏ប៉ុន្តែអត្រាជោគជ័យពិតប្រាកដនៅមានកម្រិតទាបខ្លាំងណាស់ ដែលទាមទារឱ្យមានការរៀបចំធនធានឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីជៀសវាងការដួលរលំមុនពេលទទួលបានជោគជ័យ។ | យោងតាមស្ថិតិរបស់ក្រសួងព័ត៌មាននិងសារគមនាគមន៍ (២០១៦) ជារៀងរាល់ឆ្នាំមានធុរកិច្ចថ្មីជាង ១,០០០ ត្រូវបានបង្កើតឡើង ប៉ុន្តែមានតែប្រមាណ ១០% ប៉ុណ្ណោះដែលអាចបន្តរស់រានមានជីវិតបាន។ |
| សូចនាករប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅកម្រិតទាប (Weak Ecosystem Indicators) | បរិយាកាសគាំទ្រដល់អាជីវកម្មនៅវៀតណាមនៅមានភាពខ្វះចន្លោះ ជាពិសេសការអប់រំធុរកិច្ចនៅកម្រិតចំណេះដឹងទូទៅ ហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់អាជីវកម្ម និងកម្មវិធីគាំទ្រពីស្ថាប័នរដ្ឋ។ | របាយការណ៍សូចនាករធុរកិច្ចសកល (GEM 2015/2016) បង្ហាញថា វៀតណាមជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៥០/៦២ លើកម្មវិធីរដ្ឋាភិបាល (២.១៤ ពិន្ទុ) និងហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់អាជីវកម្ម (២.១២ ពិន្ទុ)។ |
| ឧបសគ្គផ្នែកមូលធន និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា (Capital and IP Barriers) | អ្នកវិនិយោគទេវតា និងមូលនិធិបណ្តាក់ទុន (Venture Capital) ស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការវិនិយោគក្នុងដំណាក់កាលដំបូងដោយសារហានិភ័យខ្ពស់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះធុរកិច្ចភាគច្រើនខ្វះបទប្បញ្ញត្តិច្បាស់លាស់ស្តីពីកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ | របាយការណ៍បានគូសបញ្ជាក់ថា កង្វះខាតនូវយន្តការច្បាប់ច្បាស់លាស់ក្នុងការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញាពីសាកលវិទ្យាល័យ ជាឧបសគ្គចម្បងក្នុងការអភិវឌ្ឍ។ |
| កំណើននៃការចុះបញ្ជីអាជីវកម្មថ្មី (Growth in New Registrations) | ការកែទម្រង់នីតិវិធីរដ្ឋបាល និងគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលបានជំរុញឱ្យមានកំណើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការចុះបញ្ជីបង្កើតសហគ្រាសថ្មី។ | ឆ្នាំ ២០១៦ មានសហគ្រាសថ្មីចំនួន ១១០,១០០ ត្រូវបានបង្កើតឡើង (កើនឡើង ១៦.២% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០១៥) ដោយពេលវេលាចុះបញ្ជីជាមធ្យមត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ២.៩ ថ្ងៃ។ |
របាយការណ៍នេះបានស្នើឡើងនូវដំណោះស្រាយជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដើម្បីគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍធុរកិច្ចថ្មីប្រកបដោយចីរភាព និងបង្កើនលទ្ធភាពទទួលបានប្រាក់ទុនពីប្រភពផ្សេងៗ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | គួរពិចារណាបង្កើតទីផ្សារមូលធនឯកទេស ឬទីផ្សារភាគហ៊ុនសម្រាប់ធុរកិច្ចថ្មី (Specialized Capital Market) ដែលមានលក្ខខណ្ឌចុះបញ្ជីទាបជាងទីផ្សារមូលបត្រធម្មតា ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការគៀងគរទុន។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន (Government and Private Sector) | រៀបចំ និងអនុវត្តគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តអ្នកវិនិយោគទេវតា (Angel Investors) និងបង្កើតមូលនិធិបណ្តាក់ទុន (Venture Capital Funds) តាមរូបភាពភាពជាដៃគូរវាងរដ្ឋនិងឯកជន (PPP)។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នអប់រំ និងអ្នកស្រាវជ្រាវ (Educational Institutions & Researchers) | ត្រូវពង្រឹងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ស្តីពីកម្មសិទ្ធិបញ្ញា និងនីតិវិធីនៃការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាពីសាកលវិទ្យាល័យទៅកាន់សហគ្រាសតាមរយៈមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះធុរកិច្ច (Incubators)។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាបនិកធុរកិច្ចថ្មី (Startup Founders) | ត្រូវរៀបចំផែនការអាជីវកម្មឱ្យបានច្បាស់លាស់ (Viable Business Plan) ជាមុន ដោយផ្តោតលើការអភិវឌ្ឍផលិតផល ឬសេវាកម្មដែលឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារជាក់ស្តែង ជៀសវាងការធ្វើអាជីវកម្មតាមអារម្មណ៍។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធុរកិច្ចថ្មី (Startup Ecosystem)។ បទពិសោធន៍របស់ប្រទេសជិតខាងដូចជាវៀតណាម លើការកាត់បន្ថយនីតិវិធីរដ្ឋបាល និងការដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតដើមទុន គឺជាមេរៀនដ៏ល្អសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយ។
ដើម្បីឱ្យចលនាធុរកិច្ចថ្មីនៅកម្ពុជាទទួលបានជោគជ័យប្រកបដោយចីរភាព កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវមានក្របខ័ណ្ឌគតិយុត្តដ៏រឹងមាំមួយ ដែលគាំទ្រដល់ប្រភពទុនហានិភ័យខ្ពស់ (Venture Capital) ព្រមទាំងបញ្ចូលការអប់រំសហគ្រិនភាពទៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំថ្នាក់ចំណេះទូទៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Startup Ecosystem (Hệ sinh thái khởi nghiệp) | បណ្តាញនៃស្ថាប័ន បុគ្គល ធនធានហិរញ្ញវត្ថុ និងគោលនយោបាយដែលធ្វើអន្តរកម្មជាមួយគ្នាដើម្បីគាំទ្រដល់ការបង្កើត និងការរីកចម្រើននៃធុរកិច្ចថ្មីនៅក្នុងបរិយាកាសណាមួយ។ ការរៀបចំគោលនយោបាយត្រូវពង្រឹងគ្រប់ធាតុផ្សំទាំងនេះទើបអាជីវកម្មអាចរស់រានបាន។ | ប្រៀបដូចជាដី ទឹក និងពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅក្នុងសួនច្បារ ដែលរួមគ្នាជួយឱ្យកូនរុក្ខជាតិ (ធុរកិច្ចថ្មី) អាចលូតលាស់និងរស់រានមានជីវិតបាន។ |
| Venture Capital Fund (Quỹ đầu tư mạo hiểm) | មូលនិធិវិនិយោគដែលផ្តល់ដើមទុនដល់ក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្តើមអាជីវកម្ម ឬក្រុមហ៊ុនតូចៗដែលមានសក្តានុពលរីកចម្រើនខ្លាំង ប៉ុន្តែក៏មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការបរាជ័យផងដែរ ដោយដូរយកភាគហ៊ុននៅក្នុងក្រុមហ៊ុននោះ។ រដ្ឋាភិបាលជារឿយៗត្រូវបង្កើតច្បាប់ដើម្បីទាក់ទាញមូលនិធិទាំងនេះ។ | ដូចជាការភ្នាល់ប្រាក់លើសេះប្រណាំងដែលទើបនឹងកើតថ្មីមួយ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងក្លាយជាម្ចាស់ជើងឯកដ៏ល្បីល្បាញនៅថ្ងៃអនាគត។ |
| Angel Investor (Nhà đầu tư thiên thần) | បុគ្គលដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ ដែលផ្តល់ដើមទុនគាំទ្រដល់ធុរកិច្ចថ្មីនៅដំណាក់កាលដំបូងបំផុត ជាថ្នូរនឹងការកាន់កាប់ភាគហ៊ុន។ ក្រៅពីលុយ ពួកគេក៏ផ្តល់នូវការណែនាំ និងបណ្តាញទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មផងដែរ ដែលទាមទារឱ្យមានគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តផ្នែកពន្ធពីរដ្ឋ។ | ដូចជាសប្បុរសជនដែលជួយចេញលុយឱ្យអ្នកបើកហាងកាហ្វេដំបូង ព្រោះគាត់ជឿជាក់លើស្នាដៃឆុងកាហ្វេ និងគំនិតរបស់អ្នក។ |
| Business Incubator (Vườn ươm doanh nghiệp) | កម្មវិធី ឬស្ថាប័នដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីជួយក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្តើមអាជីវកម្មឱ្យទទួលបានជោគជ័យ ដោយផ្តល់នូវកន្លែងធ្វើការ ការបណ្តុះបណ្តាល ការណែនាំ និងការគាំទ្របច្ចេកទេស។ ស្ថាប័ននេះច្រើនមានទីតាំងនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យ ឬគាំទ្រដោយរដ្ឋ។ | ប្រៀបដូចជាកន្លែងថែទាំទារកទើបនឹងកើតនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ ដែលផ្តល់កម្តៅ និងការយកចិត្តទុកដាក់ រហូតដល់ទារកនោះរឹងមាំអាចចេញទៅក្រៅបាន។ |
| Intellectual Property / IP (Sở hữu trí tuệ) | សិទ្ធិផ្លូវច្បាប់ដែលការពារការបង្កើតថ្មីចេញពីគំនិតរបស់មនុស្ស ដូចជាការច្នៃប្រឌិតបច្ចេកវិទ្យា កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងម៉ាកសញ្ញា ដើម្បីការពារកុំឱ្យអ្នកដទៃលួចចម្លង។ ធុរកិច្ចថ្មីចាំបាច់ត្រូវមានការធានាផ្លូវច្បាប់នេះមុនពេលបញ្ចេញផលិតផលទៅកាន់ទីផ្សារ។ | ដូចជាការធ្វើរបងយ៉ាងរឹងមាំព័ទ្ធជុំវិញចម្ការផ្លែឈើដែលអ្នកបានបង្កាត់ពូជដោយផ្ទាល់ដៃ ដើម្បីការពារកុំឱ្យគេលួចបេះយកទៅលក់បន្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
