បញ្ហា (The Problem)៖ វិស័យអប់រំនៅកម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងកង្វះខាតសមត្ថភាពធនធានមនុស្ស ជាពិសេសភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់នាយកសាលាមធ្យមសិក្សា ដែលជាកត្តារារាំងដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងតាមសាលារៀន (School-based management) និងលទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស។ ឯកសារនេះបង្ហាញពីបទពិសោធន៍ និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការអភិវឌ្ឍកម្មវិធីកសាងសមត្ថភាពនាយកសាលាដើម្បីឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រឆ្លុះបញ្ចាំងបែបស៊ីជម្រៅ (Critical reflection) ទៅលើការរចនា និងការអនុវត្តកម្មវិធីភាពជាអ្នកដឹកនាំសាលារៀន (LUP) រយៈពេលពីរឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional In-Service Training (Baseline) ការបណ្តុះបណ្តាលវិក្រឹត្យការបែបប្រពៃណី (វិធីសាស្ត្រទូទៅ) |
ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំ និងអនុវត្តជាទ្រង់ទ្រាយធំដោយផ្តោតលើការផ្តល់ទ្រឹស្តីទូទៅ។ | ខ្វះការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅតាមសាលារៀន និងមិនឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាប្រឈម ឬតម្រូវការជាក់លាក់របស់នាយកសាលានីមួយៗ។ | ជារឿយៗមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការផ្លាស់ប្តូរលទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស ឬជំរុញនវានុវត្តន៍ក្នុងការគ្រប់គ្រងសាលាឡើយ។ |
| Residency-based Leadership Upgrading Program (LUP) កម្មវិធីភាពជាអ្នកដឹកនាំសាលារៀន (LUP) ផ្អែកលើការអនុវត្តជាក់ស្តែង |
ជំរុញការរៀនសូត្របែបបន្សាំ (Adaptive learning) ផ្តល់ភាពម្ចាស់ការដល់សិក្ខាកាម និងមានការគាំទ្រជាប្រចាំពីអ្នកបង្ហាត់បង្ហាញតាមរយៈការដោះស្រាយបញ្ហាផ្ទាល់។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើន ធនធានមនុស្សជំនាញសម្រាប់ធ្វើជាអ្នកបង្ហាត់បង្ហាញ (Mentors) និងការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ពីសិក្ខាកាមក្នុងការធ្វើគម្រោង។ | នាយកសាលាទទួលបានភាពម្ចាស់ការ និងអាចបង្កើតគម្រោងកែលម្អសាលារៀនបានដោយជោគជ័យផ្អែកលើស្តង់ដារទាំង៩របស់ក្រសួងអប់រំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តកម្មវិធី LUP ទាមទារការវិនិយោគច្រើនលើធនធានមនុស្សជំនាញ និងប្រព័ន្ធគាំទ្រយូរអង្វែង ជាជាងត្រឹមតែសម្ភារៈសិក្សា។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅសាលាមធ្យមសិក្សាគោលដៅចំនួន ១០០ ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាក្រោមគម្រោង SEIP។ ទិន្នន័យភាគច្រើនកើតចេញពីការឆ្លុះបញ្ចាំង (Critical reflection) របាយការណ៍វឌ្ឍនភាព និងការសង្កេតរបស់អ្នករៀបចំកម្មវិធីនៅ RUPP និងធនាគារពិភពលោក។ ថ្វីត្បិតតែវិធីសាស្ត្រនេះអាចមានភាពលម្អៀងខាងការវាយតម្លៃដោយខ្លួនឯងបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទ និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងសាលារៀនពិតប្រាកដ។
កម្មវិធី និងវិធីសាស្ត្របណ្តុះបណ្តាលនាយកសាលានេះមានភាពស័ក្តិសម និងមានប្រយោជន៍ជាទីបំផុតសម្រាប់ការធ្វើកំណែទម្រង់វិស័យអប់រំនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការរៀនទ្រឹស្តីសុទ្ធសាធ មកជាការអនុវត្តគម្រោងកែលម្អសាលារៀនបែបបន្សាំ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពអប់រំប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| School-based management (ការគ្រប់គ្រងតាមសាលារៀន) | គំរូអភិបាលកិច្ចអប់រំដែលផ្តោតលើការធ្វើវិមជ្ឈការ ដោយផ្ទេរសិទ្ធិអំណាច ការសម្រេចចិត្ត និងការគ្រប់គ្រងធនធានពីថ្នាក់ជាតិមកឱ្យសាលារៀនផ្ទាល់ និងសហគមន៍ ដើម្បីអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការផ្តល់សិទ្ធិឱ្យមេគ្រួសារនីមួយៗរៀបចំចាត់ចែងថវិកា និងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃដោយខ្លួនឯង ជាជាងរង់ចាំការបញ្ជាពីមេភូមិ។ |
| Residency-based curriculum (កម្មវិធីសិក្សាផ្អែកលើការអនុវត្តផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាន) | ទម្រង់នៃការបណ្តុះបណ្តាលដែលតម្រូវឱ្យសិក្ខាកាមរៀនទ្រឹស្តី រួចយកចំណេះដឹងទាំងនោះទៅអនុវត្តផ្ទាល់នៅកន្លែងធ្វើការរបស់ខ្លួន (សាលារៀន) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែង មុននឹងយកលទ្ធផលមកឆ្លុះបញ្ចាំងវាយតម្លៃ។ | ដូចជាការរៀនធ្វើម្ហូបដោយចូលទៅអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងផ្ទះបាយរបស់ភោជនីយដ្ឋាន ជាជាងគ្រាន់តែអង្គុយទន្ទេញសៀវភៅរូបមន្តនៅក្នុងថ្នាក់រៀន។ |
| Adaptive learning (ការរៀនសូត្របែបបន្សាំ) | វិធីសាស្ត្របង្រៀន ឬបណ្តុះបណ្តាលដែលមានភាពបត់បែន និងត្រូវបានកែតម្រូវទៅតាមល្បឿននៃការយល់ដឹង ចំណុចខ្លាំង ចំណុចខ្សោយ និងបរិបទជាក់ស្តែងរបស់សិក្ខាកាមម្នាក់ៗ។ | ដូចជាការកាត់ខោអាវតម្រូវតាមទំហំរាងកាយរបស់អតិថិជនម្នាក់ៗ ជាជាងការលក់ខោអាវដែលមានទំហំតែមួយសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាស្លៀក។ |
| ADDIE model (គំរូ ADDIE) | ក្របខ័ណ្ឌជាប្រព័ន្ធសម្រាប់រៀបចំការបណ្តុះបណ្តាល ឬគម្រោង ដែលមាន៥ដំណាក់កាល៖ ការវិភាគ (Analysis), ការរចនា (Design), ការអភិវឌ្ឍ (Development), ការអនុវត្ត (Implementation), និងការវាយតម្លៃ (Evaluation)។ | ដូចជាជំហាននៃការសាងសង់ផ្ទះ ដែលត្រូវចាប់ផ្តើមពីការសិក្សាស្ថានភាពដី គូរប្លង់ រៀបចំសម្ភារៈ សាងសង់ និងចុងក្រោយគឺការត្រួតពិនិត្យគុណភាពសំណង់។ |
| Progressive data-driven curriculum (កម្មវិធីសិក្សាជំរុញដោយទិន្នន័យ) | កម្មវិធីសិក្សាដែលមិននៅទ្រឹង ប៉ុន្តែតែងតែទទួលបានការកែសម្រួល និងអភិវឌ្ឍជាប្រចាំ ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានត្រឡប់ តម្រូវការថ្មីៗ និងលទ្ធផលដែលប្រមូលបានពីការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់សិក្ខាកាម។ | ដូចជាកម្មវិធីទូរស័ព្ទ (App) ដែលតែងតែមានការ Update ជំនាន់ថ្មីជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីជួសជុលបញ្ហា និងបន្ថែមមុខងារថ្មីៗតាមការសំណូមពររបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ |
| In-service training (ការបណ្តុះបណ្តាលវិក្រឹត្យការ) | ការបណ្តុះបណ្តាល ឬការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈបន្ថែម ដែលផ្តល់ជូនដល់បុគ្គលិក គ្រូបង្រៀន ឬនាយកសាលាដែលកំពុងបម្រើការងាររួចហើយ ដើម្បីបង្កើនចំណេះដឹង និងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជំនាញរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការយកឡានដែលកំពុងប្រើប្រាស់រាល់ថ្ងៃ ទៅចូលរោងជាងដើម្បីប្តូរប្រេងម៉ាស៊ីន និងដំឡើងគ្រឿងបន្លាស់ថ្មីៗឱ្យកាន់តែទំនើប និងមានសុវត្ថិភាពជាងមុន។ |
| Instructional leadership (ភាពជាអ្នកដឹកនាំការបង្រៀននិងរៀន) | តួនាទីដ៏សំខាន់របស់នាយកសាលាក្នុងការដឹកនាំ គាំទ្រ តាមដាន និងវាយតម្លៃការអនុវត្តកម្មវិធីសិក្សា ព្រមទាំងវិធីសាស្ត្របង្រៀនរបស់គ្រូ ដើម្បីធានាថាសិស្សានុសិស្សទទួលបានការអប់រំប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់។ | ដូចជាតួនាទីរបស់អ្នកដឹកនាំរឿង (Director) ដែលមិនមែនជាអ្នកសម្តែងផ្ទាល់ ប៉ុន្តែជាអ្នកជួយណែនាំតួសម្តែងទាំងអស់ឱ្យបញ្ចេញសមត្ថភាពបានល្អបំផុត ដើម្បីបង្កើតបានខ្សែភាពយន្តមួយដ៏ល្អឯក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
