បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីវឌ្ឍនភាព និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការបញ្ចូលការគិតជាប្រព័ន្ធ (Systems Thinking) និងថាមវន្តប្រព័ន្ធ (System Dynamics) ទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាចំណេះទូទៅកម្រិត K-12 នៅក្នុងសាលារៀននានា។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការសំយោគបទពិសោធន៍ និងមេរៀនដែលទទួលបានពីគម្រោងសាលារៀនចំនួន ៨ និងអង្គការអប់រំផ្សេងៗដែលបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំកន្លងមក។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការប្រើប្រាស់ថាមវន្តប្រព័ន្ធ (System Dynamics) និងការគិតជាប្រព័ន្ធ (Systems Thinking) ក្នុងថ្នាក់រៀន K-12 ជួយបង្កើនការគិតស៊ីជម្រៅ និងការយល់ដឹងរបស់សិស្សយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពង្រីកការអនុវត្តនេះប្រឈមនឹងបញ្ហាធំៗដោយសារសម្ពាធនៃការធ្វើតេស្តស្តង់ដារ កង្វះពេលវេលា និងការផ្លាស់ប្តូរអ្នកគ្រប់គ្រងសាលា។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| សមត្ថភាពសិស្សក្នុងការរៀន (Student Learning Capacity) | សិស្សក្មេងៗមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការយល់ដឹងពីគំនិតស្មុគស្មាញ និងផ្ទេរចំណេះដឹងទៅកាន់មុខវិជ្ជាផ្សេងៗតាមរយៈការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍គិតជាប្រព័ន្ធ (Systems Thinking tools) ប្រសើរជាងការរំពឹងទុក។ | ទិន្នន័យពីគម្រោងសាលាអន្តរការីកម្រិតទី៨ (Murdoch Middle School) និងទិន្នន័យស្រាវជ្រាវពីទីក្រុង Portland បង្ហាញថាសិស្សអាចបង្កើតគំរូកុំព្យូទ័រ និងសរសេរអត្ថបទវិភាគបានយ៉ាងល្អ និងមានការកើនឡើងនូវការលើកទឹកចិត្តក្នុងការសិក្សា។ |
| ឧបសគ្គសម្រាប់គ្រូបង្រៀន (Challenges for Teachers) | គ្រូបង្រៀនជួបការលំបាកក្នុងការរៀន និងអនុវត្តថាមវន្តប្រព័ន្ធ ដោយសារវាទាមទារពេលវេលា ចំណេះដឹងគណិតវិទ្យា/កុំព្យូទ័រ និងសម្ពាធក្នុងការបង្រៀនឲ្យទាន់កម្មវិធីដើម្បីប្រឡង (Standardized testing pressures)។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា កម្មវិធី No Child Left Behind និងការធ្វើតេស្តស្តង់ដារ បានរារាំងគ្រូមិនឱ្យទទួលយកបច្ចេកទេសបង្រៀនថ្មីៗ ដែលមិនមានក្នុងការវាយតម្លៃជំនាញមូលដ្ឋាន ដោយគ្រូត្រូវចំនាយពេលផ្តោតលើតែការប្រឡង។ |
| ភាពផុយស្រួយនៃកម្មវិធីនៅតាមសាលា (Program Fragility) | ភាពជោគជ័យនៃកម្មវិធីថាមវន្តប្រព័ន្ធពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការគាំទ្រពីអ្នកគ្រប់គ្រងសាលា (Administration support)។ ការផ្លាស់ប្តូរនាយកសាលា ឬការកាត់បន្ថយថវិកា អាចធ្វើឲ្យកម្មវិធីត្រូវរំសាយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | បទពិសោធន៍នៅសាលា Carlisle Public Schools បង្ហាញថាកម្មវិធីប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានរុះរើលឿនមែនទែន ក្រោយពេលនាយកសាលាចូលនិវត្តន៍ និងការកាត់បន្ថយមូលនិធិគាំទ្រពីអង្គការ Waters Foundation។ |
| សារៈសំខាន់នៃការរួមបញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីសិក្សា (Importance of Curriculum Integration) | ការអនុវត្តថាមវន្តប្រព័ន្ធទទួលបានជោគជ័យយូរអង្វែង នៅពេលវាត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងមុខវិជ្ជាស្នូល (Core curriculum) ដូចជា វិទ្យាសាស្ត្រ គណិតវិទ្យា និងសង្គមវិជ្ជា ជាជាងការបង្រៀនជាមុខវិជ្ជាដាច់ឡែក។ | ការសង្កេតពីគម្រោង CC-STADUS បានរកឃើញថា ដើម្បីឲ្យសកម្មភាពគិតជាប្រព័ន្ធអាចរស់រានបានក្នុងប្រព័ន្ធសាលា ពួកវាត្រូវតែក្លាយជាផ្នែកមួយដែលមិនអាចខ្វះបាននៃវគ្គសិក្សាដែលមានស្រាប់ក្នុងកម្មវិធីសិក្សា។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួនដើម្បីធានាដល់និរន្តរភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃការបង្រៀនថាមវន្តប្រព័ន្ធ (System Dynamics) នៅក្នុងសាលារៀន។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| ក្រសួងអប់រំ និងអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ (MoEYS and Policymakers) | ដាក់បញ្ចូលឧបករណ៍គិតជាប្រព័ន្ធ (Systems Thinking) និងថាមវន្តប្រព័ន្ធទៅក្នុងស្តង់ដារកម្មវិធីសិក្សា និងប្រព័ន្ធវាយតម្លៃសិស្ស ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឲ្យមានការបង្រៀនបែបត្រិះរិះពិចារណា (Critical thinking) ជាជាងការទន្ទេញមេរៀនសូត្រ។ | ខ្ពស់ (High) |
| នាយកសាលា និងអ្នកគ្រប់គ្រង (School Principals and Administrators) | ផ្តល់ការគាំទ្រពេញទំហឹងដល់គ្រូបង្រៀន តាមរយៈការរៀបចំកាលវិភាគដែលអាចបត់បែនបាន អនុញ្ញាតឲ្យមានពេលវេលាសហការគ្នា និងការសម្របសម្រួលវគ្គបណ្តុះបណ្តាល និងការបង្វឹក (Mentoring) ជាប្រចាំ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកអភិវឌ្ឍកម្មវិធីសិក្សា (Curriculum Developers) | បង្កើតឯកសារបង្រៀន និងមេរៀនជាបន្តបន្ទាប់នៅគ្រប់កម្រិតថ្នាក់ ដែលរួមបញ្ចូលការគិតជាប្រព័ន្ធទៅក្នុងមុខវិជ្ជាស្នូល ដោយមានអមជាមួយចម្លើយណែនាំ និងមានភាពងាយស្រួលសម្រាប់គ្រូយកទៅប្រើប្រាស់។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន (NGOs and Private Sector) | ផ្តល់មូលនិធិគាំទ្រសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ការអភិវឌ្ឍឧបករណ៍បង្រៀនថ្មីៗ (ដូចជាហ្គេមអប់រំ និងការក្លែងធ្វើរឿង - Simulations) និងការគាំទ្របច្ចេកទេសផ្ទាល់ដល់សាលារៀននិងគ្រូបង្រៀន។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈដែលក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា (MoEYS) កំពុងជំរុញយ៉ាងខ្លាំងនូវការអប់រំស្ទែម (STEM) និងបំណិនសតវត្សទី២១។ ការបញ្ជ្រាបថាមវន្តប្រព័ន្ធអាចជួយកែប្រែទម្លាប់នៃការរៀនទន្ទេញ (Rote learning) ដែលកំពុងមាននៅកម្ពុជា ទៅជាការរៀនសូត្រដែលផ្តោតលើសិស្សជាមជ្ឈមណ្ឌល (Learner-centered education) និងការដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញជាក់ស្តែង។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រគិតជាប្រព័ន្ធនៅកម្ពុជា ទាមទារការប្តេជ្ញាចិត្តរយៈពេលវែងពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសការជួយគាំទ្រនាយកសាលា និងគ្រូបង្រៀនដោយផ្ទាល់ ដើម្បីកាត់បន្ថយបន្ទុកនៃការបង្រៀន និងជួយពួកគេឲ្យក្លាយជាអ្នកសម្របសម្រួលដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសិក្សារបស់សិស្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| System Dynamics (SD) | វិធីសាស្ត្រមួយក្នុងការស្វែងយល់ពីឥរិយាបថនៃប្រព័ន្ធស្មុគស្មាញណាមួយក្នុងរយៈពេលយូរ ដោយប្រើប្រាស់គំរូកុំព្យូទ័រ និងការវិភាគរង្វិលជុំត្រឡប់ (Feedback loops) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាគោលនយោបាយ ឬការគ្រប់គ្រង។ ក្នុងវិស័យអប់រំ វាជួយសិស្សឲ្យចេះវិភាគបញ្ហាជាក់ស្តែងដោយមើលឃើញពីទំនាក់ទំនងនៃគ្រប់សមាសធាតុ។ | ដូចជាការមើលឃើញរូបភាពធំនៃបញ្ហា និងដឹងពីរបៀបដែលផ្នែកនីមួយៗមានឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងរយៈពេលយូរ ដូចជារបៀបដែលអាកាសធាតុ បរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ចទាក់ទងគ្នា។ |
| Systems Thinking (ST) | ផ្នត់គំនិត និងសំណុំឧបករណ៍ (ដូចជាគំនូសបំព្រួញប្រព័ន្ធ) ដែលជួយសិស្ស និងអ្នកអប់រំឲ្យមើលឃើញពីទំនាក់ទំនងអន្តរកម្មរវាងផ្នែកផ្សេងៗនៃប្រព័ន្ធមួយ ជាជាងការមើលឃើញបញ្ហាតែមួយជ្រុងៗ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការសម្រេចចិត្តគោលនយោបាយបានត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ | ដូចជាការព្យាបាលជំងឺ ដោយមិនត្រឹមតែលេបថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ តែត្រូវរកមូលហេតុដើមដែលធ្វើឲ្យឈឺ ដើម្បីកុំឲ្យរើឡើងវិញ។ |
| Learner-Centered Learning | វិធីសាស្ត្របង្រៀនដែលតម្កល់សិស្សជាចំណុចកណ្តាល ដោយលើកទឹកចិត្តឲ្យពួកគេស្វែងយល់ ស្រាវជ្រាវ និងរកដំណោះស្រាយដោយខ្លួនឯង ជាជាងការចាំស្តាប់តែគ្រូពន្យល់ និងទន្ទេញមេរៀន ដែលជាកត្តាជំរុញឲ្យការអប់រំនៅកម្ពុជាមានភាពរស់រវើក។ | ដូចជាការឲ្យសិស្សធ្វើជាអ្នកបើកបរឡានដោយខ្លួនឯង ដោយមានគ្រូជាអ្នកអង្គុយប្រាប់ផ្លូវក្បែរនោះ ជាជាងឲ្យគ្រូជាអ្នកបើកបររហូត។ |
| Behavior-Over-Time Graphs (BOTG) | គំនូសតាងដែលបង្ហាញពីការប្រែប្រួលនៃអថេរណាមួយ (ដូចជាចំនួនប្រជាជន ឬសីតុណ្ហភាព) នៅលើអ័ក្សពេលវេលា ដែលជួយសិស្សឲ្យមើលឃើញពីនិន្នាការ និងលំនាំនៃបំរែបំរួលទាំងនោះ ដើម្បីធ្វើការវិភាគពីមូលហេតុនៃការផ្លាស់ប្តូរ។ | ដូចជាការគូសគំនូសតាងតាមដានពិន្ទុប្រឡងប្រចាំខែរបស់សិស្សពេញមួយឆ្នាំ ដើម្បីមើលថាតើពួកគេរៀនពូកែជាងមុន ឬធ្លាក់ចុះ។ |
| Causal Loop Diagrams | គំនូសតាងដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងហេតុ និងផលក្នុងប្រព័ន្ធមួយ ដែលមានលក្ខណៈជារង្វិលជុំ (Feedback loops) ដែលអាចជារង្វិលជុំពង្រឹង (Reinforcing) ឬរង្វិលជុំរក្សាតុល្យភាព (Balancing)។ វាជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយក្នុងការមើលឃើញពីផលប៉ះពាល់ជាបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាគំនូសតាងបង្ហាញពីវដ្តទឹក ដែលពពកក្លាយជាភ្លៀង ភ្លៀងធ្លាក់មកដី ដីហួតទឹកទៅជាពពកវិញវិលជុំរហូត។ |
| Stock/Flow Maps | ឧបករណ៍គិតជាប្រព័ន្ធដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញពីបរិមាណដែលបានសន្សំទុក (Stock) និងអត្រានៃការហូរចូលឬហូរចេញ (Flow) ដើម្បីជួយសិស្សយល់ពីមូលហេតុនៃការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងប្រព័ន្ធណាមួយ ដូចជាការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ច ឬបរិស្ថាន។ | ដូចជាធុងទឹកមួយ (Stock) ដែលមានទុយោទឹកហូរចូល (Inflow) និងរន្ធបញ្ចេញទឹក (Outflow) ដែលបរិមាណទឹកក្នុងធុងអាស្រ័យលើល្បឿនទឹកហូរចូលនិងចេញ។ |
| Constructivist | ទ្រឹស្តីនៃការរៀនសូត្រដែលជឿថាមនុស្សបង្កើតចំណេះដឹង និងអត្ថន័យដោយខ្លួនឯងតាមរយៈបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ និងការឆ្លុះបញ្ចាំងពីបទពិសោធន៍ទាំងនោះ មិនមែនគ្រាន់តែទទួលយកព័ត៌មានបញ្ចុកពីអ្នកដទៃនោះទេ។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការកែទម្រង់ការបង្រៀនបែបថ្មី។ | ដូចជាការរៀនជិះកង់ ដោយសិស្សត្រូវសាកល្បងជិះផ្ទាល់និងដួលទើបចេះ មិនមែនគ្រាន់តែស្តាប់គ្រូពន្យល់ពីរបៀបជិះកង់នោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
