បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីទិដ្ឋភាពនៃការអប់រំបច្ចុប្បន្នដែលផ្តោតខ្លាំងពេកលើការកសាងអាជីព ដោយមើលរំលងការអភិវឌ្ឍចរិតលក្ខណៈ និងសីលធម៌ ដែលនាំឱ្យសង្គមខ្វះយុត្តិធម៌ និងពោរពេញដោយជម្លោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញ (Review) ទៅលើទ្រឹស្តី និងសេចក្តីបង្រៀនរបស់លោក ស្វាមី វិវកានន្ទ ដើម្បីទាញយកគោលការណ៍គ្រឹះនៃប្រព័ន្ធអប់រំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Modern/Current Education System ប្រព័ន្ធអប់រំបច្ចុប្បន្ន (ផ្តោតលើអាជីព និងព័ត៌មាន) |
ផ្តល់ព័ត៌មានច្រើន និងជួយបណ្តុះបណ្តាលសិស្សសម្រាប់ទីផ្សារការងារ និងបច្ចេកវិទ្យា។ | ផ្តោតតែលើការទន្ទេញចាំមាត់ បង្កើតមនុស្សឱ្យធ្វើតាមបញ្ជាដូចម៉ាស៊ីន និងខ្វះការអប់រំសីលធម៌ និងគុណតម្លៃខាងវិញ្ញាណយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | បង្កើតបានធនធានមនុស្សដែលពោរពេញដោយព័ត៌មាន តែខ្វះគតិបណ្ឌិត និងបង្កើតឱ្យមានបញ្ហាសង្គមដោយសារភាពអាត្មានិយម។ |
| Vivekananda's Educational Philosophy (Spiritual Humanism) ទស្សនវិជ្ជាអប់រំរបស់ ស្វាមី វិវកានន្ទ (មនុស្សធម៌ខាងវិញ្ញាណ) |
ផ្តោតលើការកសាងចរិតលក្ខណៈ ការអប់រំផ្លូវចិត្ត និងរួមបញ្ចូលគ្នានូវភាពស្វាហាប់នៃវិទ្យាសាស្ត្រលោកខាងលិចជាមួយនឹងគុណតម្លៃខាងវិញ្ញាណ។ | ទាមទារគ្រូបង្រៀនដែលមានឧត្តមគតិនិងការលះបង់ខ្ពស់ ដែលពិបាកស្វែងរកនិងអនុវត្តក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំភ្លាមៗ។ | ជួយកសាងមនុស្សពេញលេញដែលមានទាំងសមត្ថភាព សីលធម៌ និងអាចរួមចំណែកលើកកម្ពស់យុត្តិធម៌ និងសមធម៌សង្គម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាថវិកា ឬធនធានបច្ចេកវិទ្យាឡើយ ប៉ុន្តែវាទាមទារការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើធនធានមនុស្ស កម្មវិធីសិក្សា និងផ្នត់គំនិត។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទស្សនវិជ្ជាឥណ្ឌាបុរាណ (Vedanta) និងការបង្រៀនរបស់លោក Swami Vivekananda នៅចុងសតវត្សទី១៩។ ទោះបីជាវាមានប្រភពចេញពីបរិបទប្រទេសឥណ្ឌា និងសាសនាហិណ្ឌូក៏ដោយ ក៏គំនិតនៃការអប់រំសីលធម៌ និងការកសាងចរិតលក្ខណៈនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងកំពុងស្វែងរកការផ្សារភ្ជាប់រវាងការអភិវឌ្ឍទំនើបកម្ម និងការរក្សាតម្លៃសីលធម៌សង្គម។
ទស្សនវិជ្ជាអប់រំនេះពិតជាមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងការកែទម្រង់វិស័យអប់រំនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបតម្លៃមនុស្សធម៌ខាងវិញ្ញាណ និងសីលធម៌ទៅក្នុងការអប់រំជាតិ នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតបានធនធានមនុស្សដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ ព្រមទាំងមានគុណធម៌សម្រាប់ជួយសង្គមពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vedanta philosophy (ទស្សនវិជ្ជាវេទន្ត) | ជាទស្សនវិជ្ជាឥណ្ឌាបុរាណដែលជឿថា មនុស្សម្នាក់ៗមានភាពល្អឥតខ្ចោះនិងសក្តានុពលដ៏អស្ចារ្យលាក់ទុកក្នុងខ្លួនតាំងពីកំណើត ហើយការអប់រំគឺមិនមែនជាការដាក់បញ្ចូលអ្វីថ្មីទេ តែជាការជួយបញ្ចេញសក្តានុពលនោះឱ្យលេចចេញជារូបរាងពិតប្រាកដ។ | ដូចជាជាងចម្លាក់ដែលឆ្លាក់យកសាច់ឈើមិនចាំបាច់ចេញ ដើម្បីបង្ហាញរូបចម្លាក់ដ៏ស្រស់ស្អាតដែលមានស្រាប់នៅខាងក្នុងដុំឈើនោះ។ |
| Spiritual Humanism (មនុស្សធម៌ខាងវិញ្ញាណ) | ជាទ្រឹស្តីដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្តខាងវិញ្ញាណ និងការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស សមភាព និងយុត្តិធម៌សង្គម ដោយចាត់ទុកមនុស្សគ្រប់រូបមានប្រភពព្រលឹងតែមួយ ដែលស័ក្តិសមទទួលបានការគោរពដូចគ្នា។ | ដូចជាការថែរក្សាឫសដើមឈើ (វិញ្ញាណ) ដើម្បីឱ្យមែកធាងនិងស្លឹក (សង្គមមនុស្ស) លូតលាស់ប្រកបដោយភាពស្រស់បំព្រង និងផ្តល់ម្លប់ដល់គ្រប់គ្នាស្មើៗគ្នា។ |
| Atman (អាត្ម័ន ឬព្រលឹង) | ជាគោលគំនិតដែលសំដៅលើព្រលឹងបរិសុទ្ធ ឬធម្មជាតិពិតរបស់មនុស្ស ដែលមិនចេះស្លាប់ និងជាប្រភពនៃសេចក្តីពិត ចំណេះដឹង និងសេចក្តីសុខគ្មានទីបញ្ចប់ ទោះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពក្រីក្រឬលំបាកយ៉ាងណាក៏ដោយ។ | ដូចជាតំណក់ទឹកភ្លៀងដែលទោះបីជាធ្លាក់ដល់ដីប្រឡាក់ភក់យ៉ាងណាក្តី ក៏ធាតុពិតរបស់វានៅតែជាទឹកដ៏បរិសុទ្ធដដែលដែលអាចបន្សុទ្ធបានវិញ។ |
| Brahmacharya (ព្រហ្មចរិយា ឬការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង) | ជាការអនុវត្តវិន័យលើខ្លួនឯង និងការទប់ស្កាត់ចំណង់ផ្លូវកាយឬអារម្មណ៍រវើរវាយ ដើម្បីប្រមូលអារម្មណ៍និងថាមពលទាំងស្រុងទៅលើការសិក្សា និងការអភិវឌ្ឍផ្លូវចិត្តឱ្យបានមុតស្រួច។ | ដូចជាការសាងសង់ទំនប់ទឹកដើម្បីទប់និងបង្វែរចរន្តទឹកឱ្យហូរទៅបញ្ចាំងម៉ាស៊ីនភ្លើង ជាជាងទុកឱ្យវាហូរខ្ជះខ្ជាយចោលឥតប្រយោជន៍។ |
| Heuristic method (វិធីសាស្ត្រស្វ័យរុករក) | ជាវិធីសាស្ត្របង្រៀនដែលគ្រូមិនប្រាប់ចម្លើយចំៗ ឬបញ្ច្រកចំណេះដឹងនោះទេ តែដើរតួជាអ្នកសម្របសម្រួល ជួយជំរុញនិងតម្រង់ទិសសិស្សឱ្យចេះសង្កេត ស្រាវជ្រាវ និងរកឃើញចំណេះដឹងដោយខ្លួនឯង។ | ដូចជាការផ្តល់ត្រីវិស័យនិងផែនទីដល់អ្នកដំណើរ ដើម្បីឱ្យពួកគេរៀនរកផ្លូវដោយខ្លួនឯង ជាជាងការដើរដឹកដៃពួកគេរហូតដល់គោលដៅ។ |
| Secular knowledge (ចំណេះដឹងខាងលោកិយ) | ជាចំណេះដឹងទូទៅ ជំនាញវិជ្ជាជីវៈ បច្ចេកវិទ្យា ឬវិទ្យាសាស្ត្រទំនើបដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលលោក វិវកានន្ទ យល់ថាត្រូវតែរៀនទន្ទឹមគ្នាជាមួយចំណេះដឹងខាងវិញ្ញាណ។ | ដូចជាឧបករណ៍ជាងឈើដែលជួយយើងសាងសង់ផ្ទះសម្រាប់ជ្រកកោនរាងកាយ តែមិនអាចផ្តល់សេចក្តីសុខផ្លូវចិត្តពេលមានបញ្ហាគ្រួសារបានឡើយ។ |
| Man-making education (ការអប់រំកសាងមនុស្ស) | ជាគោលដៅនៃការអប់រំដែលមិនត្រឹមតែផ្តោតលើការទន្ទេញចាំមាត់នូវព័ត៌មានប៉ុណ្ណោះទេ តែផ្តោតសំខាន់លើការអភិវឌ្ឍចរិតលក្ខណៈ សីលធម៌ និងភាពរឹងមាំទាំងផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត ដើម្បីក្លាយជាមនុស្សពេញលេញ។ | ដូចជាការដាំដើមឈើដែលមិនត្រឹមតែដាក់ជីឱ្យឆាប់ធំ (ចំណេះដឹង) ប៉ុន្តែត្រូវចងទ្រនុងការពារខ្យល់ព្យុះ (សីលធម៌ និងចរិតលក្ខណៈ) ដើម្បីឱ្យវាឈររឹងមាំយូរអង្វែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
