បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីភាពស្មុគស្មាញនិងបញ្ហាប្រឈមនៃការអប់រំសីលធម៌នៅក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្ន ដោយផ្តោតលើផលប៉ះពាល់ និងភាពផ្ទុយគ្នានៃទ្រឹស្តីក្រោយសម័យទំនើប (Post-modernism) ទៅលើមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសីលធម៌ ជាពិសេសនៅក្នុងសង្គមសាសនា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទ្រឹស្តី ដើម្បីពន្យល់ពីទស្សនាទាននៃការអប់រំសីលធម៌ក្រោយសម័យទំនើប និងផ្តល់នូវការរិះគន់បែបស៊ីជម្រៅលើទស្សនៈទាំងនោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Postmodern Moral Education ការអប់រំសីលធម៌ក្រោយសម័យទំនើប |
លើកកម្ពស់ការអត់ឱន ការគោរពភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ និងលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការសន្ទនាដោយសេរី ដោយមិនប្រើអំណាចផ្តាច់ការពីគ្រូបង្រៀន។ | ការទាត់ចោលទាំងស្រុងនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសីលធម៌សកល អាចនាំឱ្យមានទំនាក់ទំនងនិយម (Relativism) បុគ្គលនិយមហួសហេតុ និងខ្វះគោលដៅរួមសម្រាប់ការអប់រំ។ | បង្កើតបរិយាកាសសិក្សាដែលផ្តោតលើវោហារសាស្ត្រ ពហុនិយម និងអត្ថន័យក្នុងបរិបទមូលដ្ឋាន (Local Context)។ |
| Traditional/Foundational Moral Education ការអប់រំសីលធម៌តាមបែបប្រពៃណី ឬផ្អែកលើមូលដ្ឋានគ្រឹះសកល |
ផ្តល់នូវគោលការណ៍សីលធម៌ច្បាស់លាស់និងសកល (ដូចជាយុត្តិធម៌ និងសេចក្តីពិត) ដែលជួយដល់ការកសាងកម្មវិធីសិក្សាមានទិសដៅនិងការតម្រង់ទិសច្បាស់លាស់។ | អាចមានលក្ខណៈផ្តាច់ការ (Authoritative) និងមានទំនោរមើលរំលងភាពខុសគ្នានៃវប្បធម៌ ព្រមទាំងចំណាប់អារម្មណ៍របស់សិស្សក្នុងថ្នាក់រៀន។ | ផ្តោតលើការណែនាំសីលធម៌តាមរយៈការធ្វើជាគំរូ (Role Modeling) និងការផ្ទេរគុណតម្លៃដែលមានស្រាប់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះជាការវិភាគបែបទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាអប់រំ ហេតុនេះមិនមានការបញ្ជាក់ពីតម្រូវការធនធានផ្នែកទន់ ឬផ្នែករឹងនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវធនធានមនុស្សនិងចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការវិភាគទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចសុទ្ធសាធ (តាមរយៈស្នាដៃរបស់ Foucault, Derrida, Lyotard, Rorty ជាដើម) និងមិនមែនជាការសិក្សាជាក់ស្តែងលើទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រ ឬស្ថិតិណាមួយឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយកទ្រឹស្តីដែលផ្តោតលើបុគ្គលនិយមខ្លាំងនេះមកអនុវត្តផ្ទាល់ អាចនឹងមានភាពខុសឆ្គងជាមួយនឹងវប្បធម៌សង្គមខ្មែរដែលតែងតែឱ្យតម្លៃលើសហគមន៍ សាសនាព្រះពុទ្ធ និងការគោរពចាស់ទុំ។
ទោះបីជាមានចំណុចគួរឱ្យរិះគន់ពាក់ព័ន្ធនឹងទំនាក់ទំនងនិយម (Relativism) ក៏ដោយ គោលការណ៍មួយចំនួននៃទស្សនៈនេះពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចកែច្នៃយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជា។
ជាសរុប កម្ពុជាគួរប្រកាន់យកវិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលការសន្ទនានិងការអត់ឱនបែបក្រោយសម័យទំនើប ជាមួយនិងការរក្សាអត្តសញ្ញាណសីលធម៌ស្នូលរបស់ជាតិ ដើម្បីចៀសវាងការធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពអនាធិបតេយ្យផ្នែកសីលធម៌។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Meta-narratives (មេតានិទាន / និទានកថាធំៗ) | ទ្រឹស្តី ជំនឿ ឬមនោគមវិជ្ជាធំៗនិងជាសកល (ដូចជាសាសនា វិទ្យាសាស្ត្រ ឬទ្រឹស្តីនយោបាយ) ដែលអះអាងថាអាចពន្យល់ពីការពិតទាំងអស់នៅក្នុងសង្គមមនុស្ស។ ក្នុងទស្សនវិជ្ជាក្រោយសម័យទំនើប គេបដិសេធនូវមេតានិទានទាំងនេះ ដោយយល់ថាវាមិនអាចអនុវត្តបានសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នានោះទេ។ | ដូចជាសៀវភៅច្បាប់ទូទៅមួយក្បាលដែលអះអាងថាអាចដោះស្រាយរាល់បញ្ហារបស់មនុស្សគ្រប់គ្នានៅលើពិភពលោក ប៉ុន្តែអ្នកក្រោយសម័យទំនើបយល់ថាមិនមានសៀវភៅវេទមន្តបែបនេះទេ។ |
| Relativism (ទំនាក់ទំនងនិយម / ភាពមិនដាច់ខាត) | ទស្សនៈដែលយល់ថា សីលធម៌ គុណតម្លៃ ឬសេចក្តីពិត មិនមែនជាភាពដាច់ខាត ឬជាសកលទេ ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យលើបុគ្គល វប្បធម៌ ឬបរិបទសង្គមជាក់លាក់។ អ្វីដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់សង្គមមួយ អាចខុសសម្រាប់សង្គមមួយទៀត។ | ដូចជាការគិតថាអាហារមានរសជាតិឆ្ងាញ់ឬអត់ គឺអាស្រ័យលើអណ្តាតរបស់អ្នកហូបម្នាក់ៗ មិនមែនអាស្រ័យលើមុខម្ហូបតែមួយមុខនោះទេ—ច្បាប់សីលធម៌ក៏ដូចគ្នាដែរ។ |
| Pluralism (ពហុនិយម) | ការទទួលស្គាល់ និងការលើកកម្ពស់ភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ ជំនឿ និងគុណតម្លៃសីលធម៌នៅក្នុងសង្គមតែមួយ ដោយចាត់ទុកថាទស្សនៈខុសៗគ្នាទាំងនោះសុទ្ធតែមានតម្លៃ និងអាចរស់នៅជាមួយគ្នាបានដោយសន្តិវិធី ដោយមិនមានមួយណាត្រឹមត្រូវដាច់ខាតជាងមួយណានោះទេ។ | ដូចជាសួនច្បារដែលមានផ្កាច្រើនពណ៌ ច្រើនប្រភេទដុះលាយឡំគ្នា ដោយផ្កានីមួយៗសុទ្ធតែមានសម្រស់និងភាពលេចធ្លោរៀងៗខ្លួន។ |
| Metaphysics of presence (អភិប្រាជ្ញានៃវត្តមាន) | គំនិតទស្សនវិជ្ជាបុរាណដែលជឿថាមាន "ការពិត" ឬ "អត្ថន័យ" ដើមដំបូងដ៏បរិសុទ្ធ ដែលមានវត្តមានជាដាច់ខាត និងឯករាជ្យពីការបកស្រាយរបស់មនុស្ស។ អ្នកក្រោយសម័យទំនើបទាត់ចោលគំនិតនេះ ដោយយល់ថាអ្វីៗគ្រាន់តែជាការបង្កើតឡើងតាមរយៈភាសាប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការជឿថាមានរូបមន្តអាថ៌កំបាំងមួយគត់ដែលកំណត់អត្ថន័យពិតនៃជីវិតលាក់ទុកនៅកន្លែងណាមួយដែលយើងត្រូវស្វែងរក។ |
| Discourse (វោហារសាស្ត្រ / ប្រព័ន្ធនៃការសន្ទនា) | របៀបដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ភាសា ការសន្ទនា និងអត្ថបទ ដើម្បីបង្កើតអត្ថន័យ និងរៀបចំការពិតនៅក្នុងសង្គម។ តាមទស្សនៈអ្នកក្រោយសម័យទំនើប វោហារសាស្ត្រមិនត្រឹមតែជាការនិយាយស្តីទេ ប៉ុន្តែជាឧបករណ៍ដែលកំណត់នូវអ្វីដែលអាចចាត់ទុកជាសេចក្តីពិត ឬសីលធម៌។ | ដូចជាច្បាប់នៃល្បែងដែលក្រុមមនុស្សបានបង្កើតឡើង ដើម្បីកំណត់ថាអ្នកណាត្រូវ អ្នកណាខុសនៅក្នុងសង្គមរបស់ពួកគេ។ |
| Anti-authoritative (ការប្រឆាំងអំណាចគ្រប់គ្រង / ការប្រឆាំងភាពផ្តាច់ការ) | គោលការណ៍នៃការអប់រំដែលមិនពឹងផ្អែកលើការបញ្ជា ការដាក់វិន័យតឹងរ៉ឹង ឬការទន្ទេញមេរៀនតាមគ្រូ ប៉ុន្តែលើកទឹកចិត្តឱ្យសិស្សស្វែងរកតម្លៃសីលធម៌ដោយខ្លួនឯង តាមរយៈការសន្ទនានិងការប្រាស្រ័យទាក់ទងដោយស្មើភាពគ្នា។ | ដូចជាគ្រូបង្វឹកកីឡាដែលមិនបង្ខំឱ្យកីឡាករលេងតាមទម្រង់ចាស់រឹងកំពឹស ប៉ុន្តែបណ្តោយឱ្យកីឡាករនីមួយៗរកស្ទីលលេងផ្ទាល់ខ្លួនដោយសេរី។ |
| Foundationalism (មូលដ្ឋាននិយម / ទ្រឹស្តីគ្រឹះ) | ទស្សនៈដែលជឿថា ចំណេះដឹង និងសីលធម៌ ត្រូវតែត្រូវបានកសាងឡើងនៅលើមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំ សកល និងមិនអាចប្រកែកបាន (ឧទាហរណ៍ដូចជា ច្បាប់ធម្មជាតិ ឬសាសនា)។ ការអប់រំសីលធម៌ក្រោយសម័យទំនើបបដិសេធទស្សនៈនេះ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះ ដែលគេជឿថាចាំបាច់ត្រូវមានគ្រឹះបេតុងដ៏រឹងមាំមួយជាមុនសិន ទើបផ្ទះនោះអាចឈររឹងមាំបាន។ |
| Nihilism (និរត្ថនិយម / សូន្យនិយម) | ទស្សនៈទស្សនវិជ្ជាដែលយល់ថា ជីវិតគ្មានអត្ថន័យ គ្មានគោលដៅ ហើយគោលការណ៍សីលធម៌ ឬតម្លៃសង្គមគ្រាន់តែជារបស់ប្រឌិតដែលគ្មានតម្លៃពិតប្រាកដ។ នេះជាហានិភ័យមួយនៃការអនុវត្តទ្រឹស្តីក្រោយសម័យទំនើបជ្រុលហួសហេតុ។ | ដូចជាការគិតថារាល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើអំពើល្អទាំងអស់គឺ "ឥតប្រយោជន៍" ព្រោះចុងក្រោយអ្វីៗនឹងក្លាយជាសូន្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
