បញ្ហា (The Problem)៖ ការអប់រំសីលធម៌កំពុងប្រឈមនឹងភាពស្មុគស្មាញ និងភាពមិនច្បាស់លាស់ ដោយសារឥទ្ធិពលនៃទ្រឹស្តីក្រោយសម័យទំនើប (Postmodernism) ដែលបដិសេធគោលការណ៍សកល និងមូលដ្ឋានគ្រឹះច្បាស់លាស់។ ឯកសារនេះរំលេចពីបញ្ហាប្រឈម និងភាពផ្ទុយគ្នារវាងការអប់រំសីលធម៌បែបប្រពៃណី និងគោលការណ៍នៃការអប់រំសីលធម៌ក្រោយសម័យទំនើប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគបែបត្រិះរិះពិចារណា (Critical analysis) ដើម្បីពន្យល់ និងវាយតម្លៃលើទិដ្ឋភាពវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាននៃគោលការណ៍សំខាន់ៗនៃការអប់រំសីលធម៌ក្រោយសម័យទំនើប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Modern / Foundational Moral Education ការអប់រំសីលធម៌បែបទំនើប ឬផ្អែកលើមូលដ្ឋានគ្រឹះសកល |
ផ្តល់នូវគោលដៅ និងទិសដៅច្បាស់លាស់ ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍សកល និងតម្លៃសីលធម៌ដែលមានមូលដ្ឋានរឹងមាំ។ វាជួយបង្កើតសណ្តាប់ធ្នាប់ និងការរួបរួមនៅក្នុងសង្គមតាមរយៈការបង្រៀនពីភាពខុសគ្នារវាងការល្អ និងអាក្រក់ដាច់ខាត។ | រងការរិះគន់ថាមានលក្ខណៈផ្តាច់ការ និងបង្ខិតបង្ខំ (Authoritative) ដោយមិនអើពើពីបរិបទជាក់លាក់ វប្បធម៌ចម្រុះ ឬសំឡេងរបស់អ្នកភាគតិចនោះទេ។ | បង្កើតបាននូវការយល់ដឹងរួមគ្នាមួយអំពីគុណធម៌ ប៉ុន្តែត្រូវបានអ្នកទ្រឹស្តីក្រោយសម័យទំនើបចាត់ទុកថាជាការដាក់គំនាបពីមហានិទានកថា (Meta-narratives)។ |
| Postmodern Moral Education ការអប់រំសីលធម៌ក្រោយសម័យទំនើប (ផ្អែកលើពហុនិយម និងការសន្ទនា) |
លើកកម្ពស់ការសន្ទនាបើកចំហ ការអត់ឱន និងការគោរពភាពចម្រុះ (Pluralism) ដោយផ្តោតលើការរៀនសូត្រតាមរយៈអន្តរកម្មភាសា និងការគិតបែបរិះគន់។ វាជួយកាត់បន្ថយអំណាចផ្តាច់ការរបស់គ្រូ ហើយចាត់ទុកសិស្សជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការបង្កើតអត្ថន័យ។ | ការបដិសេធទាំងស្រុងនូវមូលដ្ឋានគ្រឹះសីលធម៌អាចនាំឱ្យមានទាក់ទងនិយមជ្រុល (Extreme relativism) និងទុទិដ្ឋិនិយម (Nihilism) ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទំនុកចិត្ត និងគោលដៅច្បាស់លាស់ក្នុងការអប់រំ។ | បង្កើតបរិយាកាសសិក្សាប្រជាធិបតេយ្យ និងគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ ប៉ុន្តែពិបាកក្នុងការរៀបចំកម្មវិធីសិក្សាសីលធម៌រួមមួយ ព្រោះគ្មានការឯកភាពលើអ្វីដែលត្រូវ ឬខុសដាច់ខាត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះជាការវិភាគទ្រឹស្តីទស្សនវិជ្ជាអប់រំ ដូច្នេះមិនមានការទាមទារផ្នែកធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឬហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត និងជំនាញគរុកោសល្យកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះគឺជាការវិភាគទ្រឹស្តីសុទ្ធសាធ ដោយពឹងផ្អែកលើទស្សនវិទូលោកខាងលិចល្បីៗ (ដូចជា Lyotard, Foucault, Derrida, Rorty) និងផ្តោតលើជម្លោះគំនិតនៅក្នុងសង្គមទំនើប។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី សម្រាប់កម្ពុជាដែលមានបរិបទព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រពៃណីរឹងមាំ ការអនុវត្តទ្រឹស្តីដែលបដិសេធមូលដ្ឋានគ្រឹះទាំងស្រុងអាចនឹងរងការប្រឆាំងពីសង្គម និងអាចធ្វើឱ្យមានការភ័ន្តច្រឡំតម្លៃសីលធម៌។
ទោះបីជាទ្រឹស្តីក្រោយសម័យទំនើបមានហានិភ័យនៃភាពអនាធិបតេយ្យសីលធម៌ក្តី គោលការណ៍វិជ្ជមានមួយចំនួនរបស់វាពិតជាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការកែទម្រង់ការអប់រំនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នាយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ននូវវិធីសាស្ត្រសន្ទនាបើកចំហរបស់ក្រោយសម័យទំនើប ជាមួយមូលដ្ឋានគ្រឹះសីលធម៌ប្រពៃណីកម្ពុជា នឹងជួយបង្កើតពលរដ្ឋដែលមានការគិតស៊ីជម្រៅ តែនៅរក្សាបាននូវគុណធម៌សង្គម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Meta-narratives (មហានិទានកថា ឬទ្រឹស្តីសកល) | ជាទ្រឹស្តី ប្រព័ន្ធជំនឿ ឬមនោគមវិជ្ជាធំៗ (ដូចជាសាសនា ឬវិទ្យាសាស្ត្រ) ដែលអះអាងថាអាចពន្យល់ពីការពិតសកល និងផ្តល់អត្ថន័យដល់បទពិសោធន៍របស់មនុស្សទូទៅ ប៉ុន្តែត្រូវបានអ្នកគិតក្រោយសម័យទំនើបបដិសេធដោយចាត់ទុកថាជាការដាក់គំនាប។ | ដូចជាសៀវភៅច្បាប់ទូទៅមួយក្បាលដែលសង្គមតម្រូវឱ្យគ្រប់គ្នាត្រូវគោរពតាម ប៉ុន្តែអ្នកក្រោយសម័យទំនើបយល់ថាច្បាប់នោះមិនអាចអនុវត្តបានសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា និងគ្រប់កាលៈទេសៈនោះទេ។ |
| Post-modernism (ក្រោយសម័យទំនើបនិយម) | ចរន្តគំនិតទស្សនវិជ្ជាដែលបដិសេធអត្ថិភាពនៃការពិតដាច់ខាត (Absolute truth) និងសង្កត់ធ្ងន់លើភាពទាក់ទងនៃចំណេះដឹង ដោយចាត់ទុកថាការពិត និងតម្លៃសីលធម៌ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈភាសា និងបរិបទសង្គមរៀងៗខ្លួន មិនមែនជាច្បាប់ធម្មជាតិទេ។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាពណ៌ខុសៗគ្នា មនុស្សម្នាក់ៗមើលឃើញពិភពលោកក្នុងន័យខុសគ្នា ហើយគ្មានការមើលឃើញណាមួយដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាត្រឹមត្រូវដាច់ខាតជាងគេនោះទេ។ |
| Pluralism (ពហុនិយម) | ទស្សនៈដែលទទួលស្គាល់ និងផ្តល់តម្លៃស្មើៗគ្នាទៅលើភាពចម្រុះនៃប្រព័ន្ធជំនឿ វប្បធម៌ និងតម្លៃសីលធម៌នៅក្នុងសង្គម ដោយមិនចាត់ទុកចំណុចកណ្តាល ឬវប្បធម៌ណាមួយថាល្អផ្តាច់គេ ហើយតម្រូវឱ្យអ្នកដទៃធ្វើតាមនោះទេ។ | ដូចជាសួនច្បារដែលមានផ្កាចម្រុះពណ៌ ហើយផ្កានីមួយៗសុទ្ធតែមានសម្រស់ និងតម្លៃរៀងៗខ្លួនដោយមិនបាច់ប្រកួតប្រជែងយកលេខមួយ។ |
| Metaphysics of presence (បរមត្ថវិជ្ជានៃវត្តមាន) | គំនិតទស្សនវិជ្ជាដែលជឿថាមានអត្ថន័យ ការពិត ឬសារជាតិដ៏បរិសុទ្ធមួយដែលនៅពីក្រោយភាសា ឬសកម្មភាពផ្សេងៗ (Derrida បានរិះគន់គំនិតនេះ ដោយអះអាងថាអត្ថន័យតែងតែផ្លាស់ប្តូរ និងមិនមានស្ថិរភាព)។ | ដូចជាការជឿថាមានរូបមន្តអាថ៌កំបាំងមួយនៅពីក្រោយភាពជោគជ័យ ដែលការពិតរូបមន្តនោះគ្រាន់តែជារឿងដែលគេនិយាយតៗគ្នាប៉ុណ្ណោះ គ្មានអ្វីដែលនៅស្ថិតស្ថេររហូតនោះទេ។ |
| Discourse (សុន្ទរកថា ឬការប្រើប្រាស់ភាសាក្នុងសង្គម) | របៀបដែលមនុស្សប្រាស្រ័យទាក់ទង និងប្រើប្រាស់ភាសាដើម្បីបង្កើតអត្ថន័យ កំណត់ពីចំណេះដឹង និងបង្កើតទំនាក់ទំនងអំណាចនៅក្នុងបរិបទវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រណាមួយ។ តាមទស្សនៈនេះ ការអប់រំសីលធម៌កើតចេញពីការសន្ទនា មិនមែនការទន្ទេញទេ។ | ដូចជាច្បាប់នៃការលេងហ្គេមមួយ ដែលពាក្យសម្តី និងការជជែកគ្នារបស់អ្នកលេងកំណត់ពីរបៀបដែលហ្គេមនោះដំណើរការទៅមុខ។ |
| Relativism (ទាក់ទងនិយម) | ជំនឿដែលថាតម្លៃសីលធម៌ ត្រូវ-ខុស និងការពិតមិនមានលក្ខណៈសកល ឬដាច់ខាតនោះទេ ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យ (ទាក់ទង) ទៅនឹងបរិបទវប្បធម៌ សង្គម និងការយល់ឃើញរបស់បុគ្គលរៀងៗខ្លួន។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាម្ហូបមួយឆ្ងាញ់ឬអត់ គឺអាស្រ័យលើចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់អ្នកហូបផ្ទាល់ មិនមែនជាច្បាប់ទូទៅដែលគ្រប់គ្នាត្រូវតែថាឆ្ងាញ់នោះទេ។ |
| Anti-authoritative (ប្រឆាំងអំណាចផ្តាច់ការ) | ដំណើរការអប់រំដែលបដិសេធមិនទទួលស្គាល់អំណាចបញ្ជាដាច់ខាតពីបុគ្គល ឬស្ថាប័នណាមួយ (ដូចជាគ្រូ ឬឪពុកម្តាយ) ក្នុងការកំណត់ថាអ្វីជាសីលធម៌ត្រឹមត្រូវ ដោយលើកកម្ពស់សិទ្ធិស្វ័យសម្រេច និងភាពជាដៃគូរវាងគ្រូនិងសិស្ស។ | ដូចជាការបើកឱកាសឱ្យសិស្សមានសិទ្ធិជជែកវែកញែករកហេតុផលនៅក្នុងថ្នាក់ ជាជាងត្រូវស្តាប់តាមការបញ្ជា ឬការកាត់ក្តីរបស់គ្រូតែម្ខាង។ |
| Nihilism (ទុទិដ្ឋិនិយម ឬសូន្យនិយម) | ទស្សនៈដែលបដិសេធរាល់គោលការណ៍សាសនា សីលធម៌ និងតម្លៃសង្គម ដោយជឿថាជីវិត និងពិភពលោកនេះមិនមានអត្ថន័យ គោលដៅ ឬសច្ចភាពពិតប្រាកដអ្វីនោះទេ (ជាហានិភ័យមួយនៃការបដិសេធមូលដ្ឋានគ្រឹះសីលធម៌)។ | ដូចជាការលេងកីឡាដោយជឿថា ទោះខំប្រឹងយ៉ាងណាក៏លទ្ធផលមិនមានន័យអ្វីដែរ ធ្វើឱ្យគេបាត់បង់ការជឿជាក់ និងកម្លាំងចិត្តក្នុងការគោរពច្បាប់លេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
