បញ្ហា (The Problem)៖ កុមារពិការនៅប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដាកំពុងប្រឈមនឹងការរើសអើង ការធ្វេសប្រហែស និងភាពក្រីក្រយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារកង្វះការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងយន្តការគោលនយោបាយសុខុមាលភាពពីរដ្ឋាភិបាលនិងសហគមន៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគតាមបែបគុណវិស័យទៅលើទ្រឹស្តីសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាព និងតម្រូវការចាំបាច់របស់ជនពិការ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Economic Model គំរូសេដ្ឋកិច្ចពិការភាព |
ជួយអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយក្នុងការវាយតម្លៃការបែងចែកអត្ថប្រយោជន៍ ដោយផ្អែកលើផលិតភាពការងារ និងកម្រិតនៃតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច។ | អាចបង្កឱ្យមានការមាក់ងាយ (Stigmatization) ដល់ជនពិការថាជាបន្ទុកសង្គម ហើយនិយោជកតែងតែផ្តល់អាទិភាពដល់ប្រាក់ចំណេញជាងការទទួលខុសត្រូវសង្គម។ | ប្រើប្រាស់ដើម្បីថ្លឹងថ្លែងរវាងសមធម៌និងប្រសិទ្ធភាពការងារ ប៉ុន្តែជារឿយៗធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការផ្តល់ឱកាសការងារស្មើគ្នា។ |
| Empowering Model គំរូផ្តល់អំណាចសម្រេចចិត្ត |
ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចពេញលេញដល់ជនពិការនិងក្រុមគ្រួសារ ក្នុងការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសការព្យាបាលនិងសេវាកម្មដែលពួកគេត្រូវការ។ | ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរតួនាទីរបស់អ្នកជំនាញត្រឹមតែជាអ្នកផ្តល់សេវា ដែលអាចពិបាកអនុវត្តប្រសិនបើខ្វះខាតធនធានគាំទ្រជាក់ស្តែង។ | ជួយឱ្យជនពិការអាចកំណត់គោលដៅជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន និងលើកកម្ពស់ភាពជាម្ចាស់ការ។ |
| Market / Consumerist Model គំរូទីផ្សារ និងសិទ្ធិអ្នកប្រើប្រាស់ |
ទទួលស្គាល់ជនពិការថាជាក្រុមអតិថិជន បុគ្គលិក និងអ្នកបោះឆ្នោតដ៏ធំ ដែលជំរុញឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់លើសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច។ | ទាមទារឱ្យមានយន្តការទីផ្សាររឹងមាំ និងការអប់រំសង្គមដើម្បីផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតប្រកួតប្រជែង។ | ផ្តោតសំខាន់លើការផ្តល់អំណាចសេដ្ឋកិច្ច និងការកសាងអត្តសញ្ញាណផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ជនពិការ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយន្តការវិស្វកម្មសង្គមទាំងនេះទាមទារឱ្យមានការចូលរួមចំណែកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីរដ្ឋាភិបាល និងការគាំទ្រសម្ភារៈយ៉ាងច្រើន។
ការសិក្សានេះផ្តោតជាសំខាន់លើបរិបទប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា (Uganda) ដែលជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ប្រឈមនឹងភាពក្រីក្រ និងមានការធ្លាក់ចុះនូវសេដ្ឋកិច្ច ដែលធ្វើឱ្យគោលនយោបាយសង្គមចុះខ្សោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏មានការលើកឡើងពីទិន្នន័យជំរឿនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (US Census) ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំហំនៃប្រជាជនពិការទូទាំងពិភពលោក។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាម និងមានបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងគ្នាក្នុងការគាំទ្រដល់ជនពិការក្នុងសហគមន៍ក្រីក្រ។
ទ្រឹស្តីវិស្វកម្មសង្គម និងគំរូផ្តល់អំណាចទាំងនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីកែលម្អប្រព័ន្ធសុខុមាលភាពនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការគាំទ្រផ្លូវចិត្ត-សង្គម និងឱកាសសេដ្ឋកិច្ច នឹងជួយផ្លាស់ប្តូរជីវិតកុមារពិការនៅកម្ពុជាពីស្ថានភាពពឹងផ្អែក ទៅជាធនធានមនុស្សដែលមានសក្តានុពលពេញលេញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Social engineering (វិស្វកម្មសង្គម) | ដំណើរការនៃការរៀបចំ និងផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសង្គម ផ្នត់គំនិត និងគោលនយោបាយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម និងកែលម្អសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជន ពិសេសក្រុមងាយរងគ្រោះដូចជាជនពិការ។ | ដូចជាការគូរប្លង់ និងសាងសង់ផ្ទះឡើងវិញ ដើម្បីឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នា រួមទាំងអ្នកប្រើរទេះរុញ អាចចេញចូលបានយ៉ាងងាយស្រួលដោយគ្មានឧបសគ្គ។ |
| Psychosocial needs (តម្រូវការផ្លូវចិត្ត-សង្គម) | តម្រូវការដែលរួមបញ្ចូលទាំងផ្នែកអារម្មណ៍ (ការស្រលាញ់ ការលើកទឹកចិត្ត ការទទួលស្គាល់តម្លៃ) និងផ្នែកសង្គម (ការប្រាស្រ័យទាក់ទង ការចូលរួមក្នុងសហគមន៍) ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់និងសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ | ដូចជារុក្ខជាតិដែលត្រូវការមិនត្រឹមតែទឹកនិងជី (អាហារនិងជម្រក) ប៉ុន្តែក៏ត្រូវការពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងការថែទាំ (ក្តីស្រលាញ់និងការលើកទឹកចិត្ត) ដើម្បីលូតលាស់បានល្អ។ |
| Adaptive capacity (សមត្ថភាពបន្សាំ) | សមត្ថភាពរបស់បុគ្គល (ពិសេសជនពិការ) ក្នុងការកែសម្រួលខ្លួនឯង ដើម្បីរក្សាលំនឹងផ្លូវចិត្តនិងរាងកាយ ព្រមទាំងទប់ទល់នឹងបញ្ហាប្រឈម ឬការប្រែប្រួលនានានៅក្នុងបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន។ | ដូចជាដើមឫស្សីដែលចេះទោរទន់តាមខ្យល់ព្យុះ ជំនួសឱ្យការបាក់បែក ដើម្បីអាចរស់រានមានជីវិតបន្តទៀតទោះក្នុងកាលៈទេសៈលំបាក។ |
| Economic model (គំរូសេដ្ឋកិច្ចនៃពិការភាព) | ទស្សនាទានដែលវាយតម្លៃពិការភាពដោយផ្អែកលើអសមត្ថភាពរបស់បុគ្គលក្នុងការចូលរួមធ្វើការងារ និងផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាការធ្លាក់ចុះផលិតភាពការងារ និងការចំណាយលើជំនួយរដ្ឋ) ចំពោះរដ្ឋនិងនិយោជក។ | ដូចជាការវាយតម្លៃម៉ាស៊ីនមួយដោយមើលតែលើចំនួនផលិតផលដែលវាអាចផលិតបាន មិនមែនមើលលើមុខងារ ឬគុណតម្លៃផ្សេងទៀតរបស់វានោះទេ។ |
| Empowering model (គំរូផ្តល់អំណាច) | អភិក្រមដែលផ្តល់សិទ្ធិអំណាច និងការសម្រេចចិត្តពេញលេញដល់ជនពិការនិងគ្រួសាររបស់ពួកគេ ក្នុងការជ្រើសរើសសេវាកម្ម ឬការព្យាបាល ដោយចាត់ទុកអ្នកជំនាញសង្គមកិច្ចត្រឹមតែជាអ្នកផ្តល់សេវា និងផ្តល់យោបល់ប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការឱ្យសិស្សធ្វើជាអ្នកកាន់ចង្កូតបើកបររថយន្តដោយខ្លួនឯង ដោយមានគ្រូត្រឹមតែជាអ្នកអង្គុយជិតជួយប្រាប់ផ្លូវ ជំនួសឱ្យការឱ្យគ្រូបើកបរជំនួសរហូត។ |
| Market model (គំរូទីផ្សារនៃពិការភាព) | ការចាត់ទុកជនពិការ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធរបស់ពួកគេ (គ្រួសារ មិត្តភក្តិ និយោជក) ថាជាក្រុមអតិថិជន បុគ្គលិក និងអ្នកបោះឆ្នោតដ៏ធំមួយ ដែលមានអំណាចទីផ្សារដែលអាចទាមទារឱ្យមានផលិតផល ឱកាសការងារ និងសេវាកម្មតម្រូវតាមពួកគេ។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនទូរស័ព្ទដែលបង្កើតមុខងារអក្សរធំៗសម្រាប់មនុស្សចាស់ ព្រោះគេដឹងថាមនុស្សចាស់គឺជាក្រុមអតិថិជនដ៏ធំមួយដែលអាចជួយទិញផលិតផលរបស់ពួកគេ។ |
| Stigmatization (ការមាក់ងាយ) | ការបិទស្លាក ការរើសអើង និងការមានទស្សនៈអវិជ្ជមានពីសង្គមទៅលើបុគ្គលឬក្រុមណាមួយ (ដូចជាជនពិការ) ដោយចាត់ទុកពួកគេថាជាបន្ទុកសង្គម ជាការខ្មាសអៀន ឬខុសប្លែកពីគេ។ | ដូចជាការគិតថាផ្លែឈើដែលមានសំបកក្រៅអាក្រក់ គឺជាផ្លែឈើដែលមិនអាចញ៉ាំបាននិងគ្មានជាតិ ដោយមិនបានសាកល្បងភ្លក់វាជាមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
