បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី និងគម្របដី (LULC) ទៅលើប្រេកង់ និងអាំងតង់ស៊ីតេនៃគ្រោះថ្នាក់ទឹកជំនន់នៅក្នុងតំបន់អាងស្ទឹងព្រែកត្នោត ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីផ្កាយរណប និងគំរូធារាសាស្ត្រ ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SCS-CN combined with HEC-HMS Modeling វិធីសាស្ត្រ SCS-CN រួមបញ្ចូលជាមួយគំរូក្លែងធ្វើ HEC-HMS |
អាចប៉ាន់ស្មានបរិមាណទឹកហូរបានយ៉ាងល្អ ទោះបីជានៅក្នុងតំបន់ដែលខ្វះខាតទិន្នន័យ និងងាយស្រួលក្នុងការបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្តូរគម្របដី (Land Cover Change) ទៅលើបរិមាណទឹកជន់។ | តម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យទឹកភ្លៀងប្រចាំថ្ងៃជាក់លាក់ ហើយលទ្ធផលអាចមានភាពល្អៀងប្រសិនបើដីឈានដល់ចំណុចឆ្អែតទឹកខ្លាំង (Saturated)។ | កំណត់បានយ៉ាងច្បាស់ថាការថយចុះព្រៃឈើ ២៦% ធ្វើឱ្យធារទឹកជំនន់កំពូលកើនឡើង ៣០% ជាមួយនឹងកម្រិតភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ (Nash-Sutcliffe efficiency ពី 0.85 ដល់ 0.91)។ |
| Historical Observational Approaches (SMHA & JICA) ការសិក្សាផ្អែកលើការអង្កេតប្រវត្តិសាស្ត្រដោយ SMHA និង JICA |
ផ្តល់នូវទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលបានកត់ត្រាពីស្ថានីយវាស់វែងផ្ទាល់ក្នុងរយៈពេលយូរ ដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃធារទឹក។ | មិនអាចភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ពីមូលហេតុនៃការកើនឡើងធារទឹកជំនន់ ទៅនឹងបំរែបំរួលអាកាសធាតុ ឬការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីនោះទេ។ | បានបង្ហាញថាបរិមាណធារទឹកជំនន់កំពូលមានការកើនឡើងទ្វេដងចន្លោះការសិក្សាឆ្នាំ ១៩៦៧ (710 m3/s) និងឆ្នាំ ២០០៦ (1,380 m3/s) ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជាក់ពីមូលហេតុពិតប្រាកដ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ធ្វើគំរូធារាសាស្ត្រ និងការប្រមូលទិន្នន័យពីផ្កាយរណប ក៏ដូចជាទិន្នន័យជលសាស្រ្តប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងជាក់លាក់នៅតំបន់អាងស្ទឹងព្រែកត្នោត ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យគម្របដីពីអង្គការ Open Development Cambodia (ODC) និងរូបភាពផ្កាយរណប។ អ្នកនិពន្ធបានកត់សម្គាល់ថា ទិន្នន័យគម្របដីខ្លះអាចមានភាពចម្រូងចម្រាស ដោយសារការលាបពណ៌ត្រួតស៊ីគ្នានៃតំបន់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច (ELC) ទៅលើតំបន់ព្រៃឈើ។ បញ្ហានេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះការសម្រេចចិត្តលើការគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ត្រូវពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យគម្របដីដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នារវាងគំរូ SCS-CN និង HEC-HMS នេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងការត្រៀមបង្ការគ្រោះមហន្តរាយនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្តូរគម្របដីទៅលើលំហូរធារទឹក នឹងជួយឱ្យអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់ទឹកជំនន់ និងបន្ស៊ាំទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Curve number (CN) | ជាវិធីសាស្ត្រសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានបរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃដីក្រោយពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ ដោយវាយតម្លៃផ្អែកលើប្រភេទដី កម្រិតនៃការជក់ទឹក និងគម្របដី (ឧទាហរណ៍៖ តំបន់ទីក្រុងមានលេខ CN ខ្ពស់ព្រោះមិនសូវជក់ទឹក ចំណែកព្រៃឈើមានលេខ CN ទាបព្រោះដីអាចជក់ទឹកបានច្រើន)។ | ប្រៀបដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុថា តើដីមួយកន្លែងអាចជក់ទឹកភ្លៀងបានកម្រិតណា មុនពេលទឹកនោះហូរហៀរចេញមកក្រៅក្លាយជាទឹកជំនន់។ |
| Hydrologic Engineering Centre-Hydrologic Modeling System (HEC-HMS) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើដំណើរការធារាសាស្ត្រ (បំលែងទិន្នន័យទឹកភ្លៀងទៅជាទិន្នន័យទឹកហូរ) នៅក្នុងអាងទន្លេ ឬស្ទឹង ដើម្បីព្យាករណ៍ពីបរិមាណ និងពេលវេលានៃធារទឹកជំនន់កំពូល។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនពិសោធន៍លើកុំព្យូទ័រ ដើម្បីសាកល្បងបង្ហូរទឹកភ្លៀងលើផែនទីសណ្ឋានដី រួចមើលថាតើទឹកនឹងហូរប្រមូលផ្តុំគ្នាខ្លាំងប៉ុណ្ណានៅចំណុចកាត់ណាមួយ។ |
| Peak catchment discharge | បរិមាណលំហូរទឹកអតិបរមា ឬបរិមាណទឹកធំជាងគេបំផុត (គិតជាម៉ែត្រគូបក្នុងមួយវិនាទី) ដែលហូរប្រមូលផ្តុំចេញពីផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងទាំងមូល ឆ្លងកាត់ចំណុចវាស់វែងណាមួយ កំឡុងពេលមានព្រឹត្តិការណ៍ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ | គឺជានីវ៉ូទឹកកំពូល ឬកម្លាំងទឹកហូរខ្លាំងបំផុត និងច្រើនបំផុតនៅក្នុងស្ទឹង នៅពេលដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងម្តងៗ។ |
| Land Use and Land Cover (LULC) | ការចាត់ថ្នាក់នៃប្រភេទផ្ទៃដីធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើ ស្មៅ ផ្ទៃទឹក) ព្រមទាំងការកែច្នៃប្រើប្រាស់ដោយសកម្មភាពមនុស្ស (ដូចជាតំបន់កសិកម្ម ទីប្រជុំជន) ដើម្បីវិភាគពីបម្រែបម្រួលបរិស្ថាន និងលក្ខណៈជលសាស្រ្តនៃដី។ | គឺជាការថតរូបពីលើអាកាសហើយផាត់ពណ៌បែងចែកថា កន្លែងណាជាព្រៃធម្មជាតិ កន្លែងណាត្រូវបានគេកាប់ធ្វើជាវាលស្រែ និងកន្លែងណាជាទីក្រុង។ |
| Initial Abstraction | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលត្រូវបានកាត់បាត់ ឬរក្សាទុកដំបូងគេបង្អស់ (ដូចជាការស្រូបយកដោយស្លឹករុក្ខជាតិ ដក់តាមរណ្ដៅដីតូចៗ និងជ្រាបចូលដី) មុនពេលដែលទឹកចាប់ផ្តើមហូរហៀរលើផ្ទៃដីបង្កើតជាទំហំទឹកហូរ (Runoff)។ | ប្រៀបដូចជាបរិមាណទឹកដែលត្រូវអេប៉ុងស្រូបយកដំបូងគេ មុនពេលដែលអេប៉ុងនោះឆ្អែតទឹក ហើយចាប់ផ្តើមហៀរទឹកតក់ៗចេញមកក្រៅ។ |
| Return period | ការប៉ាន់ស្មានតាមបែបស្ថិតិអំពីប្រេកង់ទំហំធារទឹក ឬពេលវេលាជាមធ្យមដែលព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់កម្រិតធ្ងន់ណាមួយ អាចនឹងកើតឡើងម្តង (ឧទាហរណ៍៖ ទឹកជំនន់ដែលអាចកើតមានក្នុងខួប ១០ឆ្នាំម្តង)។ | ប្រៀបដូចជាការកត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើម្បីទាយទុកថាតើទឹកជំនន់ខ្នាតយក្សបែបនេះ អាចនឹងវាយប្រហារម្តងទៀតជារៀងរាល់ប៉ុន្មានឆ្នាំម្តង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
