បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃភាពចម្រុះ ដង់ស៊ីតេ និងការចែកចាយរបស់រុក្ខជាតិទឹកនៅក្នុងបឹងខុងឡុង ដែលជាតំបន់រ៉ាមសារ (Ramsar site) និងជាតំបន់ដីសើមដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីផ្តល់ទិន្នន័យមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះប្រមូលសំណាកដោយចៃដន្យនៅក្នុងសហគមន៍រុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នា ចំនួន ៥ទីតាំង ក្នុងអំឡុងពេល ៣រដូវកាលផ្សេងគ្នា (រដូវវស្សា រដូវរងារ និងរដូវប្រាំង)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quadrat Sampling & Dry Weight Biomass Estimation ការប្រមូលសំណាកតាមក្រឡាកွက် និងការគណនាម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ |
ផ្តល់ទិន្នន័យបរិមាណច្បាស់លាស់ និងជាស្តង់ដារសម្រាប់វាស់វែងដង់ស៊ីតេ និងម៉ាស់ជីវសាស្ត្រក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការងារវាល និងទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ (ទូសម្ងួត) សម្រាប់រកទម្ងន់ស្ងួតពិតប្រាកដ។ | រកឃើញម៉ាស់ជីវសាស្ត្រមធ្យមនៃរុក្ខជាតិទឹកចំនួន ២៩៦.៥០ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Important Value Index (IVI) Analysis ការវិភាគសន្ទស្សន៍តម្លៃសំខាន់ (IVI) |
បង្ហាញពីរូបភាពរួមច្បាស់លាស់នៃប្រភេទរុក្ខជាតិដែលលេចធ្លោជាងគេ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងប្រេកង់ ដង់ស៊ីតេ និងម៉ាស់ជីវសាស្ត្របញ្ចូលគ្នា។ | តម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យលម្អិត និងស៊ីជម្រៅពីការងារវាលគ្រប់គ្រាន់ទើបអាចគណនាបានត្រឹមត្រូវនិងមិនលម្អៀង។ | កំណត់បានថា Utricularia aurea គឺជាប្រភេទរុក្ខជាតិលេចធ្លោជាងគេដែលមានតម្លៃ IVI ស្មើនឹង ៨៤.៦៦% ។ |
| Shannon-Weaver Diversity Index ការគណនាសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Shannon-Weaver |
ជាវិធីសាស្ត្រគណនាតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិសម្រាប់វាស់វែង និងប្រៀបធៀបភាពចម្រុះនៃប្រភេទជីវចម្រុះនៅក្នុងសហគមន៍មួយ។ | លទ្ធផលអាចរងឥទ្ធិពលពីទំហំនៃគំរូ និងតម្រូវឱ្យមានជំនាញរុក្ខសាស្ត្រច្បាស់លាស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទនីមួយៗ។ | រកឃើញថាតំបន់សិក្សាមានភាពចម្រុះនៃប្រភេទរុក្ខជាតិខ្ពស់ ដោយមានតម្លៃសន្ទស្សន៍ (H) ស្មើនឹង ៣.២៤។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារវាល និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជាក់លាក់សម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យរុក្ខសាស្ត្រ និងទម្ងន់ស្ងួត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ដីសើមបឹងខុងឡុង ខេត្តណងខៃ ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលទិន្នន័យរុក្ខជាតិទឹកក្នុង ៣រដូវកាលផ្សេងគ្នា និងភ្ជាប់ជាមួយការប្រើប្រាស់របស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ដីសើមត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយប្រជាជននៅតាមតំបន់ជនបទក៏ពឹងផ្អែកលើការប្រមូលធនធានទាំងនេះសម្រាប់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រគណនា និងការវាយតម្លៃរចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍រុក្ខជាតិក្នុងការសិក្សានេះ អាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់តំបន់ដីសើមនានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចបង្កើតទិន្នន័យមូលដ្ឋានគ្រឹះច្បាស់លាស់សម្រាប់ការអភិរក្សតំបន់ដីសើម និងធានាបាននូវតុល្យភាពរវាងសេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍និងបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Important Value Index (សន្ទស្សន៍តម្លៃសំខាន់) | គឺជារង្វាស់អេកូឡូស៊ីដែលបូកបញ្ចូលគ្នានូវភាពញឹកញាប់នៃការកកើត ដង់ស៊ីតេ និងម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ ដើម្បីបង្ហាញថាប្រភេទរុក្ខជាតិណាមួយមានឥទ្ធិពល ឬលេចធ្លោជាងគេនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការរកមើលសិស្សដែលពូកែនិងលេចធ្លោជាងគេប្រចាំថ្នាក់ ដោយគិតពិន្ទុរួមបញ្ចូលគ្នាទាំងការចូលរួមរៀន ចំណាត់ថ្នាក់ និងសកម្មភាពផ្សេងៗ។ |
| Shannon-Weaver Diversity Index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ Shannon-Weaver) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទជីវសាស្ត្រនៅក្នុងសហគមន៍មួយ ដោយពិចារណាទាំងចំនួនប្រភេទសរុប និងភាពស្មើគ្នានៃចំនួនបុគ្គលក្នុងប្រភេទនីមួយៗ។ | ដូចជាការវាស់ថាតើកន្ត្រកផ្លែឈើមួយមានផ្លែឈើច្រើនមុខប៉ុណ្ណា ហើយមុខនីមួយៗមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែរឬទេ (បើមានច្រើនមុខតែមុខនីមួយៗមានបរិមាណស្មើៗគ្នា នោះសន្ទស្សន៍នឹងខ្ពស់)។ |
| Biomass (ម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ) | ជាទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិត (ក្នុងករណីនេះគឺរុក្ខជាតិទឹក) នៅក្នុងតំបន់ ឬទំហំណាមួយ ជារឿយៗគិតជាទម្ងន់ស្ងួតបន្ទាប់ពីដកជាតិទឹកចេញអស់ ដើម្បីវាស់ពីថាមពលឬសារធាតុសរីរាង្គពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់សុទ្ធរបស់ត្រីបន្ទាប់ពីហាលវារហូតដល់ស្ងួតល្អ ដោយមិនគិតពីជាតិទឹកដែលមានក្នុងខ្លួនវានោះទេ។ |
| Quadrat Sampling (ការប្រមូលសំណាកតាមក្រឡាកွက်) | វិធីសាស្ត្រសិក្សាស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ីដែលប្រើប្រាស់ស៊ុមរាងការ៉េ (ជាទូទៅមានទំហំ ១ម៉ែត្រការ៉េ) ដាក់លើដីឬទឹកដោយចៃដន្យ ដើម្បីរាប់ចំនួន ទម្ងន់ និងប្រមូលសំណាក ដែលតំណាងឱ្យតំបន់ធំទាំងមូល។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ស្រូវក្នុងមួយក្ដាប់ដៃ ឬក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានទិន្នផលស្រូវសរុបនៅក្នុងស្រែទាំងមូល។ |
| Ramsar Site (តំបន់រ៉ាមសារ) | ជាតំបន់ដីសើមដែលមានសារៈសំខាន់ជាអន្តរជាតិ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងការពារក្រោមអនុសញ្ញារ៉ាមសារ ដោយសារតម្លៃអេកូឡូស៊ី ជីវសាស្ត្រ និងតួនាទីជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វស្លាបទឹក។ | ដូចជាការផ្ដល់តំណែងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដល់ប្រាសាទអង្គរវត្ត ប៉ុន្តែរ៉ាមសារគឺសម្រាប់តែតំបន់បឹង ឬព្រៃលិចទឹកដែលមានតម្លៃ និងសារៈសំខាន់ជាសកលតែប៉ុណ្ណោះ។ |
| Submerged Plants (រុក្ខជាតិលិចទឹក) | ជាប្រភេទទឹករុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់និងរស់នៅក្រោមផ្ទៃទឹកទាំងស្រុង ហើយជាទូទៅចាក់ឫសទៅក្នុងដីបាតបឹង ដែលដើរតួនាទីផ្តល់អុកស៊ីសែននិងជម្រកដល់មច្ឆជាតិ។ | ដូចជាសារាយសមុទ្រដែលរស់នៅតែក្រោមទឹក ហើយមិនអណ្តែតឬងើបស្លឹកឡើងមកលើផ្ទៃទឹកឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
