បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យនៃការរស់នៅ និងរបាយភូមិសាស្ត្ររបស់សត្វល្អិតក្នុងទឹក (Water beetles) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសជិតខាង។ វាធ្វើការបង្ហាញពីលទ្ធផលនៃការចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះលើសត្វល្អិតក្នុងទឹកលំដាប់ Polyphaga នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចុះប្រមូលសំណាកដោយផ្ទាល់នៅតាមដងអូរ និងស្រះ រួមទាំងការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រ (Morpho-taxonomy)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand-nets and manual examination ការប្រមូលសំណាកដោយប្រើប្រដាប់ដង និងការពិនិត្យដោយផ្ទាល់លើទីជម្រក |
អាចប្រមូលសំណាកបានច្រើនប្រភេទ និងស្គាល់ពីទីជម្រកខ្នាតតូចរបស់វាច្បាស់លាស់ (ឧ. ក្រោមថ្ម ក្នុងខ្សាច់ ឬឈើពុក)។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន ចំណាយពេលយូរ និងពិបាកអនុវត្តនៅពេលចរន្តទឹកហូរខ្លាំង។ | ប្រមូលបានសំណាកភាគច្រើននៃការសិក្សានេះ រួមទាំងប្រភេទអំបូរ Dryopidae និង Elmidae។ |
| Black light traps ការប្រើប្រាស់អន្ទាក់ពន្លឺពណ៌ខ្មៅនៅពេលយប់ |
ទាក់ទាញសត្វល្អិតក្នុងទឹកដែលហើរនៅពេលយប់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយមិនបាច់ចុះរុករកក្នុងទឹកផ្ទាល់។ | ប្រមូលបានតែប្រភេទសត្វល្អិតដែលចាប់អារម្មណ៍នឹងពន្លឺ ហើយមិនអាចដឹងច្បាស់ពីទីជម្រកដើមនៅក្នុងទឹករបស់វាឡើយ។ | បានប្រមូលសំណាកប្រភេទ Berosus spp. Paracymus mimicus និង Enochrus sp.។ |
| Emergence traps អន្ទាក់ចាប់សត្វល្អិតញាស់ក្នុងទឹក (Emergence traps) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការសិក្សាពីវដ្តជីវិត និងចាប់សត្វល្អិតដែលទើបនឹងងើបចេញពីប្រភពទឹក។ | ងាយរងការខូចខាតដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុអាក្រក់ (ឧ. ទឹកជំនន់ ឬ ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង) បើប្រៀបធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ | មិនទទួលបានលទ្ធផលក្នុងការសិក្សានេះឡើយ ដោយសារអន្ទាក់ត្រូវទឹកជំនន់លិច និងខូចខាតដោយសារភ្លៀងមូសុងខ្លាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកនៅទីវាល ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ថតរូប និងជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លីត្រឹមតែ ៣ថ្ងៃ នៅទីតាំងចំនួន ៤ ក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ (តំបន់ចំបក់ និងឧទ្យានជាតិគិរីរម្យ) នារដូវវស្សា។ ទិន្នន័យនៅមានកម្រិត ដោយសាររងឥទ្ធិពលពីភ្លៀងមូសុង ដែលធ្វើឲ្យខកខានការប្រើប្រាស់អន្ទាក់មួយចំនួន និងមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវចម្រុះពេញមួយឆ្នាំបានឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជាទិន្នន័យដំបូងបង្អស់ដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដែលបញ្ជាក់ពីការខ្វះខាតការសិក្សាពីមុនមក។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រើប្រាស់សត្វល្អិតជាសូចនាករជីវសាស្ត្រ (Bioindicators) ដើម្បីតាមដានគុណភាពទឹក។
ការបន្តអនុវត្ត និងពង្រីកការសិក្សាពីសត្វល្អិតក្នុងទឹក នឹងផ្តល់នូវឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយតិច សម្រាប់ការវាយតម្លៃសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាបនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Morphospecies | ជាការចាត់ថ្នាក់សត្វ ឬរុក្ខជាតិជាបណ្តោះអាសន្នដោយផ្អែកលើរូបរាងក្រៅ និងរចនាសម្ព័ន្ធរូបសាស្ត្ររបស់វា នៅពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនទាន់អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណជាប្រភេទ (Species) ផ្លូវការក្នុងប្រព័ន្ធវិទ្យាសាស្ត្របាន។ | ដូចជាការហៅសម្គាល់មនុស្សតាមរូបរាង (ឧទាហរណ៍៖ បុរសសក់រួញ ឬស្ត្រីមានប្រជ្រុយ) មុនពេលយើងស្គាល់ឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់ពួកគេពីសំបុត្រកំណើត។ |
| Bioindicators | ជាប្រភេទសត្វ រុក្ខជាតិ ឬអតិសុខុមប្រាណ ដែលវត្តមាន អវត្តមាន ឬភាពសម្បូរបែបរបស់វា អាចបញ្ជាក់ពីស្ថានភាពសុខភាព កម្រិតនៃការបំពុល និងការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ (ជាពិសេសគុណភាពទឹក)។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្តៅដែលប្រាប់យើងថាតើទឹកទន្លេនោះស្អាត ឬមានផ្ទុកសារធាតុពុល។ |
| Aedeagus | ជាសរីរាង្គបន្តពូជរបស់សត្វល្អិតឈ្មោល។ ដោយសារសរីរាង្គនេះមានរូបរាងខុសៗគ្នាដាច់ដោយឡែកពីគ្នាតាមប្រភេទនីមួយៗ ទើបអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រផ្នែកវត្តិករណ៍សាស្ត្រប្រើប្រាស់វាជាចំណុចគន្លឹះដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វល្អិត (Species identification) ឲ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាស្នាមមេដៃរបស់មនុស្សអញ្ចឹង វាមានលក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួនសម្រាប់សត្វល្អិតនីមួយៗ ដែលជួយឲ្យគេសម្គាល់វាមិនច្រឡំគ្នា។ |
| Plastron pubescence | ជាបណ្តុំរោមតូចៗយ៉ាងក្រាស់នៅលើដងខ្លួនរបស់សត្វល្អិតក្នុងទឹកមួយចំនួន ដែលមានតួនាទីចាប់រក្សាទុកស្រទាប់ខ្យល់អុកស៊ីសែន ដើម្បីឲ្យវាអាចដកដង្ហើមបានក្នុងរយៈពេលយូរពេលកំពុងមុជក្នុងទឹក ដោយមិនបាច់ងើបមកលើផ្ទៃទឹក។ | ដូចជាធុងអុកស៊ីសែន ឬអាវមុជទឹករបស់មនុស្សអញ្ចឹង ដែលជួយឲ្យសត្វល្អិតមានខ្យល់ដកដង្ហើមជាប់ជានិច្ចពេលនៅក្រោមទឹក។ |
| CPOM (Coarse Particulate Organic Matter) | ជាបំណែកសរីរាង្គគ្រាប់ធំៗ ដូចជាស្លឹកឈើ ឈើពុក ឬកាកសំណល់រុក្ខជាតិងាប់ៗ ដែលធ្លាក់ចូលក្នុងប្រភពទឹក ហើយដើរតួជាប្រភពអាហារ និងជាទីជម្រកដ៏សំខាន់ (Microhabitats) សម្រាប់សត្វល្អិតក្នុងទឹក។ | ដូចជាជីកំប៉ុសធម្មជាតិនៅក្នុងទឹក ដែលផ្តល់ទាំងអាហារ និងធ្វើជាផ្ទះសម្រាប់សត្វល្អិតជ្រកកោន។ |
| Hygropetric | ជាប្រភេទទីជម្រកខ្នាតតូចក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (Microhabitat) ដែលមានស្រទាប់ទឹកស្តើងៗហូរឆ្លងកាត់លើផ្ទៃថ្ម ជាកន្លែងដែលសត្វល្អិតក្នុងទឹកលំដាប់ Polyphaga មួយចំនួនចូលចិត្តរស់នៅ និងតោងជាប់។ | ដូចជាផ្ទៃកម្រាលឥដ្ឋដែលមានទឹកហូររឹមៗជាប់ជានិច្ចនៅក្បែរទឹកធ្លាក់ ដែលតម្រូវឲ្យសត្វចេះតោងជាប់កុំឲ្យរអិលធ្លាក់។ |
| Endemicity | ជាស្ថានភាពនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយ ដែលមានរស់នៅតាមបែបធម្មជាតិតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍៖ មានតែនៅលើភ្នំក្រវាញ) ហើយមិនអាចរកបាននៅកន្លែងផ្សេងទៀតឡើយនៅលើពិភពលោក។ | ដូចជាផលិតផលលក់ផ្តាច់មុខ ឬផលិតផល "Made in Cambodia" ដែលមិនមាននាំចេញ និងអាចរកទិញបានតែក្នុងស្រុកតែមួយគត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
