បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយលើតម្រូវការក្នុងការវាយតម្លៃកង្វះខាតទឹកតាមតំបន់ជាក់លាក់ ដោយបង្ហាញពីការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រកង្វះទឹក (AWARE) នៅក្នុងកម្មវិធី openLCA ដើម្បីគណនាទំហំនៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការកែលម្អទិន្នន័យកត្តាលក្ខណៈរួមបញ្ចូលគ្នាតាមប្រទេស និងផ្តល់ការណែនាំពីជំហាននៃការប្រើប្រាស់កម្មវិធីសម្រាប់ការវិភាគការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់វដ្តជីវិត (LCIA) តាមតំបន់ ដោយផ្អែកលើប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីការដាក់បញ្ចូលវិធីសាស្ត្រ AWARE (Available WAter REmaining) ទៅក្នុងកម្មវិធី openLCA ដើម្បីគណនាទំហំនៃកង្វះខាតទឹក (Water scarcity footprint) តាមតំបន់ជាក់លាក់។ របាយការណ៍នេះក៏បានបង្ហាញពីភាពប្រសើរឡើងនៃទិន្នន័យរួមបញ្ចូលគ្នាតាមប្រទេស (Country aggregation) និងបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាទីតាំងភូមិសាស្ត្រមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទំហំនៃផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់ទឹក។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| គោលបំណងនៃវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃកង្វះទឹក (AWARE Method Objective) | AWARE គឺជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់វដ្តជីវិត (LCIA) តាមតំបន់ ដែលវាស់វែងបរិមាណទឹកដែលនៅសេសសល់ បន្ទាប់ពីដកចេញនូវតម្រូវការរបស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក និងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យនៃកង្វះខាតទឹកសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់តែមួយ។ | វិធីសាស្ត្រនេះស្របតាមស្តង់ដារ ISO 14046 និងត្រូវបានបំប្លែងទៅជាកត្តាលក្ខណៈ (Characterisation Factor - CF) ដែលមានចន្លោះពី ០,១ ដល់ ១០០។ |
| ការកែលម្អទិន្នន័យរួមបញ្ចូលគ្នាតាមប្រទេស (Improved Country Aggregation Data) | ក្រុមហ៊ុន GreenDelta បានកែលម្អការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យប្រទេស AWARE ដើម (AWARE_country 2017) តាមរយៈការកែតម្រូវកំហុសនៃការតម្រៀបក្រឡា (Misaligned cells) និងការបែងចែកតំបន់ព្រំដែនឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់។ | ការវាយតម្លៃបង្ហាញថា គម្លាតជាមធ្យមពីទិន្នន័យដើមរបស់ស្ថាប័ន WULCA គឺ ៤,៩៨% សម្រាប់កសិកម្ម, -៣,២៧% សម្រាប់ការប្រើប្រាស់មិនមែនកសិកម្ម និង -១,១៤% សម្រាប់ការប្រើប្រាស់មិនជាក់លាក់។ |
| ភាពខុសគ្នានៃផលប៉ះពាល់តាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ (Regional Impact Variations) | តាមរយៈការសិក្សាគំរូស្តីពីការផលិតកប្បាសសរីរាង្គ ការប្រើប្រាស់ទឹកក្នុងបរិមាណដូចគ្នា បង្កើតឱ្យមានផលប៉ះពាល់នៃកង្វះខាតទឹកខុសគ្នាស្រឡះ អាស្រ័យលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់នីមួយៗ។ | បរិមាណទឹកស្រោចស្រពដែលបានប្រើប្រាស់ចំនួន ០,១៥៣១ ម៉ែត្រគូប បង្កើតឱ្យមានទំហំកង្វះទឹក (Water Scarcity Footprint) ដល់ទៅ ៤,២៥៧ ម៉ែត្រគូបនៅរដ្ឋតិចសាស់ (សហរដ្ឋអាមេរិក) ប៉ុន្តែមានត្រឹមតែ ០,១៥២ ម៉ែត្រគូបប៉ុណ្ណោះនៅរដ្ឋញូវហែមសៀរ។ |
ដើម្បីធានាបាននូវការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលពាក់ព័ន្ធនឹងធនធានទឹកឱ្យកាន់តែមានភាពសុក្រឹត របាយការណ៍បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួន។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ (Researchers and LCIA Assessors) | គួរផ្តល់អាទិភាពលើការប្រើប្រាស់កត្តាលក្ខណៈដើម (Native CF) នៅកម្រិតផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង (Watershed scale) ជាប្រចាំខែ ឬប្រចាំឆ្នាំ ជាជាងការវាយតម្លៃក្នុងកម្រិតទូទាំងប្រទេស។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកអភិវឌ្ឍកម្មវិធី និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (Software Developers and WULCA Group) | ត្រូវបន្តបញ្ចូលទិន្នន័យដែលមានកម្រិតភាពច្បាស់លាស់នៃលំហ (Higher spatial resolution data) និងបង្កើតកត្តាលក្ខណៈសម្រាប់ទីតាំងថ្មីៗបន្ថែមទៀត ដើម្បីពង្រឹងលទ្ធផលនៃការវាយតម្លៃ AWARE ។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នវាយតម្លៃបរិស្ថាន (Environmental Assessment Institutions) | គប្បីចាប់ផ្តើមអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់វដ្តជីវិត (LCIA) តាមតំបន់ផ្សេងទៀត ដើម្បីធានាបាននូវការវាយតម្លៃដែលកាន់តែត្រឹមត្រូវ លើប្រភេទផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដទៃទៀតក្រៅពីទឹក។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម និងធនធានទឹកធម្មជាតិ។ ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ AWARE ក្នុងកម្មវិធី openLCA អនុញ្ញាតឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា អាចវាយតម្លៃហានិភ័យនៃកង្វះខាតទឹកតាមតំបន់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដើម្បីធានាដល់ការបែងចែកធនធានទឹកប្រកបដោយសមធម៌និងចីរភាព។
ការធ្វើសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធទិន្នន័យភូមិសាស្ត្ររួមជាមួយការវាយតម្លៃវដ្តជីវិតតាមតំបន់ នឹងក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការទប់ស្កាត់វិបត្តិធនធានទឹក និងជួយគាំទ្រដល់ការសម្រេចចិត្តក្នុងការអភិវឌ្ឍដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| AWARE (Available WAter REmaining) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់វដ្តជីវិតដែលគណនាបរិមាណទឹកនៅសេសសល់ក្នុងតំបន់មួយ បន្ទាប់ពីដកតម្រូវការរបស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក និងសកម្មភាពមនុស្សរួចរាល់ ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យនៃកង្វះខាតទឹក។ នេះជាទិន្នន័យសំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយបែងចែកធនធានទឹក។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់សល់ក្នុងកាបូបបន្ទាប់ពីចំណាយចាំបាច់រួច ដើម្បីដឹងថាតើយើងកំពុងប្រឈមនឹងការខ្វះលុយចាយកម្រិតណា។ |
| Regionalized LCIA | ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃវដ្តជីវិត (LCIA) ដោយពិចារណាលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ដែលសកម្មភាពនោះកើតឡើង ព្រោះផលប៉ះពាល់ (ដូចជាការប្រើប្រាស់ទឹក) មានកម្រិតធ្ងន់ស្រាលខុសគ្នាតាមតំបន់។ | ដូចជាការយល់ដឹងថាការដុតសំរាមនៅកណ្តាលក្រុងភ្នំពេញ ផ្តល់ផលប៉ះពាល់អាក្រក់ជាងការដុតនៅទីវាលដាច់ស្រយាល ដោយសារភាពខុសគ្នានៃកត្តាភូមិសាស្ត្រ និងចំនួនប្រជាជន។ |
| Characterisation factor (CF) | មេគុណដែលប្រើសម្រាប់បំប្លែងទិន្នន័យនៃការប្រើប្រាស់ធនធាន ឬការបញ្ចេញសំណល់ ទៅជារង្វាស់នៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានជាក់លាក់ (ឧទាហរណ៍ តម្លៃពី ០.១ ដល់ ១០០ សម្រាប់ AWARE) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀប។ | ដូចជាអត្រាប្តូរប្រាក់ដែលបំប្លែងលុយរៀល លុយបាត និងលុយដុង ទៅជាប្រាក់ដុល្លារ ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបទំហំទឹកប្រាក់តែមួយ។ |
| Water scarcity footprint | សូចនាករដែលវាស់វែងទំហំនៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់ទឹកសាប ដោយពិចារណាលើកម្រិតនៃភាពខ្វះខាតទឹកនៅក្នុងតំបន់នោះ ស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ISO 14046។ | រង្វាស់ដែលប្រាប់យើងថា តើការទាញយកទឹកមួយធុងរបស់យើង ធ្វើឱ្យអ្នកជិតខាង ឬប្រព័ន្ធបរិស្ថានជុំវិញខ្វះទឹកប្រើប្រាស់កម្រិតណា។ |
| Watershed | តំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង ដែលទឹកភ្លៀងទាំងអស់ធ្លាក់មកហើយហូរប្រមូលផ្តុំគ្នាទៅកាន់ប្រភពទឹកតែមួយ (ដូចជាទន្លេ ឬបឹង)។ នៅក្នុងរបាយការណ៍នេះ វាគឺជាខ្នាតភូមិសាស្ត្រមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគណនាទិន្នន័យ AWARE ដើម (Native CF)។ | ដូចជាចានដែកធំមួយដែលត្រងទឹកភ្លៀងពីគ្រប់ទិសទីឱ្យហូរចូលទៅបាតចានតែមួយ។ |
| Country aggregation | ការប្រមូលផ្តុំ និងគណនាមធ្យមភាគនៃទិន្នន័យផលប៉ះពាល់កម្រិតតំបន់តូចៗ (ដូចជាតំបន់រងទឹកភ្លៀង) ទៅជាតួលេខតំណាងតែមួយសម្រាប់ប្រទេសទាំងមូល ដោយផ្តោតលើទម្ងន់នៃបរិមាណនៃការប្រើប្រាស់ទឹកជាចម្បង។ | ដូចជាការយកពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សគ្រប់គ្នាក្នុងថ្នាក់ មកគណនាជាពិន្ទុមធ្យមដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរួមរបស់ថ្នាក់ទាំងមូល។ |
| KML editor | ឧបករណ៍កម្មវិធីសម្រាប់គូរ ឬកែសម្រួលទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ (ពហុកោណ/Polygon) ដើម្បីកំណត់ទីតាំងជាក់លាក់នៅលើផែនទី សម្រាប់យកមកប្រើប្រាស់ក្នុងការវាយតម្លៃតាមតំបន់នៅក្នុងកម្មវិធី openLCA។ | ដូចជាខ្មៅដៃដែលយើងប្រើសម្រាប់គូសរង្វង់លើផែនទី ដើម្បីប្រាប់កុំព្យូទ័រថា 'តំបន់ដែលយើងចង់សិក្សាគឺស្ថិតនៅក្នុងបន្ទាត់នេះ'។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
