បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃស្នាមជើងកង្វះទឹក (Water Scarcity Footprint) នៃការផលិតស៊ីម៉ងត៍នៅរោងចក្រ Lafarge-Holcim ក្នុងប្រទេសកូឡុំប៊ី ដើម្បីកំណត់ចំណុចក្តៅ (Hotspots) នៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ វាធ្វើការប្រៀបធៀបសូចនាករវាយតម្លៃផ្សេងៗគ្នាដោយផ្អែកតាមស្តង់ដារ ISO 14046។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិតពីដើមដល់ចប់ (Cradle-to-gate Life Cycle Assessment) ដោយអនុវត្តសូចនាករខុសៗគ្នាដើម្បីវាស់ស្ទង់ទំហំផលប៉ះពាល់។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីដោយប្រយោលគឺជាកត្តាជំរុញចម្បងនៃស្នាមជើងកង្វះទឹក (Water Scarcity Footprint) សម្រាប់ការផលិតស៊ីម៉ងត៍។ ការវិភាគក៏បានបង្ហាញពីភាពរសើបយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទីតាំងភូមិសាស្ត្រលម្អិត និងរដូវប្រាំង ដែលអាចធ្វើឱ្យកង្វះទឹកកើនឡើងយ៉ាងគំហុកនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ (Supply chain)។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| អគ្គិសនីជាចំណុចក្តៅចម្បង (Electricity as the main hotspot) | ការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីដោយប្រយោល ជាពិសេសពីទំនប់វារីអគ្គិសនី គឺជាប្រភពដ៏ធំបំផុតនៃស្នាមជើងកង្វះទឹក ដែលគ្របដណ្តប់ពី ៧៥% ទៅ ៨៥% នៃផលប៉ះពាល់សរុប។ | យោងតាមវិធីសាស្ត្រ AWARE1000 អគ្គិសនីរួមចំណែករហូតដល់ ៨៥.២១% នៃស្នាមជើងកង្វះទឹក ឬស្មើនឹង ១.៥១ m³ world-eq ក្នុងមួយតោនស៊ីម៉ងត៍។ |
| ឥទ្ធិពលនៃការបង្រួមមាត្រដ្ឋានទិន្នន័យ (Impact of downscaling) | ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យកម្រិតអនុអាងទន្លេ (Sub-basin) ជំនួសឱ្យទិន្នន័យមធ្យមភាគថ្នាក់ជាតិ ធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃស្នាមជើងកង្វះទឹកមានភាពជាក់លាក់ និងបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់កាន់តែខ្ពស់។ | នៅពេលដកការប្រើប្រាស់អគ្គិសនីចេញ ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបង្រួមមាត្រដ្ឋានធ្វើឱ្យស្នាមជើងកង្វះទឹកកើនឡើង ៤១% (ពី ០.១៩ ទៅ ០.២៦ m³ world-eq ក្នុងមួយតោន)។ |
| ហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងសេណារីយ៉ូឆ្នាំប្រាំង (High risks in dry year scenario) | រដូវប្រាំងឬបាតុភូតអែលនីណូ (El Niño) ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់បរិមាណទឹកដែលអាចរកបាន ដែលធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការរបស់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ដូចជាការផលិតបាវវេចខ្ចប់ក្លាយជាចំណុចរងគ្រោះខ្លាំង។ | ក្នុងឆ្នាំប្រាំង ស្នាមជើងកង្វះទឹកដោយសារការផលិតបាវវេចខ្ចប់នៅតំបន់ Palmira បានកើនឡើងរហូតដល់ ១០២៩% គឺស្មើនឹង ១២.៦៤ m³ world-eq ក្នុងមួយតោនស៊ីម៉ងត៍។ |
| ការបំពុលពីការធ្វើអាជីវកម្មធ្យូងថ្ម (Pollution from coal mining) | បើទោះបីជាធ្យូងថ្មមិនសូវមានផលប៉ះពាល់លើបរិមាណទឹក (Scarcity) ក៏ដោយ ក៏វាមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើគុណភាពទឹក ដែលធ្វើឱ្យភាពអាចរកបាននៃទឹកស្អាតថយចុះ។ | សូចនាករ Water Impact Index (WIIX) បង្ហាញថាធ្យូងថ្មទទួលខុសត្រូវរហូតដល់ ១៩% (០.០១ m³ eqWIIX) នៃស្នាមជើងភាពអាចរកបាននៃទឹក ដោយសារតែការបំពុលក្នុងការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ។ |
ផ្អែកលើការរកឃើញទាំងនេះ របាយការណ៍ផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងកាត់បន្ថយហានិភ័យប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | អនុវត្តវិធានការសន្សំសំចៃថាមពល (Energy efficiency measures) នៅក្នុងរោងចក្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់អគ្គិសនី ដែលជាប្រភពចម្បងនៃបញ្ហាកង្វះទឹក។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រុមហ៊ុន និងអ្នកគ្រប់គ្រងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ (Supply Chain Managers) | សហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយអ្នកផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈ (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមហ៊ុនផលិតបាវវេចខ្ចប់) ដើម្បីធានាថាពួកគេមានផែនការគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងរដូវប្រាំង និងទប់ទល់នឹងបាតុភូតអែលនីណូ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកវាយតម្លៃ (Researchers and Assessors) | គួរប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទីតាំងភូមិសាស្ត្រដែលបានបង្រួមមាត្រដ្ឋាន (Downscaled data) និងសេណារីយ៉ូឆ្នាំប្រាំង (Dry year scenarios) ក្នុងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ដើម្បីកំណត់ចំណុចក្តៅ (Hotspots) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | មធ្យម (Medium) |
ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងមានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងវិស័យសំណង់ ស្របពេលដែលប្រភពថាមពលជាតិពឹងផ្អែកខ្ពស់លើវារីអគ្គិសនី។ កម្ពុជាក៏ជាប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត និងបាតុភូតអែលនីណូផងដែរ ដែលទាមទារឱ្យឧស្សាហកម្មត្រូវត្រៀមខ្លួនជាមុន។
ការវាយតម្លៃស្នាមជើងកង្វះទឹកពាសពេញខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ នឹងជួយស្ថាប័ន និងក្រុមហ៊ុននៅកម្ពុជាអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណហានិភ័យ កាត់បន្ថយសម្ពាធលើធនធានទឹកក្នុងតំបន់ និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពអាជីវកម្មទោះក្នុងស្ថានភាពប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water Scarcity Footprint | សូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់ទំហំនៃតម្រូវការប្រើប្រាស់ទឹកធៀបនឹងលទ្ធភាពនៃការបំពេញទឹកមកវិញនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដោយមិនទាន់គិតពីគុណភាពទឹក។ វាកំណត់ថាការទាញយកទឹកប្រើប្រាស់ប៉ះពាល់ដល់ធនធានទឹកកម្រិតណាក្នុងតំបន់ប្រតិបត្តិការ។ | ដូចជាការតាមដានថា តើយើងដកប្រាក់ពីធនាគារលឿនជាងប្រាក់ខែដែលយើងដាក់ចូលវិញកម្រិតណា ដែលធ្វើឱ្យធនាគារប្រឈមនឹងការខ្វះលុយ។ |
| Life Cycle Assessment (LCA) | ការវាយតម្លៃជាប្រព័ន្ធនូវផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយតាំងពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ដំណើរការផលិត រហូតដល់ការចោលឬកែច្នៃឡើងវិញ។ ក្នុងការអនុវត្ត វាជួយរោងចក្រ និងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយដឹងថាដំណាក់កាលណាដែលបំផ្លាញបរិស្ថានជាងគេដើម្បីរកដំណោះស្រាយ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលប្រវត្តិរូបសុខភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ តាំងពីកើតរហូតដល់ចាស់ជរា ដើម្បីដឹងថាគាត់មានជំងឺអ្វីខ្លះនៅដំណាក់កាលនីមួយៗនៃជីវិត។ |
| AWARE | វិធីសាស្ត្រគណនាស្នាមជើងទឹកដែលវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកដែលនៅសេសសល់ (Available Water Remaining) ក្នុងតំបន់ណាមួយ បន្ទាប់ពីដកតម្រូវការប្រើប្រាស់របស់មនុស្សនិងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរួចរាល់។ វាត្រូវបានប្រើជាស្តង់ដាររួមដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតខ្វះខាតទឹក។ | ដូចជាការរាប់ចំនួននំដែលនៅសល់ក្នុងថាស បន្ទាប់ពីចែកឱ្យសមាជិកគ្រួសារ និងសត្វចិញ្ចឹមស៊ីរួច ដើម្បីដឹងថានៅសល់ប៉ុន្មានសម្រាប់អ្នកមកក្រោយ។ |
| Indirect water use | ការប្រើប្រាស់ទឹកដែលមិនកើតឡើងផ្ទាល់នៅក្នុងទីតាំងរោងចក្រ ប៉ុន្តែកើតឡើងនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ដូចជាទឹកដែលរំហួតពីទំនប់វារីអគ្គិសនីដើម្បីផលិតថាមពលសម្រាប់រោងចក្រ ឬទឹកដែលប្រើដើម្បីផលិតវត្ថុធាតុដើមវេចខ្ចប់។ | ដូចជាអ្នកមិនបានផឹកទឹកដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែអ្នកបានញ៉ាំឪឡឹកដែលទាមទារទឹកជាច្រើនដើម្បីស្រោចស្រពក្នុងការដាំដុះវា។ |
| Water Impact Index (WIIX) | សូចនាករវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ធនធានទឹកដែលគិតគូរទាំងបរិមាណទឹកដែលបានប្រើប្រាស់ និងការថយចុះគុណភាពទឹក (ការបំពុល) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពអាចរកបាននៃទឹកស្អាតសម្រាប់មនុស្សនិងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មិនត្រឹមតែបរិមាណទឹកដែលយើងដកចេញពីអាងប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងគិតពីបរិមាណទឹកដែលយើងធ្វើឱ្យល្អក់កកររហូតអ្នកផ្សេងប្រើលែងបានផងដែរ។ |
| Downscaling | ការបំបែកទិន្នន័យពីកម្រិតធំ (ដូចជាមធ្យមភាគថ្នាក់ជាតិ) ទៅជាកម្រិតតូចៗនិងជាក់លាក់ (ដូចជាកម្រិតអនុអាងទន្លេ ឬទីតាំងភូមិសាស្ត្រមូលដ្ឋាន) ដើម្បីទទួលបានការវិភាគផលប៉ះពាល់ដែលច្បាស់លាស់ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពខ្វះខាតទឹកពិតប្រាកដនៅកន្លែងនីមួយៗ។ | ដូចជាការប្តូរពីការមើលផែនទីប្រទេសទាំងមូល មកមើលផែនទីលម្អិតត្រឹមកម្រិតស្រុកឬឃុំ ដើម្បីងាយស្រួលរកមើលផ្លូវលំតូចៗ។ |
| Cradle-to-gate | ការកំណត់ព្រំដែនប្រព័ន្ធនៃការវាយតម្លៃត្រឹមតែពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម (Cradle) រហូតដល់ពេលផលិតផលសម្រេចចេញពីរោងចក្រ (Gate) ដោយមិនរាប់បញ្ចូលការប្រើប្រាស់ដោយអតិថិជន និងការចោលជាកាកសំណល់នៅចុងបញ្ចប់ឡើយ។ | ដូចជាការគិតថ្លៃដើមផលិតនំប៉័ងតាំងពីការទិញម្សៅរហូតដល់នំដុតឆ្អិនចេញពីឡ ដោយមិនគិតពីថ្លៃដឹកជញ្ជូនទៅលក់បន្ត ឬការទុកចោលរហូតដល់ផ្អូមឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
