បញ្ហា (The Problem)៖ កាកសំណល់ពីការចិញ្ចឹមសត្វគឺជាប្រភពចម្បងនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបំពុលបរិស្ថាននៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមប្រសិនបើមិនមានការគ្រប់គ្រងបានល្អ។ ឯកសារនេះធ្វើការវាយតម្លៃ និងគណនាជាទឹកប្រាក់នូវអត្ថប្រយោជន៍រួមបញ្ចូលគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សុខភាព និងបរិស្ថាននៃការប្រើប្រាស់ឡបាយអូហ្គាស (Biogas)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការស្ទង់មតិលើគ្រួសារចំនួន ១៥០ និងបានអនុវត្តរូបមន្តវាយតម្លៃផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានដើម្បីគណនាអត្ថប្រយោជន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cost of Illness (COI) & Attribute Fraction (AF) វិធីសាស្រ្តប៉ាន់ប្រមាណចំណាយលើជំងឺ និងប្រភាគគុណលក្ខណៈ |
អាចបំប្លែងផលប៉ះពាល់សុខភាព (ការកាត់បន្ថយជំងឺ) ទៅជាតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ជួយឱ្យឃើញពីអត្ថប្រយោជន៍ប្រយោលនៃបាយអូហ្គាស។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យសុខាភិបាលមូលដ្ឋានជាក់លាក់ និងពឹងផ្អែកលើការសន្មតជាច្រើននៃអត្រាហានិភ័យ។ | គណនាឃើញការសន្សំចំណាយសុខភាពបានចំនួន ១.២៥០ ពាន់ដុង/ឆ្នាំ ក្នុងមួយគ្រួសារ (ជំងឺផ្លូវដង្ហើម និងរាករូស)។ |
| IPCC Guidelines (AMS-III.D, AMS-I.E, AMS-I.C) វិធីសាស្រ្តគណនាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់របស់ IPCC |
ប្រើប្រាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលអាចទទួលយកបានជាសកល និងអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការទាមទារឥណទានកាបូន (Carbon credit)។ | ការប្រើប្រាស់មេគុណលំនាំដើម (Default values) របស់សកល អាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំង១០០% ទៅនឹងបរិបទជាក់ស្តែងនៅកម្រិតមូលដ្ឋាននោះទេ។ | ប៉ាន់ប្រមាណការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បាន ១០,៨៨១ tCO2e/ឆ្នាំ ដែលអាចទាញចំណូលបាន ១៦២ ពាន់ដុង/ឆ្នាំ។ |
| Market Price Method វិធីសាស្រ្តតម្លៃទីផ្សារ |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាជនផ្ទាល់ និងមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយផ្អែកលើការចំណាយជាក់ស្តែង។ | តម្លៃទីផ្សារនៃថាមពល (ឧស ហ្គាស អគ្គិសនី) និងជីគីមី អាចមានការប្រែប្រួលខ្លាំងទៅតាមពេលវេលា។ | ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ជាងគេ ដោយសន្សំចំណាយថាមពលបាន ៤.៣៩៥ ពាន់ដុង និងសន្សំថ្លៃជីបាន ១.១១៦ ពាន់ដុង/ឆ្នាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យស្ទង់មតិផ្ទាល់ ក៏ដូចជាការប្រមូលទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីស្ថាប័នសុខាភិបាលមូលដ្ឋាន រួមជាមួយនឹងចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបរិស្ថាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឃុំចំនួនពីរក្នុងខេត្ត Ha Nam ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើគ្រួសារចិញ្ចឹមជ្រូកក្នុងទំហំមធ្យម (៣០-១២០ ក្បាល)។ ទិន្នន័យនេះអាចមិនតំណាងឱ្យបរិបទកសិករខ្នាតតូចដែលមានសត្វចិញ្ចឹមតិចតួច (២-៥ ក្បាល) ឬប្រភេទសត្វពាហនៈផ្សេងទៀត (គោ ក្របី) ដែលនិយមចិញ្ចឹមនៅកម្ពុជាទេ ដែលតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលមេគុណឡើងវិញពេលយកមកអនុវត្ត។
វិធីសាស្រ្តវាយតម្លៃដ៏ទូលំទូលាយនេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អដើម្បីជំរុញគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទនៅកម្ពុជា។
របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវក្របខណ្ឌគណនាសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងរឹងមាំ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់ដើម្បីស្វែងរកជំនួយ ឬការវិនិយោគលើកម្មវិធីថាមពលកកើតឡើងវិញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cost of Illness (COI) | វិធីសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីវាស់វែងតម្លៃ ឬការខាតបង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដែលបណ្តាលមកពីជំងឺ ដូចជាថ្លៃព្យាបាល ថ្លៃថ្នាំ និងការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលដោយសារការសម្រាកពីការងារ ឬត្រូវនៅថែទាំអ្នកជំងឺ។ | ដូចជាការបូកសរុបវិក័យប័ត្រពេទ្យ និងប្រាក់ខែដែលបាត់បង់ពេលយើងឈឺ ដើម្បីដឹងថាជំងឺមួយធ្វើឱ្យខាតលុយសរុបប៉ុន្មាន។ |
| Attribute Fraction (AF) | មេគុណប្រភាគដែលជួយកំណត់ថាតើអត្រានៃការកើតជំងឺមួយណា (ឧ. ជំងឺផ្លូវដង្ហើម) មានទំនាក់ទំនង ឬបណ្តាលមកពីកត្តាហានិភ័យបរិស្ថានជាក់លាក់ណាមួយ (ឧ. ផ្សែងពីការដុតអុស) ក្នុងកម្រិតប៉ុន្មានភាគរយ។ | ដូចជាការរកមើលថាតើក្នុងចំណោមមនុស្ស១០នាក់ដែលក្អក មានប៉ុន្មាននាក់ដែលក្អកដោយសារតែហុយផ្សែងចេញពីចង្ក្រានបាយពិតប្រាកដ។ |
| Global Warming Potential (GWP) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃឧស្ម័ននីមួយៗ (ដូចជាមេតាន ឬ CH4) ក្នុងការស្រូបយកកម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាស បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកម្លាំងកម្តៅនៃភួយផ្សេងៗគ្នា ដែលភួយខ្លះធ្វើឱ្យយើងក្តៅជាងភួយធម្មតាដល់ទៅ២១ដង (ដូចជាឧស្ម័នមេតានធៀបនឹងកាបូន)។ |
| Relative Risk (RR) | អត្រាប្រៀបធៀបហានិភ័យនៃការកើតជំងឺរវាងក្រុមមនុស្សដែលប្រឈមនឹងកត្តាប៉ះពាល់ (ឧ. អ្នកដែលតែងតែស្រូបផ្សែងអុស) និងក្រុមមនុស្សដែលមិនប្រឈម។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបឱកាសនៃការកើតគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍រវាងអ្នកពាក់មួកសុវត្ថិភាព និងអ្នកមិនពាក់មួកសុវត្ថិភាព។ |
| Certified Emission Reductions (CER) | វិញ្ញាបនបត្រដែលអាចទិញលក់បាន (ឥណទានកាបូន) ដែលតំណាងឱ្យបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលត្រូវបានកាត់បន្ថយ (គិតជាតោន CO2e) ដែលទទួលបានពីការអនុវត្តគម្រោងស្អាត (ដូចជាការសាងសង់ឡបាយអូហ្គាស)។ | ដូចជាសំបុត្ររង្វាន់ដែលអ្នកទទួលបាននៅពេលអ្នកជួយសម្អាតបរិស្ថាន ដែលអាចយកទៅប្តូរយកប្រាក់ពីទីផ្សារបរទេសបាន។ |
| Acute Lower Respiratory Infection (ALRI) | ជំងឺឆ្លងរលាកផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងក្រោម (ដូចជាសួត និងបំពង់ខ្យល់) ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីការស្រូបផ្សែងពុលក្នុងផ្ទះបាយ ជាពិសេសប៉ះពាល់ខ្លាំងលើកុមារអាយុក្រោម ៥ឆ្នាំ។ | ដូចជាការស្ទះបំពង់ខ្យល់ម៉ាស៊ីន ដែលធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីន (សួតរបស់ក្មេង) ពិបាកដកដង្ហើម និងងាយរងការខូចខាត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
