បញ្ហា (The Problem)៖ ឧស្សាហកម្មវាយនភ័ណ្ឌបានបញ្ចេញទឹកកខ្វក់ដែលមានផ្ទុកពណ៌ជ្រលក់យ៉ាងច្រើនចូលទៅក្នុងបរិស្ថាន ដែលបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដោយសារសមាសធាតុទាំងនោះពិបាកនឹងបំបែក។ ការសិក្សានេះស្វែងរកដំណោះស្រាយសន្សំសំចៃនិងមានប្រសិទ្ធភាព តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាស្រូបយកដោយជីវម៉ាស (Biosorption)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធពិសោធន៍បែប Batch (Batch biosorption studies) ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់ជីវម៉ាសផ្សិត និងគ្រាប់ Chitosan ក្នុងការស្រូបយកពណ៌ជ្រលក់ពីក្នុងសូលុយស្យុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Dried Fungal Biomass (FB) ជីវម៉ាសផ្សិតស្ងួត (FB) នៃពូជ Rhizopus arrhizus |
ឈានដល់លំនឹងនៃការស្រូបយកពណ៌បានលឿន (ត្រឹម ៣០នាទី) និងមានអត្រាស្រូបយកពណ៌ប្រភេទ CT បានខ្ពស់ជាង។ | មានទម្រង់ជាម្សៅដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការប្រមូលយកមកវិញ (Recovery) ពិបាកផ្ដាច់ពណ៌ចេញដើម្បីប្រើប្រាស់ឡើងវិញ និងងាយរលាយបាត់បង់ភាពដើម។ | សមត្ថភាពស្រូបយកពណ៌អតិបរមាតាមម៉ូដែល Langmuir គឺ 162.4 mg/g សម្រាប់ព៌ណ RR និង 120.7 mg/g សម្រាប់ព៌ណ CT។ |
| Acid-Tolerant Chitosan-Immobilized Biomass (Ch-F beads) គ្រាប់ជីវម៉ាសចងភ្ជាប់ជាមួយ Chitosan ធន់នឹងអាស៊ីត (Ch-F beads) |
មានស្ថិរភាពខ្ពស់មិនងាយរលាយក្នុងមជ្ឈដ្ឋានអាស៊ីត ងាយស្រួលប្រមូលយកចេញពីទឹកកខ្វក់ និងអាចផ្ដាច់ពណ៌ចេញដើម្បីប្រើប្រាស់ឡើងវិញបានច្រើនដង។ មានសមត្ថភាពស្រូបយកពណ៌ប្រភេទ Azo ខ្ពស់បំផុត។ | ចំណាយពេលយូរជាងមុនបន្តិចដើម្បីឈានដល់លំនឹងនៃការស្រូបយក ដោយសារកោសិកាផ្សិតត្រូវបានខ្ចប់ណែននៅក្នុងគ្រាប់ ហើយមានសមត្ថភាពស្រូបពណ៌ CT ទាបជាងទម្រង់ជាម្សៅ។ | សមត្ថភាពស្រូបយកពណ៌អតិបរមាតាមម៉ូដែល Langmuir គឺ 198.15 mg/g សម្រាប់ព៌ណ RR និង 76.84 mg/g សម្រាប់ព៌ណ CT ដោយអាចប្រើប្រាស់ឡើងវិញបានយ៉ាងហោចណាស់ ៣ដងតាមរយៈការប្រើ NaOH។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសផលិតជីវម៉ាសសាមញ្ញដែលមានតម្លៃទាប ដោយសារ Chitosan ជាវត្ថុធាតុដើមងាយស្រួលរក ប៉ុន្តែទាមទារឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់សិក្សាលក្ខណៈរូប។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់គំរូពណ៌ជ្រលក់ (RR និង CT) ពីរោងចក្រវាយនភ័ណ្ឌនៅខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ មកធ្វើការពិសោធន៍ក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកសិប្បនិម្មិតកម្រិត pH 3.0។ លទ្ធផលនេះអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តជាមួយទឹកកខ្វក់ជាក់ស្តែងពីរោងចក្រនៅកម្ពុជា ដែលតែងតែមានផ្ទុកសារធាតុគីមីចម្រុះ និងកម្រិត pH ប្រែប្រួលខ្លាំង។
បច្ចេកទេសស្រូបយកពណ៌ដោយជីវម៉ាសនេះ ពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាទឹកកខ្វក់ឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យាបង្កើតគ្រាប់ Ch-F beads គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាពនិងសន្សំសំចៃ ដែលស្របទៅនឹងគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងកាកសំណល់រាវ និងការលើកកម្ពស់បរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biosorption (ការស្រូបយកដោយជីវសាស្រ្ត) | ដំណើរការដែលវត្ថុធាតុមានប្រភពពីជីវសាស្រ្ត (ដូចជាកោសិកាផ្សិតឬបាក់តេរី) ទាក់ទាញនិងចាប់យកសារធាតុបំពុល (ដូចជាពណ៌ជ្រលក់ ឬលោហៈធ្ងន់) ពីក្នុងទឹកទោះបីជាកោសិកានោះងាប់ហើយក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើអន្តរកម្មរូបវិទ្យានិងគីមីនៅលើកោសិកា។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលស្រូបទាញយកទឹកថ្នាំដែលកំពប់លើតុអញ្ចឹងដែរ។ |
| Immobilization (ការចងភ្ជាប់ជីវម៉ាស) | បច្ចេកទេសក្នុងការខ្ចប់ ឬចងភ្ជាប់កោសិកាជីវសាស្រ្ត (ដូចជាមេផ្សិត Rhizopus arrhizus) ទៅនឹងវត្ថុធាតុទ្រទ្រង់ (ដូចជា Chitosan) ដើម្បីបង្កើតជាទម្រង់ធំៗ (គ្រាប់) ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលយកចេញពីទឹកវិញ និងការពារមិនឱ្យវាឆាប់រលាយបាត់បង់រូបរាង។ | ដូចជាការយកកម្ទេចស្លឹកតែទៅខ្ចប់ក្នុងកញ្ចប់ចម្រោះ (tea bag) ដើម្បីងាយស្រួលស្រង់ចេញពីទឹកនៅពេលឆុងរួច។ |
| Isotherm (អ៊ីសូទែម / ម៉ូដែលលំនឹងស្រូបយក) | ម៉ូដែលគណិតវិទ្យា (ដូចជា Langmuir ឬ Freundlich) ដែលប្រើសម្រាប់ពណ៌នាពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណសារធាតុបំពុលដែលត្រូវបានស្រូបយកដោយវត្ថុធាតុ និងបរិមាណសារធាតុដែលនៅសល់ក្នុងទឹក នៅពេលដែលដំណើរការស្រូបយកឈានដល់ចំណុចលំនឹង ក្រោមសីតុណ្ហភាពថេរ។ វាជួយប្រាប់ពីសមត្ថភាពផ្ទុកអតិបរមារបស់វត្ថុធាតុ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើកៅអីក្នុងរោងកុន (កន្លែងស្រូបយក) ត្រូវមនុស្ស (សារធាតុបំពុល) អង្គុយពេញប៉ុន្មានភាគរយនៅពេលដែលមនុស្សឈប់ដើរចូលបន្តទៀត។ |
| Intraparticle diffusion model (ម៉ូដែលសាយភាយចូលក្នុងភាគល្អិត) | ទ្រឹស្ដីដែលពន្យល់ពីយន្តការនៃចលនារបស់ម៉ូលេគុលពណ៌ជ្រលក់ ដែលជ្រៀតចូលពីផ្ទៃខាងក្រៅនៃគ្រាប់ជីវម៉ាស ចូលជ្រៅទៅក្នុងរន្ធតូចៗ (pores) ខាងក្នុងរបស់វា ដើម្បីកំណត់ថាតើដំណាក់កាលណាមួយដែលស៊ីពេលយូរជាងគេក្នុងការស្រូបយក។ | ដូចជាតំណក់ទឹកថ្នាំដែលជ្រៀតចូលបន្តិចម្តងៗពីសំបកក្រៅនៃដុំដីស ចូលទៅដល់ស្នូលកណ្តាលរបស់វា។ |
| Desorption (ការផ្ដាច់សារធាតុចេញវិញ) | ដំណើរការច្រាសនៃការស្រូបយក ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជា NaOH) ដើម្បីបំបែកចំណងរវាងសារធាតុបំពុលនិងវត្ថុធាតុស្រូបយក ធ្វើឱ្យពណ៌ជ្រលក់របូតចេញមកវិញ ដើម្បីអាចយកគ្រាប់ជីវម៉ាសនោះទៅប្រើប្រាស់ចម្រោះទឹកកខ្វក់ជុំក្រោយៗទៀតបាន។ | ដូចជាការយកអេប៉ុងដែលជក់ទឹកថ្នាំពេញ ទៅបោកគក់នឹងសាប៊ូដើម្បីឱ្យវាស្អាត ហើយអាចយកទៅជូតលើកក្រោយបានទៀត។ |
| Azo-based reactive dyes (ពណ៌ជ្រលក់ប្រភេទអាហ្សូ) | ប្រភេទពណ៌ជ្រលក់សំយោគក្នុងឧស្សាហកម្មវាយនភ័ណ្ឌ ដែលមានផ្ទុកចំណងគីមីអាហ្សូ (-N=N-) ដែលធ្វើឱ្យវាមានពណ៌ដិតល្អ តែមានលក្ខណៈពុល ពិបាកបំបែកតាមបែបធម្មជាតិ និងអាចបង្កជាជំងឺមហារីកប្រសិនបើបញ្ចេញចោលទៅក្នុងបរិស្ថានដោយគ្មានការចម្រោះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាថ្នាំលាបក្រចកប្រភេទស្អិតជាប់ធន់ ដែលលាបហើយស្អាត តែបើប្រឡាក់ជាប់ស្បែកគឺពិបាកលាងសម្អាត និងអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពស្បែក។ |
| Zeta potential (សក្តានុពលហ្សេតា) | រង្វាស់នៃកម្រិតបន្ទុកអគ្គិសនីនៅលើផ្ទៃនៃភាគល្អិតតូចៗក្នុងសូលុយស្យុង។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាជួយកំណត់ថាតើផ្ទៃរបស់គ្រាប់ជីវម៉ាសមានបន្ទុកវិជ្ជមានឬអវិជ្ជមាននៅកម្រិត pH ផ្សេងៗ ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់កម្លាំងទាក់ទាញម៉ូលេគុលពណ៌។ | ដូចជាការវាស់កម្លាំងឆក់របស់មេដែក ដើម្បីដឹងថាវានឹងទាក់ទាញឬរុញច្រានវត្ថុដែលនៅក្បែរវាបានខ្លាំងកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
