បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលបណ្តាលមកពីការអនុវត្តគោលនយោបាយកសិកម្មរួម (CAP) ថ្មីរបស់សហភាពអឺរ៉ុប តាមរយៈការប្រៀបធៀបរវាងសេណារីយ៉ូបច្ចុប្បន្ន (Status Quo) និងជម្រើសគោលនយោបាយសមាហរណកម្មដែលមានវិធានការបៃតង (Integration)។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វេទិកាគំរូការប្រើប្រាស់ដីធ្លី (LUMP) និងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ច CAPRI ដើម្បីធ្វើការព្យាករណ៍ពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីធ្លីនៅទូទាំងអឺរ៉ុបត្រឹមឆ្នាំ២០២០។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការអនុវត្តគោលនយោបាយកសិកម្មរួម 'Integration' ដែលមានវិធានការបៃតង ជួយកាត់បន្ថយការរិចរិលបរិស្ថានបានយ៉ាងប្រសើរ បើធៀបនឹងសេណារីយ៉ូបច្ចុប្បន្ន 'Status Quo' ជាពិសេសក្នុងការរក្សាកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (SOC) និងទប់ស្កាត់ការបាត់បង់តំបន់ធម្មជាតិជុំវិញប្រភពទឹក។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការកាត់បន្ថយការបាត់បង់កាបូនសរីរាង្គក្នុងដី (Reduction in Soil Organic Carbon Loss) | ជម្រើសគោលនយោបាយ Integration ជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់កាបូននៅក្នុងដីបានយ៉ាងច្រើន ដោយសារការប្តូរទម្រង់នៃការប្រើប្រាស់ដីធ្លីប្រកបដោយនិរន្តរភាពជាងមុន។ | ការប៉ាន់ស្មានបង្ហាញថាការបាត់បង់ SOC នៅតំបន់អឺរ៉ុប (EU27) មានត្រឹមតែ ២៩,៥ លានតោន (Mt C) ក្រោមជម្រើស Integration ខណៈដែល Status Quo ធ្វើឱ្យបាត់បង់រហូតដល់ ៦៦,៦ លានតោន ត្រឹមឆ្នាំ២០២០។ |
| ការអភិរក្សវាលស្មៅអចិន្ត្រៃយ៍ (Preservation of Permanent Pastures) | វិធានការបៃតងនៅក្នុងគោលនយោបាយថ្មីតម្រូវឱ្យមានការថែរក្សាវាលស្មៅ ដែលធ្វើឱ្យអត្រានៃការបំប្លែងដីវាលស្មៅទៅជាការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀតមានកម្រិតទាបជាងសេណារីយ៉ូចាស់។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថាប្រទេសដូចជា អៀរឡង់ ក្រិក និងរូម៉ានី មានការធ្លាក់ចុះនៃការកាត់បន្ថយផ្ទៃដីវាលស្មៅរហូតដល់ជាង ៣% ដោយសារប្រសិទ្ធភាពនៃវិធានការនេះ។ |
| ហានិភ័យនៃការបំបែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង (Green Infrastructure Fragmentation) | ទោះបីជាផ្ទៃដីសរុបនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង (GI) មានការកើនឡើង ប៉ុន្តែការតភ្ជាប់រវាងតំបន់ស្នូលធម្មជាតិសុទ្ធសាធ (Core natural areas) មួយចំនួនបែរជាប្រឈមនឹងការបំបែកខ្ញែក ក្រោមការពង្រីកវិស័យកសិកម្ម។ | ២% នៃតំបន់ស្នូលធម្មជាតិត្រូវបានរំលោភបំពានដោយការពង្រីកវិស័យកសិកម្មក្រោមជម្រើសគោលនយោបាយ Integration ទោះបីជាតំបន់អភិរក្ស Natura 2000 មានភាពប្រសើរឡើងដល់ទៅ ៥៤% ក៏ដោយ។ |
ផ្អែកលើលទ្ធផលនៃការវិភាគតាមរយៈវេទិកាគំរូការប្រើប្រាស់ដីធ្លី (LUMP) របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវទិសដៅសម្រាប់កែលម្អគោលនយោបាយកសិកម្ម។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ (Policymakers / Government) | គួរអនុវត្តការគាំទ្រចំគោលដៅ (Targeted support) ដល់តំបន់ជាក់លាក់ ជាជាងការបង្កើនផ្ទៃដីធម្មជាតិដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាចរន្តតភ្ជាប់នៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតងមិនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ដោយការពង្រីកដីកសិកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងកសិកម្ម និងបរិស្ថាន (Ministries of Agriculture and Environment) | ត្រូវពង្រឹងវិធានការបង្កើតតំបន់ទ្រនាប់បៃតង (Ecological focus areas/Buffer strips) ជាពិសេសនៅតាមបណ្តោយប្រភពទឹក ដើម្បីរក្សាបរិស្ថានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី riparian ពីការពង្រីកដីកសិកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (Research Institutions) | គួរអភិវឌ្ឍម៉ូដែលព្យាករណ៍បន្ថែមដោយបញ្ចូលសូចនាករជលសាស្ត្រ (Hydrological model) ដូចជា LISFLOOD និងសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ ដើម្បីធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តលើការគ្រប់គ្រងដីធ្លីកាន់តែមានភាពសុក្រឹត។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជារបាយការណ៍នេះផ្តោតលើតំបន់អឺរ៉ុបក្តី វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធគំរូការប្រើប្រាស់ដីធ្លី (Land Use Modelling) ដើម្បីវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានពីគោលនយោបាយកសិកម្ម គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងកំពុងប្រឈមនឹងការផ្លាស់ប្តូរគម្របព្រៃឈើយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
ការនាំយកប្រព័ន្ធវិភាគ និងព្យាករណ៍ការប្រើប្រាស់ដីធ្លីបែបវិទ្យាសាស្ត្រមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា នឹងជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយរក្សាបាននូវតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម និងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Common Agricultural Policy (CAP) | គោលនយោបាយកសិកម្មរួមរបស់សហភាពអឺរ៉ុប ដែលគ្រប់គ្រងការផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភ (Direct Payments) ដល់កសិករ ដោយភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌតម្រូវឱ្យអនុវត្តតាមស្តង់ដារបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍជនបទ។ | ដូចជាច្បាប់វិន័យរបស់សាលាដែលផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់សិស្សណាដែលរៀនពូកែផង និងចេះថែរក្សាបរិស្ថានសាលាផង។ |
| Land Use Modelling Platform (LUMP) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ និងម៉ូដែលគណិតវិទ្យា (រួមមានកម្មវិធី EUClueScanner) ដែលប្រើសម្រាប់យកទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិស្ថានមកវិភាគ និងព្យាករណ៍ពីរបៀបដែលការប្រើប្រាស់ដីធ្លីនឹងផ្លាស់ប្តូរនាពេលអនាគត។ | ដូចជាកម្មវិធីបញ្ចាំងភាពយន្តទៅអនាគត ដែលបង្ហាញពីផែនទីប្រទេសថាតើនឹងមានព្រៃឈើ ដីកសិកម្ម ឬទីក្រុងប៉ុន្មាននៅ១០ឆ្នាំមុខ។ |
| Soil Organic Carbon (SOC) | កាបូនសរីរាង្គដែលមានស្តុកទុកនៅក្នុងដី កើតចេញពីរុក្ខជាតិនិងសត្វដែលរលួយ ដែលជួយធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិ រក្សាជាតិទឹក និងជួយកាត់បន្ថយកាបូនក្នុងបរិយាកាស ដែលជាកត្តាទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកជីជាតិធម្មជាតិសម្រាប់ដំណាំផង និងជាកន្លែងលាក់ទុកឧស្ម័នពុលកុំឱ្យហើរចូលបរិយាកាសទូទៅផង។ |
| Green Infrastructure (GI) | បណ្តាញនៃតំបន់ធម្មជាតិ និងពាក់កណ្តាលធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើ តំបន់ដីសើម និងតំបន់បៃតងតាមដងទន្លេ) ដែលត្រូវបានអភិរក្ស និងតភ្ជាប់គ្នាដើម្បីជួយដល់ការធ្វើចរាចរណ៍របស់ជីវចម្រុះ និងរក្សាលំនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីការអភិវឌ្ឍទីក្រុងនិងកសិកម្ម។ | ដូចជាបណ្តាញផ្លូវជាតិនិងស្ពានអាកាសសម្រាប់សត្វព្រៃនិងរុក្ខជាតិ ដើម្បីអាចធ្វើដំណើរនិងរស់រានមានជីវិតឆ្លងកាត់តំបន់អភិវឌ្ឍន៍របស់មនុស្ស។ |
| Ecological focus areas | តំបន់កសិកម្មដែលត្រូវបានកំណត់ទុកសម្រាប់គោលបំណងអភិរក្សបរិស្ថាន (មិនធ្វើការដាំដុះធ្ងន់ធ្ងរ) ដូចជាការទុកដីទំនេរ ឬរក្សាតំបន់ទ្រនាប់បៃតងក្បែរមាត់ទឹក ដើម្បីការពារជីវចម្រុះនិងគុណភាពទឹក។ | ដូចជាការកាត់ទុកដីមួយផ្នែកតូចនៅក្នុងរបងផ្ទះដើម្បីធ្វើសួនច្បារធម្មជាតិ ជាជាងចាក់បេតុងឬសង់ផ្ទះពេញដីទាំងអស់។ |
| High Nature Value (HNV) farmland | តំបន់កសិកម្មដែលមានតម្លៃធម្មជាតិខ្ពស់ ជាតំបន់ដែលការធ្វើកសិកម្មជាលក្ខណៈប្រពៃណី កម្រិតស្រាល និងមិនសូវប្រើជីគីមី ដែលជួយបង្កើតជាទីជម្រកទ្រទ្រង់ដល់ពូជសត្វនិងរុក្ខជាតិកម្រជាច្រើន។ | ដូចជាស្រែចម្ការតាមភូមិស្រុកដាច់ស្រយាលដែលសំបូរទៅដោយសត្វស្លាប កង្កែប និងត្រីរស់នៅដោយសុខសាន្តជាមួយការធ្វើកសិកម្មរបស់អ្នកភូមិ។ |
| Morphological Spatial Pattern Analysis (MSPA) | វិធីសាស្ត្រវិភាគតាមប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ ដើម្បីវាស់ស្ទង់រូបរាង និងការតភ្ជាប់នៃតំបន់ធម្មជាតិ (Green Infrastructure) ថាតើវាជារាងតំបន់ស្នូល កោះតូចៗ ដាច់ពីគ្នា ឬជាស្ពានតភ្ជាប់គ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃពីហានិភ័យនៃការបំបែកខ្ញែកទីជម្រកសត្វ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ដ្រូនថតពីលើអាកាសហើយឱ្យកុំព្យូទ័រគូសគំនូសប្រាប់ថាតើព្រៃឈើនៅតភ្ជាប់គ្នាជាផ្ទាំងធំ ឬត្រូវដាច់ជាដុំតូចៗដូចកោះកណ្តាលសមុទ្រកាត់ដោយចម្ការនានា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
