បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHGs) ពីផលិតកម្មពោតនៅខេត្តសានស៊ី ដោយសារការប្រើប្រាស់ធាតុចូលកសិកម្មច្រើន និងវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់ផ្នែកបរិស្ថានធៀបនឹងអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment) ដើម្បីវិភាគកម្រិតកាបូនដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់មតិផលចំណេញនិងថ្លៃដើមជាតិសម្រាប់ផលិតផលកសិកម្មពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០១៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Life Cycle Assessment (LCA) Excluding SOC Storage ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិតដោយមិនរួមបញ្ចូលការស្តុកទុកកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនាដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យធាតុចូលកសិកម្មផ្ទាល់ (ជី ថ្នាំ ប្រេងឥន្ធនៈ) និងមិនសូវទាមទារទិន្នន័យដីស្មុគស្មាញច្រើន។ | វាយតម្លៃលើសពីផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃអាកាសធាតុ ព្រោះវាបានមើលរំលងពីបរិមាណកាបូនដែលដីអាចស្រូបយកបានតាមរយៈការអនុវត្តកសិកម្មល្អ។ | កម្រិតកាបូន (CF) សម្រាប់ការផលិតពោតមានចន្លោះពី ០.៤៤ ទៅ ០.៥៩ គីឡូក្រាម CO2-eq/kg ទិន្នផល។ |
| Life Cycle Assessment (LCA) Including SOC Storage ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិតដោយរួមបញ្ចូលការស្តុកទុកកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី |
ផ្តល់នូវរូបភាពពេញលេញ និងសុក្រឹតជាងមុនអំពីការបញ្ចេញកាបូនសរុប (Net Carbon Footprint) ដែលលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ត្រូវការទិន្នន័យការផ្លាស់ប្តូរកាបូនក្នុងដីរយៈពេលវែង និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការវាយតម្លៃនៅកម្រិតតំបន់ធំៗដោយសារកង្វះខាតទិន្នន័យ។ | កម្រិតកាបូន (CF) បានថយចុះពី ៣៨.៣% ទៅ ៤៤.៧% (ធ្លាក់មកនៅត្រឹម ០.២៧-០.៣៦ គីឡូក្រាម CO2-eq/kg ទិន្នផល)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកម្រងទិន្នន័យស្ថិតិថ្នាក់ជាតិ និងរូបមន្តគណនាស្តង់ដារ (IPCC) ដែលទាមទារពេលវេលាប្រមូលទិន្នន័យច្រើនជាងធនធានផ្នែករឹង (Hardware)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តសានស៊ី (Shanxi) ប្រទេសចិន ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសកសិកម្មដូចជាការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកគ្របដី (Film mulching)។ ទិន្នន័យមេគុណនៃការបញ្ចេញឧស្ម័ន (Emission Factors) ត្រូវបានប្រើប្រាស់តាមបរិបទចិន និងកម្រិតជាតិ ដែលអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជានោះទេ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថាន ប្រភេទដី អាកាសធាតុ និងបច្ចេកទេសដាំដុះ។
ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នាក៏ដោយ ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) និងការគិតបញ្ចូលកាបូនសរីរាង្គក្នុងដី គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីកម្រិតកាបូននៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មកសិកម្ម នឹងជួយកម្ពុជាឈានទៅរកការនាំចេញផលិតផលកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងអាចទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានបៃតង (Green Financing) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon footprint | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់វែងបរិមាណសរុបនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលត្រូវបានបញ្ចេញ ឬស្រូបយកក្នុងអំឡុងពេលនៃការផលិតផលិតផលណាមួយ ដោយគិតជាសមមូលកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2-eq)។ វាយកមកប្រៀបធៀបដើម្បីដឹងពីទំហំនៃផលប៉ះពាល់ដល់បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំ 'ស្នាមជើង' នៃផ្សែងពុលដែលយើងបន្សល់ទុកនៅលើផែនដី ពេលយើងធ្វើ ឬផលិតអ្វីមួយ។ |
| Life cycle assessment | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយតាំងពីដំណាក់កាលចាប់ផ្តើម (ឧទាហរណ៍ ការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិតជី) រហូតដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយ (ការប្រមូលផល) នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រំដែនដែលបានកំណត់។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិរូបសកម្មភាពរបស់មនុស្សម្នាក់តាំងពីកើតរហូតដល់ចាស់ ដើម្បីដឹងថាគាត់បានធ្វើអ្វីខ្លះដែលប៉ះពាល់ដល់អ្នកដទៃ។ |
| Soil organic carbon storage | ដំណើរការដែលដីកសិកម្មស្រូបយក និងរក្សាទុកនូវកាបូនសរីរាង្គ (បានពីរុក្ខជាតិ ឬសំណល់ផ្សេងៗ) ដែលជួយកាត់បន្ថយបរិមាណឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតនៅក្នុងបរិយាកាស និងធ្វើឱ្យដីកាន់តែមានជីជាតិ។ | ដូចជាការយកលុយទៅសន្សំក្នុងធនាគារ (ដី) ដើម្បីកុំឱ្យលុយនោះរប៉ាត់រប៉ាយនៅខាងក្រៅ (បរិយាកាស) ហើយថែមទាំងធ្វើឱ្យធនាគារនោះរឹងមាំទៀតផង។ |
| Functional units | ជាខ្នាតរង្វាស់ស្តង់ដារដែលប្រើសម្រាប់គណនា និងប្រៀបធៀបកម្រិតកាបូន ដូចជាការគណនាផ្អែកលើទិន្នផល (គីឡូក្រាម) តម្លៃផលិតកម្ម ថ្លៃដើម ឬប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ដើម្បីផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពចម្រុះនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នដោយធៀបទៅនឹងអត្ថប្រយោជន៍។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ជញ្ជីងខុសៗគ្នាដើម្បីថ្លឹងទម្ងន់វត្ថុមួយ ដូចជាថ្លឹងជាគីឡូផង ថ្លឹងជាតម្លៃលុយផង ដើម្បីមើលថាតើមួយណាមានប្រៀបជាង។ |
| Emission factors | ជាមេគុណឬតួលេខប៉ាន់ស្មានដែលបញ្ជាក់ពីបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលនឹងត្រូវបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស នៅពេលមានការប្រើប្រាស់ធាតុចូលកសិកម្មណាមួយក្នុងកម្រិតកំណត់មួយ (ឧទាហរណ៍ ការប្រើប្រាស់ជីនីត្រូសែន ១គីឡូក្រាម បញ្ចេញ CO2 ប៉ុន្មាន)។ | ដូចជាតារាងកាឡូរីនៃម្ហូបអាហារ ដែលប្រាប់យើងថាបើញ៉ាំសាច់មួយដុំនេះ យើងនឹងឡើងគីឡូប៉ុន្មាន។ |
| Greenhouse gases | ជាប្រភេទឧស្ម័នដែលមាននៅក្នុងបរិយាកាស (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត មេតាន និងនីត្រូសែនអុកស៊ីត) ដែលស្រូប និងរក្សាកម្តៅពីព្រះអាទិត្យ ធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ និងបណ្តាលឱ្យមានបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាភួយដ៏ក្រាស់ដែលគ្របដណ្តប់ផែនដី ធ្វើឱ្យកម្តៅមិនអាចភាយចេញទៅក្រៅបានទើបធ្វើឱ្យយើងក្តៅស្អុះស្អាប់។ |
| System boundary | ជាការកំណត់ព្រំដែនទំហំនៃការវាយតម្លៃនៅក្នុងការសិក្សាការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (LCA) ដើម្បីបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់ថាតើដំណើរការមួយណាខ្លះ (ពីការផលិតជី រហូតដល់ការប្រមូលផល) ត្រូវបានរាប់បញ្ចូល និងមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងការគណនាកម្រិតកាបូន។ | ដូចជាការគូសរង្វង់លើផែនទីដើម្បីកំណត់ថា 'ខ្ញុំនឹងរាប់ចំនួនដើមឈើតែនៅក្នុងរង្វង់នេះប៉ុណ្ណោះ ក្រៅពីនេះមិនរាប់ទេ'។ |
| Anthropogenic GHGs emissions | ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបង្កឡើងដោយផ្ទាល់ពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដូចជាការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងសកម្មភាពកសិកម្ម (ការប្រើជីគីមី) ជាជាងបាតុភូតធម្មជាតិ។ | គឺជាផ្សែងពុលដែលកើតចេញពីស្នាដៃរបស់មនុស្សសុទ្ធសាធ មិនមែនកើតឡើងដោយឯកឯងពីធម្មជាតិនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
