បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតទិន្នន័យស្តីពីបរិមាណស្តុកកាបូននៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើនៃសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ ដើម្បីគាំទ្រដល់កម្មវិធីកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (REDD+)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រមិនបំផ្លាញដោយពឹងផ្អែកលើសមីការ (Allometric Equations) ដើម្បីគណនាស្តុកកាបូននៅក្នុងដីឡូត៍សាកល្បងចំនួន ៦ ដែលមានដើមឈើសរុបចំនួន ៧៧ដើម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-destructive Allometric Method (Model II of Chave et al.) វិធីសាស្ត្រមិនបំផ្លាញដោយប្រើសមីការ Allometric |
មិនតម្រូវឱ្យកាប់រំលំដើមឈើ ចំណាយថវិកាតិច និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់ការវាស់វែងលើទីតាំងព្រៃឈើធំៗ។ | អាចមានភាពលម្អៀង ឬភាពមិនច្បាស់លាស់ (Uncertainty) ប្រសិនបើមិនបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដង់ស៊ីតេឈើត្រឹមត្រូវ ឬសមីការមិនសូវស័ក្តិសមនឹងប្រភេទព្រៃក្នុងតំបន់។ | ប៉ាន់ប្រមាណស្តុកកាបូនលើដីបាន ១៣៥,៩៧ t C/ha (ព្រៃបន្ទាប់បន្សំ) និង ១២៦,០០ t C/ha (ព្រៃតាមមាត់ទឹក)។ |
| Destructive Biomass Measurement វិធីសាស្ត្រវាស់វែងដោយកាប់បំផ្លាញ (យកមកប្រៀបធៀបតាមទ្រឹស្តី) |
ផ្តល់ទិន្នន័យម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ (Biomass) ជាក់លាក់ និងសុក្រឹតបំផុតសម្រាប់យកមកបង្កើតជាសមីការ។ | បំផ្លាញធនធានព្រៃឈើ ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងមិនអាចអនុវត្តលើទ្រង់ទ្រាយធំបានឡើយ។ | ត្រូវបានលើកឡើងក្នុងឯកសារថាជាវិធីសាស្ត្រសម្រាប់បង្កើតសមីការគោល ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ក្នុងការសិក្សានេះដើម្បីរក្សានិរន្តរភាពព្រៃឈើទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វាស់វែងព្រៃឈើជាមូលដ្ឋាននៅទីវាល ព្រមទាំងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ និងគូរផែនទីទីតាំង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃ Lesio-louna នៃប្រទេសកុងហ្គោ ដោយផ្អែកលើដីឡូត៍សាកល្បងតូចៗចំនួន ៦ ប៉ុណ្ណោះ (ទំហំសរុបប្រហែល ០,៧៥ ហិកតា ជាមួយនឹងដើមឈើ ៧៧ ដើម) ដែលទំហំសំណាកនេះតូចពេកអាចបង្កជាភាពមិនច្បាស់លាស់ (Plot-to-plot variation)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានគម្រោង REDD+ ជាច្រើន ការយល់ដឹងពីកម្រិតនៃភាពមិនច្បាស់លាស់នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីរៀបចំសំណាកដីឡូត៍ឲ្យបានធំ និងតំណាងឲ្យព្រៃទាំងមូលបានល្អ។
វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ប្រមាណស្តុកកាបូនដោយប្រើសមីការ Allometric នេះមានភាពជាក់ស្តែង និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការងារអភិរក្សព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
ជារួម នេះជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារ អនុវត្តបានដោយចំណាយតិច ដែលនិស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចយកទៅប្រើប្រាស់ផ្ទាល់សម្រាប់ការសិក្សាពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងការអភិរក្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Allometric equations | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយឬប៉ាន់ស្មានទំហំ (ដូចជាម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ ឬស្តុកកាបូន) នៃផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យដែលងាយស្រួលវាស់វែង (ដូចជាអង្កត់ផ្ចិតដើម ឬកម្ពស់) ដោយមិនចាំបាច់កាប់បំផ្លាញដើមឈើ។ | ដូចជារូបមន្តទាយទម្ងន់របស់មនុស្សម្នាក់ដោយគ្រាន់តែវាស់កម្ពស់ និងទំហំចង្កេះរបស់គេអញ្ចឹងដែរ។ |
| Diameter at Breast Height (DBH) | ជាស្តង់ដាររង្វាស់អង្កត់ផ្ចិតរបស់ដើមឈើ ដែលត្រូវវាស់នៅកម្ពស់ប្រហែល ១,៣ម៉ែត្រ ពីផ្ទៃដី ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវ និងឯកសណ្ឋានក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យសម្រាប់ការគណនាម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះខោនៅត្រង់ចំណុចកម្ពស់ដូចៗគ្នាជានិច្ច ដើម្បីប្រៀបធៀបទំហំខ្លួនមនុស្សពីរនាក់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Above-ground biomass (AGB) | ជាម៉ាស់សរុបនៃរុក្ខជាតិមានជីវិតទាំងអស់ដែលស្ថិតនៅខាងលើផ្ទៃដី រួមមាន ដើម មែក ស្លឹក និងសំបក ដែលជាប្រភពស្តុកទុកកាបូនដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងព្រៃ។ | ប្រៀបបាននឹងទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកអគារដែលយើងមើលឃើញផុសចេញពីដីឡើងលើ។ |
| Below-ground biomass (BGB) | ជាម៉ាស់សរុបនៃប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិដែលលូតលាស់នៅក្រោមដី ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរក្សាស្តុកកាបូនបន្ថែមពីលើម៉ាស់ជីវសាស្ត្រលើដី ប៉ុន្តែពិបាកនឹងវាស់វែងផ្ទាល់។ | ដូចជាទម្ងន់នៃគ្រឹះអគារដែលកប់នៅក្រោមដី ដែលទ្រទ្រង់អគារទាំងមូលមិនឲ្យរលំ។ |
| Secondary forest | ជាព្រៃដែលដុះឡើងវិញដោយធម្មជាតិ បន្ទាប់ពីព្រៃដើម (Primary forest) ត្រូវបានកាប់បំផ្លាញ រងការឆេះ ឬរងការរំខានដោយកត្តាផ្សេងៗ។ វាជាព្រៃដែលមានការលូតលាស់លឿន និងមានសមត្ថភាពស្រូបយកកាបូនបានច្រើន។ | ដូចជាសក់ដែលដុះវែងឡើងវិញ បន្ទាប់ពីយើងបានកាត់វាខ្លីម្តងរួចមកហើយ។ |
| Gallery forest | ជាប្រភេទព្រៃដែលដុះនៅតាមបណ្តោយច្រាំងទន្លេ ស្ទឹង ឬប្រភពទឹកនានា នៅក្នុងតំបន់ដែលជាទូទៅមានសភាពស្ងួត ឬជាវាលស្មៅ (Savanna) ដោយបង្កើតបានជាច្រករបៀងពណ៌បៃតង។ | ដូចជាជួរឆ័ត្រដែលគេត្រដាងតម្រៀបគ្នាតាមមាត់ស្ទឹង ដើម្បីបិទបាំងកម្តៅថ្ងៃអញ្ចឹងដែរ។ |
| REDD+ | ជាយន្តការអន្តរជាតិ (Reducing Emissions from Deforestation and forest Degradation) ដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាថវិកាដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់តាមរយៈការការពារព្រៃឈើ ការអភិរក្ស និងការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាកម្មវិធីផ្តល់រង្វាន់ជាប្រាក់ដល់អ្នកភូមិណាដែលមិនកាប់ដើមឈើក្នុងចម្ការរបស់ខ្លួន ដើម្បីរក្សាខ្យល់បរិសុទ្ធ។ |
| Carbon sequestration | ជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយរក្សាទុកកាបូននោះនៅក្នុងដើម ស្លឹក ឫស និងដី ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមខ្យល់កខ្វក់ រួចច្រោះយកតែជាតិពុលទៅស្តុកទុកក្នុងធុងបិទជិត ដើម្បីកុំឲ្យបំពុលបរិស្ថាន។ |
| Wood density | ជារង្វាស់នៃភាពណែននៃសាច់ឈើ ដែលជាអថេរដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងសមីការ Allometric សម្រាប់គណនាម៉ាស់ជីវសាស្ត្រនិងស្តុកកាបូន ព្រោះឈើដែលណែនខ្លាំងផ្ទុកកាបូនបានច្រើនជាងឈើស្រាលទោះមានទំហំប៉ុនគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបដុំដែក និងដុំអេប៉ុងដែលមានទំហំប៉ុនគ្នា ដុំដែកធ្ងន់និងណែនជាង ទើបផ្ទុកសារធាតុបានច្រើនជាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
