បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើសន្ទស្សន៍គ្រោះរាំងស្ងួតឧតុនិយមនៅក្នុងអាងទន្លេជី (Chi River Basin) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់ងាយរងគ្រោះដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុពីអតីតកាល និងការព្យាករណ៍អនាគតតាមរយៈគំរូអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ដើម្បីវិភាគប្រៀបធៀបសន្ទស្សន៍គ្រោះរាំងស្ងួតនៅតាមរយៈពេលផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standardized Precipitation Index (SPI) សន្ទស្សន៍ទឹកភ្លៀងស្តង់ដារ (SPI) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ដោយទាមទារត្រឹមតែទិន្នន័យទឹកភ្លៀងប៉ុណ្ណោះ និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្ហាញពីកង្វះខាតទឹកភ្លៀងរយៈពេលខ្លី។ | មិនបានគិតបញ្ចូលកត្តាសីតុណ្ហភាព និងរំហួត ដែលធ្វើឱ្យវាខកខានក្នុងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃភាពកម្តៅផែនដី (Global warming) លើគ្រោះរាំងស្ងួត។ | បានបង្ហាញពីនិន្នាការប្រែប្រួលពី ស្ងួត-ទៅ-សើម-ទៅ-ស្ងួត កាត់តាមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០ ដល់ ២០៨០ ប៉ុន្តែមានទំនោរវាយតម្លៃទំហំតំបន់រងគ្រោះរាំងស្ងួតខ្ពស់ជាងទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Over-predicted)។ |
| Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI) សន្ទស្សន៍រំហួតទឹកភ្លៀងស្តង់ដារ (SPEI) |
រួមបញ្ចូលទាំងទឹកភ្លៀង និងសីតុណ្ហភាព (សក្តានុពលរំហួតទឹក) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងកាន់តែច្បាស់អំពីតុល្យភាពទឹកនៅក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើនជាង (សីតុណ្ហភាពអតិបរមា និងអប្បបរមា) និងមានការឆ្លើយតបយឺតជាង SPI ទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពគ្រោះរាំងស្ងួត។ | បង្ហាញពីស្ថានភាពសើម ឬមិនរងផលប៉ះពាល់ច្រើននៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០ និង ២០៥០ មុនពេលប្រែជាស្ងួតខ្លាំងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០៨០។ មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានខ្ពស់ជាមួយ SPI (r = 0.86-0.97)។ |
| Bias Correction via Linear Scaling ការកែតម្រូវទិន្នន័យតាមមាត្រដ្ឋានលីនេអ៊ែរ |
ជួយបង្កើនភាពសុក្រឹតនៃទិន្នន័យដែលបានពីម៉ូដែលអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ (RCMs) ដោយកែតម្រូវវាឱ្យស៊ីសង្វាក់ទៅនឹងទិន្នន័យស្ថានីយសង្កេតជាក់ស្តែងក្នុងអតីតកាល។ | នៅតែពឹងផ្អែកលើការសន្មត់ថា លំនាំនៃកំហុសទិន្នន័យក្នុងអតីតកាលនឹងមិនប្រែប្រួលនាពេលអនាគត ដែលអាចមានភាពមិនច្បាស់លាស់សម្រាប់សេណារីយ៉ូប្រែប្រួលអាកាសធាតុខ្លាំង។ | បានកែតម្រូវទិន្នន័យពីម៉ូដែល RCM ចំនួន៣ (ACCESS, CNRM, MPI) បានយ៉ាងជោគជ័យ ដោយម៉ូដែល MPI បង្ហាញលទ្ធផលកៀកទៅនឹងទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រជាងគេក្នុងការធ្វើការព្យាករណ៍រហូតដល់ឆ្នាំ២១០០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យអាកាសធាតុរយៈពេលវែង កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ និងចំណេះដឹងផ្នែកម៉ូដែលអាកាសធាតុដើម្បីធ្វើការព្យាករណ៍ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងអាងទន្លេជី (Chi River Basin) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីស្ថានីយឧតុនិយមចំនួន៦ និងម៉ូដែលអាកាសធាតុសម្រាប់តំបន់អាស៊ីខាងត្បូង (CORDEX South Asia) ចន្លោះឆ្នាំ១៩៧០-២១០០។ ដោយសារបរិបទភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងការធ្វើកសិកម្មនៃតំបន់នេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់វាលទំនាបភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមជាមួយទិន្នន័យជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបសន្ទស្សន៍គ្រោះរាំងស្ងួតដោយគិតគូរពីកត្តាប្រែប្រួលអាកាសធាតុនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍គ្រោះរាំងស្ងួតចម្រុះ (Composite indicator) ដែលរួមបញ្ចូលទាំងទឹកភ្លៀង និងសីតុណ្ហភាព នឹងផ្តល់នូវមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រកាន់តែរឹងមាំសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងការពារវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជានាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Standardized precipitation index (SPI) (សន្ទស្សន៍ទឹកភ្លៀងស្តង់ដារ) | ជាសន្ទស្សន៍ឧតុនិយមដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទឹកភ្លៀងតែមួយមុខគត់ ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពរាំងស្ងួត ឬភាពសើមនៃតំបន់ណាមួយក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ (ឧ. ១ខែ ៣ខែ ឬ ៦ខែ)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបប្រាក់ចំណូលខែនេះទៅនឹងប្រាក់ចំណូលមធ្យមរាល់ខែ បើបានតិចជាងធម្មតាមានន័យថាមានភាពខ្វះខាត (រាំងស្ងួត)។ |
| Standardized precipitation evapotranspiration index (SPEI) (សន្ទស្សន៍រំហួតទឹកភ្លៀងស្តង់ដារ) | ជាសន្ទស្សន៍វាយតម្លៃគ្រោះរាំងស្ងួតដែលគិតបញ្ចូលទាំងកម្រិតទឹកភ្លៀង និងសក្តានុពលនៃរំហួតទឹកដោយសារសីតុណ្ហភាព ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាពីគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃស្ថានភាពហិរញ្ញវត្ថុដោយមើលទាំងចំណូល (ទឹកភ្លៀង) និងចំណាយ (រំហួតទឹកដោយសារកម្តៅ)។ |
| Representative concentration pathways (RCP4.5 and RCP8.5) (គន្លងកំហាប់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់តំណាង) | ជាសេណារីយ៉ូដែលប្រើដោយ IPCC ដើម្បីព្យាករណ៍ពីកម្រិតនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នាពេលអនាគត។ RCP4.5 ជាសេណារីយ៉ូកម្រិតមធ្យម (មានការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញខ្លះ) ចំណែក RCP8.5 ជាសេណារីយ៉ូកម្រិតធ្ងន់ (គ្មានការទប់ស្កាត់)។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយសុខភាពរបស់អ្នកជំងឺពីរនាក់៖ ម្នាក់ព្រមតមអាហារខ្លាញ់ខ្លះ (RCP4.5) និងម្នាក់ទៀតនៅតែបន្តញ៉ាំតាមចិត្ត (RCP8.5)។ |
| Potential evapotranspiration (PET) (សក្តានុពលរំហួត-រំភាយទឹក) | បរិមាណទឹកអតិបរមាដែលអាចហួតពីផ្ទៃដី និងភាយចេញពីរុក្ខជាតិទៅក្នុងបរិយាកាស ប្រសិនបើមានប្រភពទឹកគ្រប់គ្រាន់។ កម្រិតរបស់វាអាស្រ័យខ្លាំងលើកត្តាសីតុណ្ហភាព ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់។ | ដូចជាកម្រិតនៃភាពស្រេកទឹករបស់អេប៉ុងនៅក្រោមកម្តៅថ្ងៃ បើថ្ងៃក្តៅខ្លាំង អេប៉ុងនោះអាចបឺត និងហួតទឹកចេញបានកាន់តែច្រើន។ |
| Regional climate models (RCMs) (ម៉ូដែលអាកាសធាតុក្នុងតំបន់) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលប្រើប្រាស់រូបមន្តរូបវិទ្យា និងគណិតវិទ្យាដើម្បីក្លែងធ្វើអាកាសធាតុសម្រាប់តំបន់ភូមិសាស្ត្រតូចៗណាមួយ ដោយផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិតគុណភាពខ្ពស់ជាងម៉ូដែលអាកាសធាតុសកល។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ផែនទីសេតធឺឡាយ (Satellite map) ដែលពង្រីក (Zoom in) ទៅមើលផ្លូវលម្អិតក្នុងខេត្តមួយ ជំនួសឱ្យការមើលផែនទីពិភពលោកទាំងមូល។ |
| Bias correction (ការកែតម្រូវលម្អៀង) | ជាដំណើរការកែសម្រួលទិន្នន័យដែលបានមកពីការព្យាករណ៍របស់ម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ ឱ្យស៊ីសង្វាក់និងខិតជិតទៅនឹងទិន្នន័យដែលបានវាស់វែងជាក់ស្តែងក្នុងអតីតកាល ដើម្បីកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងមុននឹងយកទៅទស្សន៍ទាយអនាគត។ | ដូចជាការកែតម្រូវនាឡិកាដែលដើរលឿន ៥នាទីជារៀងរាល់ថ្ងៃ ឱ្យត្រូវម៉ោងពិតប្រាកដវិញ មុននឹងយកវាទៅវាស់ស្ទង់ពេលវេលាសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក។ |
| Inverse distance weighted (IDW) interpolation (បច្ចេកទេសប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យតាមគម្លាតចម្ងាយច្រាស) | ជាវិធីសាស្ត្រគណនាបង្កើតផែនទីក្នុងប្រព័ន្ធ GIS ដែលប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យនៅតំបន់ដែលគ្មានស្ថានីយវាស់ស្ទង់ ដោយផ្អែកលើឥទ្ធិពលនៃស្ថានីយដែលនៅក្បែរនោះបំផុត។ ស្ថានីយកាន់តែជិត ឥទ្ធិពលទិន្នន័យកាន់តែខ្លាំង។ | ដូចជាការស្មានកម្រិតសំឡេងភ្លេងនៅក្នុងបន្ទប់មួយ ដោយផ្អែកលើការឈរក្បែរធុងបាស។ កាន់តែនៅជិតធុងបាសណា សំឡេងពីធុងបាសនោះផ្តល់ឥទ្ធិពលឮកាន់តែខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
