បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជាពិសេសគ្រោះរាំងស្ងួត និងការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ ទៅលើការផ្លាស់ប្តូរជីវភាពរស់នៅ និងវិសមភាពសង្គមរបស់ប្រជាជននៅសហគមន៍តំបន់ឆ្នេរនៃឧបទ្វីបកាម៉ាវ (Ca Mau) ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសង្គមវិទ្យា និងនរវិទ្យា ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបសហគមន៍ចំនួនពីរតាមរយៈការសម្ភាសន៍ និងការសង្កេតផ្ទាល់នៅឆ្នាំ២០១៨ និង២០១៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Capital-intensive Aquaculture (Intensive Shrimp Farming) ការចិញ្ចឹមវារីជាតិប្រើប្រាស់ដើមទុនខ្ពស់ (ការចិញ្ចឹមបង្គា និងក្តាម) |
ទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់នៅពេលដែលតម្លៃទីផ្សារល្អ និងអាចសម្របខ្លួនទៅនឹងស្ថានភាពដីដែលជ្រៀតចូលដោយទឹកប្រៃបាន។ | ទាមទារដើមទុនច្រើន ប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ដោយសារការធ្លាក់ចុះតម្លៃទីផ្សារ និងអាចធ្វើឱ្យបរិស្ថានកាន់តែរិចរិលប្រសិនបើគ្មានការគ្រប់គ្រងល្អ។ | គ្រួសារដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធូរធារអាចទទួលបានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់រហូតដល់ ៣១០ ទៅ ៣៤០លានដុង ក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
| Out-migration and Wage Labor ការធ្វើចំណាកស្រុក និងការស៊ីឈ្នួលកម្លាំងពលកម្ម |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលភ្លាមៗសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងសងបំណុល ជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ។ | គ្មានស្ថិរភាពរយៈពេលវែង ប្រឈមនឹងបញ្ហាសុខភាព និងបែកបាក់រចនាសម្ព័ន្ធគ្រួសារ ព្រមទាំងបាត់បង់កម្លាំងពលកម្មសកម្មក្នុងមូលដ្ឋាន។ | ៧២% នៃអ្នកចំណាកស្រុកសរុបនៅស្រុក Thoi Binh និង Dam Doi បានចេញទៅធ្វើការជាកម្មកររោងចក្រនៅទីក្រុងហូជីមិញ និងខេត្ត Binh Duong។ |
| Integrated/Sustainable Farming (Shrimp-Rice Model) កសិកម្មចម្រុះ ឬកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព (គំរូបង្គា-ស្រូវ) |
ធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង កាត់បន្ថយហានិភ័យទីផ្សារ និងជួយរក្សាស្ថិរភាពបរិស្ថានអេកូឡូស៊ីបានល្អជាងការចិញ្ចឹមបង្គាសុទ្ធ។ | ទាមទារនូវចំណេះដឹងផ្នែកកសិកម្មចម្រុះ ការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទឹក និងផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុតិចជាងការចិញ្ចឹមវារីជាតិបែបឧស្សាហកម្ម។ | ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគំរូជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយចីរភាព (Sustainable Livelihood Model) សម្រាប់ការបន្ស៊ាំខ្លួនដោយជោគជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរជីវភាពរស់នៅទាមទារការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើន ក៏ដូចជាការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមូលធនសង្គម (Social Capital) ជាពិសេសសម្រាប់គ្រួសារកសិករខ្នាតតូចដែលរងគ្រោះដោយគ្រោះធម្មជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការសម្ភាសន៍គ្រួសារតូចៗនៅតំបន់ឆ្នេរនៃឧបទ្វីបកាម៉ាវ (ខេត្ត Soc Trang និង Ca Mau) ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើជនជាតិ Kinh និង Khmer។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីខ្សាច់តំបន់ឆ្នេរ (Coastal dunes) ដែលអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីតំបន់ដីគោក ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់តំបន់ឆ្នេរកម្ពុជាដែលប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះ។
ការវិភាគពីយុទ្ធសាស្ត្របន្ស៊ាំខ្លួន និងមូលធនសង្គមនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់គោលនយោបាយកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីគំលាតនៃវិសមភាពសង្គមក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ នឹងជួយឱ្យអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគាំទ្របានចំគោលដៅ ជាពិសេសសម្រាប់គ្រួសារងាយរងគ្រោះបំផុត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Livelihood transformation | ដំណើរការដែលប្រជាជនផ្លាស់ប្តូររបៀបរកស៊ី ឬមុខរបរចម្បងរបស់ពួកគេ (ឧទាហរណ៍៖ ពីការធ្វើស្រែទៅចិញ្ចឹមបង្គា) ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបំរែបំរួលបរិស្ថាន ហានិភ័យអាកាសធាតុ ឬកត្តាសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការប្តូរពីការលក់ទឹកកកឈូសនៅរដូវក្តៅ ទៅលក់ឆ័ត្រនៅរដូវភ្លៀង ដើម្បីអាចបន្តរកប្រាក់ចំណូលបានទោះអាកាសធាតុប្រែប្រួលក៏ដោយ។ |
| Salinity intrusion | បាតុភូតដែលទឹកសមុទ្រ (ទឹកប្រៃ) ហូរជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបនៅតំបន់ដីគោក ឬតាមទន្លេ ដែលធ្វើឱ្យដីនិងទឹកលែងស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកសិកម្មធម្មតា ដូចជាស្រូវជាដើម។ | ដូចជាការច្រឡំចាក់អំបិលចូលក្នុងកែវទឹកផឹក ដែលធ្វើឲ្យទឹកនោះមិនអាចយកទៅស្រោចផ្កា ឬផឹកបានទៀត។ |
| Livelihood capitals | ធនធាននិងទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗ (រួមមាន ធនធានធម្មជាតិ ហិរញ្ញវត្ថុ មនុស្ស សង្គម និងរូបវន្ត) ដែលគ្រួសារមួយអាចប្រើប្រាស់ និងពឹងផ្អែកដើម្បីបង្កើតជាមុខរបរ និងរក្សាជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាប្រអប់ឧបករណ៍របស់ជាងឈើ ដែលមានទាំងញញួរ (ឧបករណ៍) ចំណេះដឹង (ជំនាញ) និងអតិថិជន (បណ្តាញសង្គម) ដើម្បីអាចធ្វើការងារបាន។ |
| Social capital | បណ្តាញទំនាក់ទំនង ការជឿទុកចិត្ត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងមនុស្សនៅក្នុងសហគមន៍ឬសាច់ញាតិ ដែលពួកគេអាចពឹងផ្អែកខ្ចីបុលគ្នា ឬជួយគ្នាពេលមានអាសន្ន ដោយមិនចាំបាច់ពឹងលើស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុផ្លូវការ។ | ដូចជាការមានមិត្តភក្តិល្អៗច្រើន ដែលត្រៀមខ្លួនមកជួយសង់ផ្ទះ ឬឱ្យខ្ចីលុយពេលឈឺថ្កាត់បន្ទាន់ ដោយមិនគិតការប្រាក់។ |
| Blue economy | គំនិតផ្តួចផ្តើមសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ធនធានសមុទ្រ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកប្រកបដោយការច្នៃប្រឌិត និងនិរន្តរភាព ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងរក្សាភាពធន់នៃបរិស្ថាន (យោងតាមទ្រឹស្តីលោក Gunter Pauli)។ | ដូចជាការចាប់ត្រីដោយទុកឱកាសនិងបង្កើតជម្រកឱ្យវាពងកូនបន្តពូជ ដើម្បីធានាថាថ្ងៃក្រោយនៅតែមានត្រីហូបដោយមិនបំផ្លាញបរិស្ថាន។ |
| Climate change adaptation | ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ បច្ចេកទេស ឬយុទ្ធសាស្ត្ររស់នៅ (ដូចជាការប្តូរពូជស្រូវ ការដាំដំណាំធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត) ដើម្បីអាចកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការទិញអាវភ្លៀងពាក់ នៅពេលដឹងថារដូវនេះនឹងមានភ្លៀងធ្លាក់ខុសធម្មតា ជាជាងការពឹងលើការព្យាករណ៍អាកាសធាតុកាលពីមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
