បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីមូលហេតុ និងផលវិបាកនៃបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change) និងការឡើងកម្ដៅផែនដី ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់តំបន់អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ជាពិសេស វាផ្តោតលើភាពងាយរងគ្រោះនៃប្រជាជនក្រីក្ររាប់លាននាក់ ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម និងធនធានធម្មជាតិសម្រាប់ការរស់រានមានជីវិត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ (Literature Review) និងការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យពីរបាយការណ៍របស់ស្ថាប័នធំៗដូចជា IPCC, ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) និងអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដើម្បីវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ពហុវិស័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agricultural Crop Yield Modeling ការធ្វើគំរូព្យាករណ៍ទិន្នផលកសិកម្ម |
ជួយប៉ាន់ប្រមាណផលប៉ះពាល់លើសន្តិសុខស្បៀងនាពេលអនាគត និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការត្រៀមលក្ខណៈជាមុនសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូររដូវដាំដុះ។ | ភាពជាក់លាក់មានកម្រិតដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងតំបន់តូចៗ និងការមិនបានរាប់បញ្ចូលកត្តាជំងឺ ឬសត្វល្អិតបំផ្លាញដំណាំទៅក្នុងគំរូ។ | ទិន្នផលស្រូវនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងធ្លាក់ចុះរហូតដល់ ៥០% ជាមធ្យមនៅត្រឹមឆ្នាំ ២១០០ និងធ្លាក់ចុះ ១២% ដោយសារការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ។ |
| Sea-Level Rise & Hydrological Vulnerability Assessment ការវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះពីការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ និងជលសាស្ត្រ |
កំណត់អត្តសញ្ញាណតំបន់ឆ្នេរ និងតំបន់ដីសណ្តដែលងាយរងគ្រោះបំផុត ដើម្បីរៀបចំផែនការជម្លៀស និងកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធការពារ។ | ទាមទារទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ និងឋានលេខា (Topography) ដែលមានកម្រិតភាពច្បាស់ខ្ពស់ ដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួនអាចខ្វះខាត។ | ការកើនឡើងទឹកសមុទ្រ ១ ម៉ែត្រនឹងធ្វើឱ្យមនុស្ស ៧,១ លាននាក់នៅឥណ្ឌាត្រូវផ្លាស់ទីលំនៅ និងបាត់បង់ដី ៥៧៦៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Macro-economic & Health Impact Estimation ការប៉ាន់ប្រមាណផលប៉ះពាល់ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងសុខភាពសាធារណៈ |
ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់អំពីការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ (GDP) និងអាយុជីវិតមនុស្ស ដើម្បីជំរុញអ្នកធ្វើគោលនយោបាយឱ្យចាត់វិធានការបន្ទាន់។ | ពិបាកក្នុងការញែកដាច់ពីគ្នារវាងផលប៉ះពាល់ដោយសារអាកាសធាតុ និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមផ្សេងៗទៀត។ | ប្រទេសឥណ្ឌាអាចបាត់បង់ ៩% នៃ GDP ហើយមនុស្ស ២៥០,០០០ នាក់នឹងស្លាប់បន្ថែមជារៀងរាល់ឆ្នាំ (២០៣០-២០៥០) ដោយសារជំងឺ និងកង្វះអាហារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះគឺជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបពិនិត្យឡើងវិញ (Literature Review) ដូច្នេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការផ្នែករឹង (Hardware) សម្រាប់ការគណនាផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តការវាយតម្លៃអាកាសធាតុក្នុងកម្រិតតំបន់ទាមទារធនធានជាក់លាក់មួយចំនួន។
ការសិក្សានេះផ្តោតខ្លាំងទៅលើទិន្នន័យពីប្រទេសធំៗក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង (ដូចជា ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដែស) ជាមួយនឹងការលើកឡើងពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជារូបភាពរួម។ ទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ចដែលយកមកវិភាគ គឺផ្អែកលើប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងមានតំបន់ឆ្នេរ ឬតំបន់ដីសណ្ដទាប។ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងការពឹងផ្អែកសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ដែលបានលើកឡើង។
របកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់រៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យស្រដៀងគ្នា។
ជារួម ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាត្រូវយកគំរូនៃទិន្នន័យតំបន់នេះ មកធ្វើមូលដ្ឋានដ្ឋានដើម្បីបង្កើតគោលនយោបាយបន្ស៊ាំអាកាសធាតុ (Climate Adaptation Policy) ដ៏រឹងមាំមួយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Greenhouse gases (GHGs) | ឧស្ម័នដែលស្រូបយកកម្តៅព្រះអាទិត្យនិងរក្សាទុកនៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី ធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពផែនដីកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ (បាតុភូតផ្ទះកញ្ចក់)។ | ដូចជាកញ្ចក់រថយន្តដែលបិទជិត ស្រូបកម្តៅថ្ងៃពីខាងក្រៅចូលមកក្នុង ធ្វើឱ្យខាងក្នុងឡានក្តៅស្អុះស្អាប់និងមិនអាចបញ្ចេញកម្តៅទៅវិញបាន។ |
| Glacial Lake Outburst Flood (GLOF) | ទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរដែលកើតឡើងភ្លាមៗនៅពេលដែលទំនប់ធម្មជាតិ (ទឹកកក ឬកម្ទេចថ្ម) នៃបឹងទឹកកកនៅលើភ្នំបាក់ធ្លាយ ដោយសារការរលាយផ្ទាំងទឹកកកលឿនពេក។ | ដូចជាប៉េងប៉ោងផ្ទុកទឹកមួយដែលត្រូវបានចាក់បញ្ចូលទឹកកាន់តែច្រើនរហូតដល់រីកធំខ្លាំងពេក ហើយក៏បែកធ្លាយ ធ្វើឱ្យទឹកហូរជន់លិចមកក្រៅយ៉ាងគំហុក។ |
| Anthropogenic activities | សកម្មភាព ឬផលប៉ះពាល់នានាទៅលើបរិស្ថានដែលបង្កឡើងដោយមនុស្ស ដូចជាការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងដំណើរការឧស្សាហកម្ម។ | ដូចជាការដែលយើងដុតសំរាមនៅមុខផ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យមានផ្សែងពុលប៉ះពាល់ដល់អ្នកជិតខាង គឺវាជាបញ្ហាដែលកើតចេញពីទង្វើរបស់យើងផ្ទាល់ មិនមែនកើតឡើងដោយធម្មជាតិទេ។ |
| Ecological infrastructure | ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃកោងកាង ឬតំបន់ដីសើម) ដើម្បីកាត់បន្ថយគ្រោះមហន្តរាយ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សង្គម ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកតែលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបេតុង។ | ដូចជាការរក្សាទុកដើមឈើធំៗជុំវិញផ្ទះដើម្បីរារាំងខ្យល់ព្យុះ ជាជាងការកាប់ចោលរួចសាងសង់ជញ្ជាំងថ្មក្រាស់ៗមកជំនួស។ |
| Vector-borne diseases | ជំងឺឆ្លងដែលចម្លងទៅមនុស្សតាមរយៈសត្វល្អិត ឬប៉ារ៉ាស៊ីត (ឧទាហរណ៍ មូស ឬឆ្ក) ដែលអត្រានៃការចម្លងនេះកើនឡើងនិងរីករាលដាលខ្លាំងនៅពេលអាកាសធាតុកាន់តែក្តៅនិងសើម។ | ដូចជាសេវាកម្មដឹកជញ្ជូន (Delivery) ដែលអ្នកដឹកជញ្ជូនគឺជាមូស ហើយទំនិញដែលគេដឹកយកមកចាក់បញ្ចូលឱ្យយើងគឺមេរោគជំងឺគ្រុនឈាម ឬគ្រុនចាញ់។ |
| Acidification of the oceans | ដំណើរការដែលទឹកសមុទ្រស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ពីបរិយាកាសកាន់តែច្រើន ដែលធ្វើឱ្យកម្រិតជាតិអាស៊ីតក្នុងទឹកកើនឡើង និងប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវិតសត្វសមុទ្រ និងផ្កាថ្ម។ | ដូចជាការសប់ឧស្ម័នចូលទៅក្នុងទឹកធម្មតាដើម្បីធ្វើជាទឹកក្រូចកំប៉ុង ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះប្រែជាមានជាតិជូរ (អាស៊ីត) និងអាចកាត់សំបកស៊ុត ឬថ្មធ្មេញយើងបានបន្តិចម្តងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
