បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគំរាមកំហែងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជាពិសេសការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ និងការកើនឡើងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធផលិតកម្មកសិកម្មនៅខេត្ត Bac Lieu ដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នារវាងការវាយតម្លៃដោយមានការចូលរួមពីសហគមន៍ ការវិភាគប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងការធ្វើត្រាប់តាមសេណារីយ៉ូអាកាសធាតុ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| GIS Map Overlapping (Agro-ecological Zoning) ការត្រួតស៊ីគ្នានៃផែនទី GIS (ការបែងចែកតំបន់អេកូឡូស៊ីកសិកម្ម) |
អាចកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់នៃតំបន់អេកូឡូស៊ី (ទឹកសាប ទឹកប្រៃ ទឹកភ្លាវ) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យរូបវន្ត។ ងាយស្រួលក្នុងការមើលឃើញពីការផ្លាស់ប្តូរលំហអាកាស។ | មិនអាចពន្យល់ពីមូលហេតុសេដ្ឋកិច្ចសង្គមដែលជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី ប្រសិនបើមិនប្រើប្រាស់រួមជាមួយទិន្នន័យស្រាវជ្រាវផ្ទាល់។ | បង្កើតបានផែនទីតំបន់អេកូឡូស៊ីកសិកម្មខេត្ត Bac Lieu សម្រាប់ឆ្នាំ២០០០ ឆ្នាំ២០១០ និងការព្យាករណ៍ដល់ឆ្នាំ២០៣០។ |
| Participatory Rural Appraisal (PRA) & Household Surveys ការវាយតម្លៃជនបទដោយមានការចូលរួម (PRA) និងការស្ទង់មតិគ្រួសារ |
ផ្តល់ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីកត្តាជំរុញពីក្រោយការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករ (ដូចជាប្រាក់ចំណេញ និងទម្លាប់) និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្តែង។ | ចំណាយពេលវេលា និងធនធានច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យ (សម្ភាសន៍គ្រួសារចំនួន៣០០) ហើយទិន្នន័យអាចមានភាពលំអៀងដោយសារការឆ្លើយតបរបស់បុគ្គល។ | រកឃើញថា ប្រាក់ចំណេញពីការចិញ្ចឹមបង្គា (៤៤%) គឺជាកត្តាចម្បងបំផុតដែលជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរពីការដាំស្រូវទៅចិញ្ចឹមបង្គា។ |
| Salinity Simulation Scenarios (14cm Sea Level Rise) ការធ្វើត្រាប់តាមសេណារីយ៉ូនៃការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ (កំណើននីវ៉ូទឹកសមុទ្រ១៤cm) |
ជួយវាយតម្លៃហានិភ័យនាពេលអនាគតជាមុន ដោយផ្អែកលើកម្រិតនៃលំហូរទឹកសាបពីប្រភពខាងលើ ផ្សេងៗគ្នា (KB1, KB2, KB3)។ | លទ្ធផលពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យមូលដ្ឋាន (ទិន្នន័យជលសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ ២០០៤) និងសម្មតិកម្មនៃម៉ូដែល។ | បង្ហាញថាផ្ទៃដីដាំស្រូវអាចរក្សាស្ថិរភាពបាន លុះត្រាតែមានការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ (ទ្វារទឹក) បានល្អប្រសើរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នានូវទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ ម៉ូដែលព្យាករណ៍អាកាសធាតុ និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនៅតាមមូលដ្ឋានយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Bac Lieu ប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់ឆ្នេរនៃដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ដោយពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងទ្វារទឹកដែលមានស្រាប់របស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ឆ្នេរ និងតំបន់វាលទំនាបរបស់យើង ក៏កំពុងប្រឈមនឹងការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ និងការប្រែប្រួលជលសាស្ត្រទន្លេមេគង្គផងដែរ ប៉ុន្តែកម្ពុជាអាចមានកម្រិតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រខុសពីការសិក្សានេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែកតំបន់អេកូឡូស៊ីកសិកម្មដោយគិតបញ្ចូលការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយឱ្យអ្នកធ្វើគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង ដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀង និងកាត់បន្ថយហានិភ័យរបស់កសិករក្រោមឥទ្ធិពលនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agro-ecological zoning | ដំណើរការបែងចែកផ្ទៃដីជាតំបន់តូចៗដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរួមនៃអាកាសធាតុ ដី ធនធានទឹក និងស្ថានភាពបរិស្ថាន ដើម្បីកំណត់ប្រភេទដំណាំ ឬការចិញ្ចឹមសត្វដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់តំបន់នីមួយៗក្នុងការទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។ | ដូចជាការបែងចែកបន្ទប់ក្នុងផ្ទះដែរ គឺយើងកំណត់ថាបន្ទប់ណាសម្រាប់ដេក បន្ទប់ណាសម្រាប់ចម្អិនអាហារ ទៅតាមទំហំ និងខ្យល់ចេញចូល ដើម្បីប្រើប្រាស់ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Salinity intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូលជ្រាបទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបនៅតាមទន្លេ ឬក្រោមដីនៅតំបន់ឆ្នេរ ដោយសារតែខ្វះលំហូរទឹកសាបពីខាងលើទន្លេ ឬការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្រោចស្រពដំណាំទឹកសាបបាន។ | ដូចជាយើងចាក់ទឹកស៊ីអ៊ីវចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះប្រែជាប្រៃ និងលែងអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចផ្កាដែលមិនធន់នឹងជាតិប្រៃបាន។ |
| Participatory Rural Appraisal (PRA) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវមួយដែលចុះទៅធ្វើការផ្ទាល់ជាមួយសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដោយផ្តល់ឱកាសឱ្យប្រជាជនចូលរួមបញ្ចេញមតិ គូសផែនទី និងវាយតម្លៃបញ្ហាដោយខ្លួនឯង ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីជីវភាព ការអនុវត្តកសិកម្ម និងបញ្ហាប្រឈមរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការហៅសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់មកអង្គុយជុំគ្នា ដើម្បីពិភាក្សា និងសម្រេចចិត្តថាតើគួរជួសជុលផ្ទះនៅត្រង់ណាខ្លះ ជាជាងឱ្យជាងសំណង់នៅខាងក្រៅមកធ្វើការសម្រេចចិត្តជំនួសតែម្នាក់ឯង។ |
| Sea level rise | ការកើនឡើងនូវកម្ពស់ទឹកសមុទ្រជាមធ្យម ដែលបង្កឡើងដោយការរលាយទឹកកកនៅតំបន់ប៉ូល និងការរីកមាឌនៃទឹកសមុទ្រដោយសារការឡើងកម្តៅផែនដី ដែលបណ្តាលឱ្យមានការជន់លិច និងការរុញច្រានទឹកប្រៃចូលជ្រៅទៅក្នុងដីគោក។ | ដូចជាពេលយើងដាំទឹកក្នុងឆ្នាំងរហូតដល់ពុះ ហើយទឹកនោះចាប់ផ្តើមរីកមាឌនិងហូរហៀរចេញមកក្រៅឆ្នាំង ជន់លិចកន្លែងដែលទាបៗនៅជុំវិញនោះ។ |
| Rice-shrimp farming | ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះដែលកសិករដាំស្រូវនៅរដូវវស្សាពេលដែលមានទឹកសាបគ្រប់គ្រាន់ និងប្តូរទៅចិញ្ចឹមបង្គានៅរដូវប្រាំងពេលដែលទឹកមានជាតិប្រៃចូល ដែលជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងបំរែបំរួលបរិស្ថាន និងធានាបាននូវប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលពាក់អាវរងារនៅរដូវរងារ និងប្តូរមកពាក់អាវយឺតនៅរដូវក្តៅ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុដែលប្រែប្រួលតាមរដូវកាល។ |
| Map overlapping | បច្ចេកទេសក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដែលយកផែនទីទិន្នន័យច្រើនស្រទាប់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា ផែនទីដី ផែនទីទឹក ផែនទីដំណាំ) មកដាក់ត្រួតស៊ីគ្នា ដើម្បីវិភាគរកទំនាក់ទំនង និងកំណត់តំបន់ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិស្របតាមលក្ខខណ្ឌដែលចង់បាន។ | ដូចជាការយកបន្ទះកញ្ចក់ថ្លាៗដែលមានគូររូបផ្សេងៗគ្នា (មួយផ្ទាំងគូរផ្លូវ មួយផ្ទាំងគូរទន្លេ មួយផ្ទាំងគូរផ្ទះ) មកដាក់ត្រួតលើគ្នា ដើម្បីមើលឃើញទិដ្ឋភាពរួមនៃទីក្រុងទាំងមូលក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
