បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការតាមដាន និងវិភាគការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីធ្លីតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រ Banten ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤ និង ២០០១ ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសកម្មភាពមនុស្ស និងការកើនឡើងចំនួនប្រជាជន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសតេឡេតាមដាន (Remote Sensing) ដោយប្រើប្រាស់រូបភាពពីផ្កាយរណប Landsat និងធ្វើការចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីធ្លី (Supervised Classification) រួមជាមួយនឹងវិធីសាស្ត្ររកការផ្លាស់ប្តូរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Red Green Method (RGM) វិធីសាស្ត្រក្រហមបៃតង (RGM) |
ផ្តល់លទ្ធផលសុក្រឹតបំផុតសម្រាប់ការស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរ ដោយមានទំហំផ្ទៃដីខុសគ្នាតិចតួចបំផុតពីទិន្នន័យយោងជាក់ស្តែង និងផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការមើលឃើញការផ្លាស់ប្តូរដោយផ្ទាល់ភ្នែកតាមរយៈការដាក់ពណ៌ផ្ទុយគ្នា។ | ទោះជាមានភាពងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យមើល ប៉ុន្តែការបកស្រាយទាមទារឱ្យមានការកែតម្រូវគុណភាពរូបភាព (Calibration) បានល្អជាមុនសិន។ | ស្វែងរកឃើញផ្ទៃដីដែលមានការផ្លាស់ប្តូរសរុបចំនួន ៧.០៩៤,៩៧ ហិកតា (ខុសពីទិន្នន័យយោងត្រឹមតែ ៦១១,៨២ ហិកតាប៉ុណ្ណោះ)។ |
| Image Differencing Method (IDM) វិធីសាស្ត្រដកតម្លៃរូបភាព (IDM) |
ជាវិធីសាស្រ្តគណនាសាមញ្ញដោយគ្រាន់តែយកតម្លៃ DN (Digital Number) នៃរូបភាពឆ្នាំថ្មីដកនឹងរូបភាពឆ្នាំចាស់។ | វាយតម្លៃទំហំនៃការផ្លាស់ប្តូរទាបជាងការពិតខ្លាំង (Underestimated) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ | ស្វែងរកឃើញផ្ទៃដីដែលមានការផ្លាស់ប្តូរសរុបចំនួន ៦.១៨៥,២៥ ហិកតា (ខុសពីទិន្នន័យយោងរហូតដល់ ១.៥២១,៥៤ ហិកតា)។ |
| Image Ratioing Method (IRM) វិធីសាស្ត្រចែកសមាមាត្ររូបភាព (IRM) |
មានរូបមន្តប្រហាក់ប្រហែលនឹងការដកតម្លៃរូបភាព ដោយផ្លាស់ប្តូរមកជាការចែក ដើម្បីកាត់បន្ថយបញ្ហាពន្លឺស្រមោល ឬសណ្ឋានដី។ | វាយតម្លៃទំហំនៃការផ្លាស់ប្តូរខ្ពស់ជាងការពិត (Overestimated) ដែលធ្វើឱ្យភាពសុក្រឹតធ្លាក់ចុះ។ | ស្វែងរកឃើញផ្ទៃដីដែលមានការផ្លាស់ប្តូរសរុបចំនួន ៨.៤៩០,៩៦ ហិកតា (ខុសពីទិន្នន័យយោងចំនួន ៧៨៤,១៧ ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រផ្នែកប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងឧបករណ៍កែច្នៃទិន្នន័យតេឡេតាមដាន (Remote Sensing) ព្រមទាំងរូបភាពពីផ្កាយរណបនិងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ជាក់ស្តែងមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះប្រមូលផ្តុំលើទិន្នន័យនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រ Banten កោះជ្វាខាងលិច ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤ ដល់ ២០០១ ដោយមិនបានរាប់បញ្ចូលពីឥទ្ធិពលនៃកម្ពស់ទឹកជោរនាច (Tide effect) នោះទេ។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រសិនបើអនុវត្តនៅតំបន់ឆ្នេរ ដោយសារបម្រែបម្រួលកម្ពស់ទឹកសមុទ្រអាចធ្វើឱ្យការគណនាទំហំផ្ទៃដីឆ្នេរមានភាពលំអៀង។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសតេឡេតាមដាននេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រង និងតាមដានតំបន់ឆ្នេររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសដែលបានបង្ហាញក្នុងឯកសារនេះ គឺជាដំណោះស្រាយមួយដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃដើម្បីត្រួតពិនិត្យធនធានតំបន់ឆ្នេរ ជាជាងការចុះវាស់វែងផ្ទាល់ដែលអាចចំណាយថវិកា និងពេលវេលាច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Remote sensing (តេឡេតាមដាន / ការប្រមូលទិន្នន័យពីចម្ងាយ) | បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ដូចជាកាមេរ៉ាលើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះដើម្បីថតរូប និងប្រមូលព័ត៌មានអំពីផ្ទៃផែនដី ដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីតាំងនោះឡើយ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កាមេរ៉ាដ្រូន (Drone) ហោះថតមើលទិដ្ឋភាពដីឡូត៍ និងព្រៃឈើពីលើអាកាស។ |
| Supervised classification (ការចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីធ្លីដែលមានការត្រួតពិនិត្យ) | ដំណើរការវិភាគរូបភាពដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់តំបន់គំរូ (Training regions) ទៅឱ្យកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាមុន ដើម្បីឱ្យវាស្គាល់លក្ខណៈពណ៌នៃវត្ថុនីមួយៗ (ដូចជា ទឹក ព្រៃឈើ ដី) រួចឱ្យកម្មវិធីនោះចាត់ថ្នាក់ផ្ទៃដីនៅលើរូបភាពផ្កាយរណបទាំងមូលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការបង្រៀនក្មេងតូចឱ្យស្គាល់ពណ៌ផ្លែប៉ោម រួចប្រាប់ឱ្យគេរើសផ្លែប៉ោមទាំងអស់ចេញពីកន្ត្រកដោយខ្លួនឯង។ |
| Red green method (វិធីសាស្ត្រក្រហមបៃតង) | បច្ចេកទេសស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរដោយត្រួតស៊ីគ្នានូវរូបភាពពីរពីពេលវេលាខុសគ្នា ដោយកំណត់ពណ៌ក្រហមសម្រាប់រូបភាពឆ្នាំចាស់ និងពណ៌បៃតងសម្រាប់រូបភាពឆ្នាំថ្មី ដើម្បីបង្ហាញតំបន់ដែលមានការប្រែប្រួលឱ្យលេចធ្លោច្បាស់ងាយមើល។ | ដូចជាការយកកញ្ចក់ថ្លាពីរផ្ទាំងដែលមានគំនូរគូរពីលើត្រួតគ្នាមើលពន្លឺ ដើម្បីរកមើលថាតើចំណុចណាខ្លះដែលខុសគ្នាពីមុន។ |
| Image differencing method (វិធីសាស្ត្រដកតម្លៃរូបភាព) | វិធីសាស្ត្រគណនាតាមរយៈការយកតម្លៃលេខកូដពណ៌ពន្លឺ (DN value) នៃភីកសែលនៅលើរូបភាពថ្មី ដកនឹងតម្លៃរូបភាពចាស់។ ប្រសិនបើលទ្ធផលខុសពីសូន្យ មានន័យថាផ្ទៃដីនៅចំណុចនោះមានការផ្លាស់ប្តូរពីប្រភេទមួយទៅប្រភេទមួយទៀត។ | ដូចជាការយកចំនួនទឹកប្រាក់ដែលនៅសល់ក្នុងកុងធនាគារខែនេះ ដកនឹងខែមុន ដើម្បីដឹងថាតើលុយយើងប្រែប្រួលឬបាត់បង់អស់ប៉ុន្មាន។ |
| Image ratioing method (វិធីសាស្ត្រចែកសមាមាត្ររូបភាព) | ការយកតម្លៃលេខនៃកម្រិតពន្លឺរូបភាពទី១ ចែកនឹងរូបភាពទី២។ ប្រសិនបើលទ្ធផលស្មើ ១ មានន័យថាតំបន់នោះមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទេ។ វាជួយកាត់បន្ថយកំហុសដែលអាចបណ្តាលមកពីស្រមោលពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកម្ពស់ដើមឈើពីរឆ្នាំដោយប្រើភាគរយ (សមាមាត្រ) ដើម្បីគិតអត្រាកំណើន ជាជាងការវាស់គិតជាសង់ទីម៉ែត្រទទេៗ។ |
| Radiometric correction (ការកែតម្រូវកម្រិតពន្លឺរស្មី) | ការសម្អាតកំហុសបច្ចេកទេសលើរូបភាពផ្កាយរណបដែលបណ្តាលមកពីបរិយាកាស ស្រមោល ឬចំណាំងផ្លាតព្រះអាទិត្យ ដើម្បីឱ្យពណ៌របស់រូបភាពត្រឹមត្រូវតាមលក្ខណៈជាក់ស្តែងនៅលើដី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់មុខងារកែពណ៌ (Filter) លើទូរស័ព្ទដៃ ដើម្បីឱ្យរូបថតដែលថតបញ្ច្រាសពន្លឺមើលទៅភ្លឺច្បាស់ល្អដូចដើមវិញ។ |
| Geometric correction (ការកែតម្រូវធរណីមាត្រ) | ការទាញតម្រឹមទម្រង់រូបភាពផ្កាយរណបឱ្យត្រូវទីតាំងកូអរដោណេជាក់ស្តែងនៅលើផែនដី ព្រោះនៅពេលថតរូបភាពអាចមានភាពវៀចដោយសាររង្វិលរបស់ផែនដី ឬមុំកាមេរ៉ាផ្កាយរណប។ | ដូចជាការចាប់ទាញរូបថតសន្លឹកដែលថតវៀចឱ្យត្រង់ស្មើជ្រុងគ្នានឹងស៊ុមរូបថតវិញ។ |
| Highest Astronomical Tide (នាចតារាសាស្ត្រខ្ពស់បំផុត) | កម្រិតកម្ពស់ទឹកជោរខ្ពស់បំផុតដែលអាចកើតមានឡើងដោយសារឥទ្ធិពលទំនាញរបស់ព្រះអាទិត្យ និងព្រះច័ន្ទ ដែលគេតែងតែយកចំណុចនេះធ្វើជាខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការសាងសង់តាមមាត់សមុទ្រ។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ចំណាំនៅលើជញ្ជាំងត្រង់កន្លែងដែលទឹកជំនន់ធ្លាប់លិចឡើងខ្ពស់បំផុត ដើម្បីត្រៀមចាក់ដីសាងសង់ផ្ទះឱ្យផុតពីការលិចទឹកនៅថ្ងៃមុខ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
