បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីការរកឃើញថ្មីនៃមេអំបៅប្រភេទសន្ដាន Hidari ដែលមិនធ្លាប់ត្រូវបានកត់ត្រាពីមុនមកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ព្រមទាំងបំពេញកង្វះខាតទិន្នន័យអំពីវដ្តជីវិត និងរុក្ខជាតិជាជម្រករបស់ប្រភេទ Hidari bhawani។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តកោះកុងតាមរយៈការសង្កេតផ្ទាល់នៅទីតាំងធម្មជាតិ ការថតរូប និងការប្រមូលដង្កូវយកមកចិញ្ចឹមតាមដាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Observation and Photography ការសង្កេត និងថតរូបផ្ទាល់ក្នុងជម្រកធម្មជាតិ |
ទទួលបានព័ត៌មានពីឥរិយាបថពិតៗរបស់មេអំបៅនៅក្នុងធម្មជាតិ ដូចជាទីតាំងទម្លាក់ពង រុក្ខជាតិជាជម្រក និងពេលវេលានៃការចេញរកស៊ី។ | ពិបាកតាមដានការវិវឌ្ឍប្រចាំថ្ងៃរបស់ដង្កូវ និងស៊ុត ព្រោះអាចត្រូវសត្វផ្សេងស៊ី ឬបាត់បង់ដោយកត្តាអាកាសធាតុ។ | រកឃើញវត្តមានមេអំបៅ Hidari irava និង H. bhawani ជាលើកដំបូងនៅកម្ពុជា ព្រមទាំងកំណត់បានរុក្ខជាតិ Licuala spinosa ជាជម្រកគោលដៅ។ |
| Captive Rearing of Larvae ការប្រមូលដង្កូវ និងស៊ុតមកចិញ្ចឹមតាមដាន |
ងាយស្រួលតាមដាន និងថតរូបរាល់ការវិវឌ្ឍប្រចាំថ្ងៃពីដំណាក់កាលស៊ុតរហូតដល់ពេញវ័យ ដោយសុវត្ថិភាពពីសត្រូវធម្មជាតិ។ | លក្ខខណ្ឌលូតលាស់ ល្បឿន ឬឥរិយាបថរបស់ដង្កូវក្នុងការចិញ្ចឹមអាចមានភាពខុសប្លែកបន្តិចបន្តួចពីអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងធម្មជាតិពិតៗ។ | កត់ត្រាបានយ៉ាងលម្អិតនូវវដ្តជីវិតរយៈពេល ២៣ថ្ងៃ របស់ H. bhawani រួមមានដំណាក់កាលស៊ុត ៥វគ្គនៃដង្កូវ ឌុកឌឿ និងមេអំបៅពេញវ័យ។ |
| Morphological Identification using Taxonomic Keys ការកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយប្រើកូនសោចំណាត់ថ្នាក់សាស្ត្រ |
ផ្តល់ភាពច្បាស់លាស់ខាងវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការបញ្ជាក់ពីប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រលម្អិត។ | ទាមទារចំណេះដឹងជំនាញកម្រិតខ្ពស់ និងឯកសារយោងច្បាស់លាស់ ហើយជួនកាលត្រូវមានសំណាកសម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់។ | បញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិជាប្រភេទ Licuala spinosa និងកំណត់អត្តសញ្ញាណមេអំបៅជាសន្ដាន Hidari យ៉ាងត្រឹមត្រូវតាមឯកសារយោងរបស់ Evans (1949) និង Henderson (2009)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារធនធានច្រើន ឬឧបករណ៍ទំនើបស្មុគស្មាញនោះទេ ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការសង្កេតផ្ទាល់ ម៉ាស៊ីនថតរូប និងឯកសារកំណត់អត្តសញ្ញាណ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់តូចមួយ (ប្រមាណ ៥ ហិកតា) ក្នុងឃុំតាតៃក្រោម ខេត្តកោះកុង ដែលអាចមិនតំណាងឲ្យវត្តមានមេអំបៅប្រភេទនេះនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។ លើសពីនេះ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថា លទ្ធផលនៃវដ្តជីវិតក្នុងការចិញ្ចឹមតាមដាន (Captive rearing) អាចមានឥរិយាបថខ្លះខុសពីការលូតលាស់ក្នុងធម្មជាតិ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជាការរកឃើញដ៏សំខាន់ដែលបំពេញចន្លោះប្រហោងទិន្នន័យជីវចម្រុះរបស់កម្ពុជា។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាពីជីវចម្រុះ និងការជំរុញកិច្ចការអភិរក្សសត្វល្អិតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម របកគំហើញនេះបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងក្នុងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីជីវចម្រុះជាតិ និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងពឹងផ្អែកគ្នារវាងសត្វល្អិត និងរុក្ខជាតិក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Lepidoptera | ជាលំដាប់នៃសត្វល្អិតក្នុងផ្នែកបាណកសាស្ត្រ ដែលមានស្លាបគ្របដណ្ដប់ដោយស្រកាល្អិតៗដូចម្សៅ រួមមានមេអំបៅថ្ងៃ (Butterflies) និងមេអំបៅយប់ (Moths)។ ការសិក្សាពីវាជួយឲ្យយល់ពីសុខភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាគ្រួសារធំមួយនៃសត្វល្អិត ដែលសមាជិកទាំងអស់សុទ្ធតែមានស្លាបប្រឡាក់ម្សៅពណ៌ដ៏ស្រស់ស្អាត។ |
| Hesperiidae | ជាអំបូរមេអំបៅម្យ៉ាង (ហៅថា Skippers) ដែលមានលក្ខណៈពិសេសគឺចលនាហោះហើរលឿនៗ ខ្លួនខ្លីធំ ក្បាលធំ និងមានអង់តែនរាងកោងនៅចុង ដែលខុសពីមេអំបៅទូទៅដែលយើងធ្លាប់ឃើញ។ | ដូចជាយន្តហោះចម្បាំងខ្នាតតូចដែលហោះហើរបានយ៉ាងលឿន និងរហ័សរហួន ខុសពីយន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរធម្មតា។ |
| Oviposition | ជាដំណើរការដែលសត្វញី (មេអំបៅ) បញ្ចេញ និងទម្លាក់ស៊ុតរបស់វានៅលើទីតាំងណាមួយច្បាស់លាស់ ពិសេសនៅលើស្លឹករុក្ខជាតិជាជម្រក ដើម្បីធានាថាកូនដង្កូវញាស់មកមានចំណីស៊ីភ្លាមៗ។ | ដូចជាម្តាយបក្សីដែលស្វែងរកទីតាំងសំបុកដ៏សុវត្ថិភាពបំផុតដើម្បីពងដាក់ ធានាថាកូនកើតមកមានជម្រក និងចំណីគ្រប់គ្រាន់។ |
| Instar | ដំណាក់កាលនីមួយៗនៃការលូតលាស់របស់ដង្កូវមេអំបៅ នៅចន្លោះពេលដែលវាសកកូដ (សំបកចាស់) ម្ដងទៅម្ដង។ ដោយសារស្បែកដង្កូវមិនអាចយឺតបាន វាត្រូវតែសកកូដដើម្បីអាចបន្តធំធាត់ដល់ដំណាក់កាលបន្ទាប់។ | ដូចជាក្មេងដែលត្រូវដូរទំហំខោអាវថ្មីឲ្យធំជាងមុន រាល់ពេលដែលគេលូតកម្ពស់ និងធាត់ជាងមុនបន្តិចម្តងៗ។ |
| Pupa | ដំណាក់កាលឌុកឌឿ ឬតុកកែ ដែលជាវគ្គអសកម្មនៃវដ្តជីវិតមេអំបៅ។ ក្នុងពេលនេះ ដង្កូវរុំព័ទ្ធខ្លួនឯងក្នុងសំបក ហើយកោសិការបស់វារលាយ និងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញទាំងស្រុងដើម្បីក្លាយជាមេអំបៅពេញវ័យ។ | ដូចជាការចូលទៅក្នុងបន្ទប់សម្ងាត់ដើម្បីប្តូរសម្លៀកបំពាក់ និងតុបតែងខ្លួន រួចដើរចេញមកក្លាយជាមនុស្សថ្មីដែលស្រស់ស្អាត និងមានស្លាប។ |
| Frass | ជាកាកសំណល់ ឬលាមកដែលបញ្ចេញដោយដង្កូវសត្វល្អិត។ ក្នុងការស្រាវជ្រាវ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានពណ៌ និងទំហំរបស់វា ដើម្បីវាយតម្លៃពីអត្រានៃការស៊ីចំណី និងការលូតលាស់របស់ដង្កូវនៅក្នុងជម្រក។ | ដូចជាកន្ទក់ដែលធ្លាក់ចេញមកបន្ទាប់ពីម៉ាស៊ីនកិនស្រូវបានកិនយកគ្រាប់អង្ករចេញរួចរាល់។ |
| Host plant | ជារុក្ខជាតិជាក់លាក់ណាមួយ (ក្នុងទីនេះគឺដើមទ្រាំងស្លឹកធំ Licuala spinosa) ដែលមេអំបៅជ្រើសរើសសម្រាប់ទម្លាក់ពង ហើយវាជាប្រភពអាហារតែមួយគត់ដែលដង្កូវមេអំបៅប្រភេទនោះអាចស៊ី និងរស់រានមានជីវិតបាន។ | ដូចជាភោជនីយដ្ឋានសំណព្វចិត្តមួយកន្លែង ដែលអ្នកតែងតែទៅញ៉ាំអាហាររាល់ថ្ងៃមិនដែលខាន ព្រោះមានម្ហូបតែមួយមុខគត់ដែលអ្នកអាចញ៉ាំបាន។ |
| Taxonomic keys | ជាឧបករណ៍ ឬឯកសារណែនាំបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលប្រើសំណួរបន្តបន្ទាប់គ្នាទាក់ទងនឹងលក្ខណៈរូបរាង (ឧទាហរណ៍៖ រាងស្លាប ចំនួនសរសៃស្លាប) ដើម្បីឈានទៅកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិនោះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការលេងល្បែងទាយឈ្មោះសត្វ ដោយសួរថា 'តើវាមានស្លាបឬទេ?' ប្រសិនបើ 'មាន' ត្រូវសួរបន្តទៀតរហូតដល់រកឃើញឈ្មោះសត្វពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
