បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យនៃការសិក្សាអំពីសត្វមេអំបៅនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយផ្តោតលើការប្រមូលព័ត៌មានបឋម និងវាយតម្លៃការប្រែប្រួលតាមកម្ពស់នៃសហគមន៍មេអំបៅព្រៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការស្ទង់មតិដោយបែងចែកទីតាំងភ្នំជា ៣ កម្រិតកម្ពស់ផ្សេងគ្នា និងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand-held nets along transects ការប្រើប្រាស់សំណាញ់ចាប់ដោយដៃតាមខ្សែបន្ទាត់ស្ទង់មតិ (Hand-held nets along transects) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់មេអំបៅដែលហើរនិងសកម្មនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃព្រៃ (Understory) ព្រមទាំងងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មដើរដោយផ្ទាល់ជាប្រចាំ និងមិនអាចចាប់ប្រភេទមេអំបៅដែលរស់នៅតាមចុងឈើខ្ពស់ៗបានទេ។ | បានរួមចំណែកក្នុងការកត់ត្រាមេអំបៅសរុបចំនួន ១.៥០៣ ក្បាល ក្នុងអំឡុងពេលចុះសិក្សា។ |
| Baited canopy traps អន្ទាក់នុយតាមចុងឈើ (Baited canopy traps) |
អាចទាក់ទាញនិងប្រមូលប្រភេទមេអំបៅដែលរស់នៅតាមចុងឈើខ្ពស់ៗ (Canopy-dwelling species) ដោយមិនចាំបាច់ប្រើមនុស្សតាមយាមជាប់លាប់។ | ចាប់បានតែប្រភេទមេអំបៅដែលចូលចិត្តស៊ីផ្លែឈើទុំ ឬជ័រឈើប៉ុណ្ណោះ ដោយរំលងមេអំបៅដែលបឺតកេសរផ្កា។ | ជួយពង្រីកវិសាលភាពនៃការរកឃើញប្រភេទមេអំបៅសរុបដល់ទៅ ២២៩ ប្រភេទ រួមទាំងកំណត់ត្រាថ្មីៗជាច្រើនសម្រាប់កម្ពុជា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់ដើម្បីចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅទីតាំងជាក់ស្តែង (Fieldwork) និងសម្ភារៈចាប់សត្វល្អិតមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យដោយផ្តោតតែលើតំបន់ភ្នំចំនួនពីរក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស (ចន្លោះកម្ពស់ ៤០០-១០០០ ម៉ែត្រ) និងធ្វើឡើងក្នុងចន្លោះខែមីនា ដល់ឧសភា ប៉ុណ្ណោះ។ កត្តានេះអាចមិនតំណាងឱ្យរបាយមេអំបៅនៅរដូវវស្សា ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅតំបន់វាលទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជាឡើយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់បំផុតក្នុងការបំពេញចន្លោះប្រហោងទិន្នន័យជីវចម្រុះនៅជួរភ្នំក្រវាញ។
វិធីសាស្ត្រនៃការស្ទង់មតិ និងការប្រើប្រាស់អន្ទាក់ចម្រុះនេះ គឺមានតម្លៃខ្ពស់ និងអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះឱ្យបានទូលំទូលាយនឹងជួយធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យ Lepidoptera របស់កម្ពុជា និងជួយគាំទ្រដល់ការសម្រេចចិត្តលើការអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Scotophilus kuhlii | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រភេទប្រចៀវលឿងតូចអាស៊ី ដែលប្រជាជនកម្ពុជាតែងតែបង្កើតជម្រកសិប្បនិម្មិតពីស្លឹកត្នោត ដើម្បីទាក់ទាញពួកវាឱ្យមករស់នៅ និងប្រមូលយកលាមកធ្វើជាជីកសិកម្ម។ | ដូចជាសត្វមាន់ដែលគេចិញ្ចឹមយកពង តែនេះជាសត្វប្រចៀវដែលគេទាក់ទាញឱ្យមករស់នៅដើម្បីយកលាមកធ្វើជីធម្មជាតិ។ |
| Guano | ជាលាមករបស់សត្វស្លាប ឬប្រចៀវ ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាច្រើន ហើយសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិសំខាន់ៗ (អាសូត ផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូម) ដែលគេយកទៅប្រើប្រាស់ជាជីធម្មជាតិយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការដាំដុះ។ | ប្រៀបដូចជាវីតាមីនចម្រុះដ៏មានជីវជាតិសម្រាប់រុក្ខជាតិ ដែលផលិតចេញពីកាកសំណល់សត្វតាមបែបធម្មជាតិ។ |
| Lepidoptera | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃលំដាប់សត្វល្អិតដែលមានស្លាបមានស្រកា (Scaly-winged insects) ដែលក្នុងនោះរួមបញ្ចូលទាំងក្រុមមេអំបៅថ្ងៃ (Butterflies ឬ Rhopalocera) និងមេអំបៅយប់ (Moths)។ | ដូចជាពាក្យ "យានយន្ត" ដែលជាពាក្យតំណាងរួមសម្រាប់ហៅទាំងរថយន្ត និងម៉ូតូអញ្ចឹងដែរ។ |
| Transect-based surveys | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ី ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយឆ្លងកាត់តំបន់សិក្សាជាក់លាក់ណាមួយ រួចដើរតាមខ្សែបន្ទាត់នោះដើម្បីរាប់និងកត់ត្រាចំនួនសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលពួកគេបានជួបប្រទះក្នុងចម្ងាយកំណត់មួយ។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់មួយចំកណ្តាលថ្នាក់រៀន រួចដើរតាមបន្ទាត់នោះដើម្បីរាប់ចំនួនសិស្សដែលអង្គុយនៅសងខាងផ្លូវនោះ។ |
| Baited canopy traps | ជាប្រភេទអន្ទាក់ដែលគេដាក់ព្យួរនៅតាមចុងមែកឈើខ្ពស់ៗនៃព្រៃ ដោយមានដាក់នុយទាក់ទាញ (ដូចជាផ្លែឈើទុំ ឬជ័រឈើ) ដើម្បីប្រមូល និងចាប់ប្រភេទសត្វល្អិត ឬមេអំបៅដែលរស់នៅតែតំបន់ផ្នែកខាងលើនៃក្បាលព្រៃ (Canopy)។ | ដូចជាការដាក់លបចាប់ត្រីដែលមាននុយនៅខាងក្នុង ប៉ុន្តែនេះសម្រាប់ចាប់សត្វហើរនៅលើយតាងចុងឈើខ្ពស់ៗ។ |
| Altitudinal variations | សំដៅលើការផ្លាស់ប្តូរនៃទម្រង់ជីវចម្រុះ ចំនួន ឬប្រភេទនៃភាវៈរស់ (ឧទាហរណ៍៖ សហគមន៍មេអំបៅ) ទៅតាមរយៈកម្ពស់នៃទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ពោលគឺពីតំបន់ទាបទៅតំបន់ខ្ពស់ (ពីជើងភ្នំដល់កំពូលភ្នំ)។ | ដូចជាការស្លៀកពាក់របស់មនុស្សដែលប្រែប្រួលពីអាវស្តើងនៅតំបន់រាបស្មើ ទៅជាអាវរងាក្រាស់នៅពេលឡើងដល់កំពូលភ្នំដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់។ |
| Species richness | ជារង្វាស់នៃភាពសំបូរបែបខាងជីវចម្រុះ ដែលរាប់បញ្ចូលតែចំនួនសរុបនៃ "ប្រភេទសត្វ (Species)" ខុសៗគ្នាដែលមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់អេកូឡូស៊ី ឬសហគមន៍ណាមួយ ដោយមិនគិតពីចំនួនក្បាលសត្វសរុបនៃប្រភេទនីមួយៗនោះទេ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមុខម្ហូបដែលមាននៅលើតុ មិនមែនរាប់ចំនួនចានអាហារទាំងអស់នោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
