បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់នៃការចោលសំណល់រាវពីរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងដូង (POME) ទៅលើលក្ខណៈរូបវិទ្យា-គីមី និងអតិសុខុមប្រាណរបស់ដីនៅទីតាំងចាក់សំរាមក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រៀបធៀបសំណាកដីពីទីតាំងចាក់សំណល់ POME និងទីតាំងដែលគ្មាន POME ដោយធ្វើការវាស់ស្ទង់ប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូបវិទ្យា គីមី និងជីវសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| POME-Treated Soil (Effluent Dump Site) ដីដែលទទួលរងសំណល់រាវ POME (ទីតាំងចាក់សំរាម) |
បង្កើនកម្រិតកាបូនសរីរាង្គ អាសូតសរុប ផូស្វ័រ និងសមត្ថភាពបណ្តូរតានុង (CEC) ដែលមានសក្តានុពលធ្វើជាជីសរីរាង្គប្រសិនបើមានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។ ជំរុញឱ្យមានការកើនឡើងនូវបន្ទុកជីវសាស្ត្របាក់តេរីដែលអាចបំប្លែងសារធាតុសរីរាង្គ។ | បណ្តាលឱ្យដីមានសភាពជាទឹកដក់ (Water-logged) រារាំងការលូតលាស់រុក្ខជាតិនៅដំណាក់កាលដំបូង និងអាចបង្កការបំពុលបរិស្ថានប្រសិនបើគ្មានការធ្វើប្រព្រឹត្តកម្មជាមុន។ | កាបូនសរីរាង្គកើនដល់ ៣,៣៩% ល្បាយអាសូតសរុប ១៣,៥៣% និងចំនួនបាក់តេរីអាអេរ៉ូប៊ីកខ្ពស់បំផុត 1.64 x 10^9 ក្នុង១ក្រាម នៅសីតុណ្ហភាព ៣០ អង្សាសេ។ |
| Non-POME Soil (Control Site) ដីធម្មតាដែលគ្មានសំណល់ POME (ទីតាំងត្រួតពិនិត្យ) |
រក្សាបាននូវលំនឹងបរិស្ថានដីធម្មជាតិ មិនមានភាពពុល ឬការរារាំងដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ និងមិនទាមទារការធ្វើប្រព្រឹត្តកម្មដី។ | មានកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹម (កាបូន អាសូត និងផូស្វ័រ) និងសកម្មភាពអតិសុខុមប្រាណទាបជាង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងដីដែលទទួលរងសំណល់សរីរាង្គ POME។ | កាបូនសរីរាង្គមានត្រឹម ២,៣១% ល្បាយអាសូតសរុប ១៣,១៩% និងចំនួនបាក់តេរីអាអេរ៉ូប៊ីកត្រឹម 7.6 x 10^8 ក្នុង១ក្រាម នៅសីតុណ្ហភាព ៣០ អង្សាសេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្តង់ដារសម្រាប់ការវិភាគរូបវិទ្យា-គីមីនៃដី និងការបណ្តុះអតិសុខុមប្រាណ ព្រមទាំងសារធាតុគីមីសម្រាប់ធ្វើតេស្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីតាំងចាក់សំរាមក្នុងទីក្រុង Anyigba រដ្ឋ Kogi ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយផ្តោតលើសំណល់ពីរោងចក្រកែច្នៃប្រេងដូងខ្នាតតូចនិងលក្ខណៈគ្រួសារ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះកម្ពុជាក៏មានសកម្មភាពកែច្នៃកសិផលខ្នាតតូចជាច្រើន ដែលបញ្ចេញសំណល់សរីរាង្គស្រដៀងគ្នាចូលទៅក្នុងបរិស្ថាន ដោយជារឿយៗគ្មានការធ្វើប្រព្រឹត្តកម្មត្រឹមត្រូវ។
ការវាយតម្លៃនិងការទាញយកប្រយោជន៍ពីសំណល់កសិកម្មនេះ គឺពិតជាអាចអនុវត្តបាន និងមានអត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវគំរូដ៏ល្អមួយក្នុងការបំប្លែងបញ្ហាបំពុលបរិស្ថានពីសំណល់កសិ-ឧស្សាហកម្ម ទៅជាឱកាសក្នុងការបង្កើនជីជាតិដីតាមរយៈការគ្រប់គ្រងសំណល់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Palm Oil Mill Effluent (POME) (សំណល់រាវពីរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងដូង) | វាជាកាកសំណល់រាវដែលសល់ពីដំណើរការចម្រាញ់ប្រេងដូង ដែលមានផ្ទុកសារធាតុសរីរាង្គខ្ពស់ ប្រេង និងកម្ទេចកម្ទីរុក្ខជាតិ ដែលអាចបង្កការបំពុលទឹក និងដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរប្រសិនបើគ្មានការកែច្នៃ ឬប្រព្រឹត្តកម្មត្រឹមត្រូវមុននឹងបញ្ចេញចោល។ | ដូចជាទឹកសម្អុយខាប់ៗដែលសល់ពីការគៀបយកខ្ទិះដូង ដែលមានលាយកាកសំណល់សរីរាង្គច្រើន ត្រូវការពេលយូរដើម្បីរលាយ។ |
| Cation Exchange Capacity (CEC) (សមត្ថភាពបណ្តូរតានុង) | ជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការផ្ទុក និងផ្លាស់ប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជា ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម) ដែលជួយរក្សាសារធាតុចិញ្ចឹមមិនឱ្យលេចជ្រាបបាត់តាមទឹក និងអនុញ្ញាតឱ្យឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកពួកវាបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលស្រូបយកទឹករក្សាទុក រួចបញ្ចេញមកវិញបន្តិចម្តងៗនៅពេលដែលយើងត្រូវការ។ ដីដែលមាន CEC ខ្ពស់ប្រៀបដូចជាអេប៉ុងធំដែលអាចរក្សាជីជាតិបានច្រើន។ |
| Biological Oxygen Demand (BOD) (តម្រូវការអុកស៊ីហ្សែនជីវសាស្ត្រ) | ជាបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនដែលអតិសុខុមប្រាណត្រូវការ ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹកកខ្វក់។ កម្រិត BOD ខ្ពស់មានន័យថាទឹកនោះមានផ្ទុកសារធាតុសរីរាង្គច្រើន ដែលបណ្តាលឱ្យអតិសុខុមប្រាណដណ្តើមយកអុកស៊ីហ្សែនអស់ពីទឹក ធ្វើឱ្យសត្វក្នុងទឹកមិនអាចរស់បាន។ | ដូចជាចំនួនមនុស្សដកដង្ហើមដណ្តើមអុកស៊ីហ្សែនគ្នាក្នុងបន្ទប់បិទជិតមួយ។ បើមានមនុស្ស(កាកសំណល់)ច្រើន អុកស៊ីហ្សែននឹងឆាប់អស់ ធ្វើឱ្យអ្នកផ្សេងទៀតថប់ដង្ហើម។ |
| Total aerobic bacterial population count (ចំនួនប៉ាន់ស្មានបាក់តេរីអាអេរ៉ូប៊ីកសរុប) | ជារង្វាស់នៃចំនួនបាក់តេរីដែលត្រូវការអុកស៊ីហ្សែនដើម្បីរស់រានមានជីវិត ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងសំណាកដីណាមួយ។ ចំនួននេះបង្ហាញពីសកម្មភាពជីវសាស្ត្រ និងល្បឿននៃការរលួយនៃសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីនោះ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនកម្មករដែលកំពុងធ្វើការរុះរើផ្ទះចាស់មួយ (បំបែកសារធាតុសរីរាង្គ) នៅកន្លែងដែលមានខ្យល់ចេញចូលគ្រប់គ្រាន់។ |
| Water holding capacity (សមត្ថភាពទប់ទឹក) | គឺជាសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការរក្សាទុកទឹកនៅក្នុងចន្លោះប្រហោងរបស់វា បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសបានហូរជ្រាបស្រកអស់តាមទំនាញផែនដី ដែលលក្ខណៈនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិនៅរដូវប្រាំង។ | ដូចជាក្រណាត់ជូតទឹក ដែលប្រភេទក្រណាត់ខ្លះអាចជក់ទឹកបានច្រើន និងរក្សាសំណើមបានយូរជាងក្រណាត់ផ្សេងទៀត។ |
| Mineral assay (ការវិភាគរ៉ែខនិជ) | គឺជាដំណើរការមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីកំណត់បរិមាណ និងប្រភេទនៃសារធាតុរ៉ែខនិជផ្សេងៗ (ដូចជា ផូស្វ័រ អាសូត ប៉ូតាស្យូម) ដែលមានវត្តមាននៅក្នុងដី ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតជីជាតិដី និងតម្រូវការបន្ថែមជី។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តឈាម ដើម្បីរកមើលថាតើរាងកាយយើងខ្វះវីតាមីន ឬជាតិដែកអ្វីខ្លះ ដើម្បីអាចប៉ូវថ្នាំបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Facultative ponds (អាងប្រព្រឹត្តកម្មហ្វាកុលតាវទីវ) | គឺជាអាងរាក់ៗសម្រាប់ធ្វើប្រព្រឹត្តកម្មទឹកកខ្វក់ ដែលដំណើរការបំប្លែងសារធាតុសរីរាង្គកើតឡើងជាពីរស្រទាប់៖ ផ្នែកខាងលើរលាយដោយសារបាក់តេរីត្រូវការអុកស៊ីហ្សែន (aerobic) និងផ្នែកបាតរលាយដោយសារបាក់តេរីមិនត្រូវការអុកស៊ីហ្សែន (anaerobic) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាស្រះទឹកធម្មជាតិ ដែលផ្ទៃខាងលើមានសារាយនិងខ្យល់សម្រាប់រំលាយកាកសំណល់ រីឯបាតស្រះមានភក់ងងឹតសម្រាប់រំលាយកាកសំណល់មួយបែបទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
