បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីតម្រូវការក្នុងការកែប្រែនិងពង្រីកដំណើរការនៃការធ្វើបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើ (Forest inventories) បែបប្រពៃណី ដើម្បីរួមបញ្ចូលព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែមស្តីពីភាពចម្រុះនៃជីវសាស្ត្រ (Biodiversity)។ ការកែប្រែនេះគឺចាំបាច់ដើម្បីគាំទ្រដល់គោលនយោបាយគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះស្នើឡើងនូវវិធីសាស្ត្រក្នុងការរួមបញ្ចូលអថេរអេកូឡូស៊ីថ្មីៗទៅក្នុងបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើដែលមានស្រាប់ ដោយផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យនៅកម្រិតការគ្រប់គ្រង និងកម្រិតថ្នាក់ជាតិ រួមជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Forest Inventory បញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើបែបប្រពៃណី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការវាយតម្លៃទិន្នផលឈើ និងមានលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច។ | ខ្វះខាតទិន្នន័យទាក់ទងនឹងជីវចម្រុះ និងមិនបានគិតគូរពីអថេរអេកូឡូស៊ីសំខាន់ៗ។ | ផ្តល់ទិន្នន័យជាចម្បងលើបរិមាណឈើ និងសូចនាករផលិតភាពសម្រាប់ការធ្វើអាជីវកម្មព្រៃឈើ។ |
| Modified/Integrated Forest Inventory (Multiphase Sampling with GIS & Remote Sensing) បញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើចម្រុះ (រួមបញ្ចូល GIS និងការចាប់សញ្ញាពីចម្ងាយ) |
អាចចាប់យកភាពចម្រុះនៃរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើ ឈើងាប់ និងជម្រកសត្វព្រៃ ព្រមទាំងផ្តល់ផែនទីលំហច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យច្រើនជាងមុន ការចំណាយពេលវេលា និងតម្រូវឱ្យមានការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យពហុជំនាញ។ | បង្កើតបានជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យដ៏ទូលំទូលាយសម្រាប់ការគូសផែនទី ការវិភាគ និងការធ្វើម៉ូដែលជីវចម្រុះ រួមជាមួយធនធានឈើ។ |
| Targeted 'Naturalist' Observation ការសង្កេតបែបធម្មជាតិវិទូ (កំណត់តំបន់គោលដៅ) |
ផ្តល់ការវិភាគលម្អិត និងស៊ីជម្រៅបំផុតអំពីភាពចម្រុះនៅក្នុងបរិស្ថាន ឬជម្រកជាក់លាក់ណាមួយ។ | ពិបាកក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មទិន្នន័យក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងមិនតំណាងឱ្យតំបន់ទាំងមូលតាមលក្ខណៈស្ថិតិ។ | ផ្តល់ទិន្នន័យជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់តែតំបន់អភិរក្ស ឬជម្រកគោលដៅតូចៗប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ជាក់លាក់ទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការចាំបាច់នៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា និងកម្លាំងពលកម្មជំនាញសម្រាប់ការប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់ទៅលើតំបន់ Walloon នៃប្រទេសបែលហ្សិក ដែលជាប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់អាកាសធាតុមធ្យម (Temperate forests) នៅអឺរ៉ុប។ ទិន្នន័យ និងអថេរមួយចំនួនប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីភាពស្មុគស្មាញនៃព្រៃត្រូពិច (Tropical forests) ដូចជានៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានភាពចម្រុះនៃប្រភេទរុក្ខជាតិ និងសកម្មភាពមនុស្សខុសគ្នា (ដូចជាការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ឬការប្រមូលអនុផលព្រៃឈើ)។ ការអនុវត្តនៅកម្ពុជាទាមទារការកែតម្រូវអថេរឱ្យស្របតាមបរិបទក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យជីវចម្រុះទៅក្នុងបញ្ជីសារពើភ័ណ្ឌព្រៃឈើនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ។
ការធ្វើសមាហរណកម្មបច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងទិន្នន័យជីវចម្រុះទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការទាក់ទាញមូលនិធិអភិរក្សអន្តរជាតិ និងធានានិរន្តរភាពបរិស្ថានរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geographic information systems (GIS) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផ្ទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដើម្បីជួយអ្នកស្រាវជ្រាវគូសផែនទី និងវិភាគពីការចែកចាយនៃជីវចម្រុះក្នុងលំហព្រៃឈើ។ | ដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃនៅលើទូរស័ព្ទដៃ ដែលមិនត្រឹមតែប្រាប់ផ្លូវ តែថែមទាំងប្រាប់ពីកន្លែងដែលមានដើមឈើធំៗ ឬសត្វព្រៃរស់នៅ។ |
| Remote sensing | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលព័ត៌មានអំពីផ្ទៃដី ឬគម្របព្រៃឈើពីចម្ងាយ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បំពាក់លើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ (ដ្រូន) ដើម្បីវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើកាមេរ៉ាដ្រូន ដើម្បីមើលទិដ្ឋភាពរួមនៃព្រៃឈើទាំងមូលដោយមិនបាច់ដើរចូលកាត់ព្រៃផ្ទាល់។ |
| Multiphase sampling | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យជាច្រើនដំណាក់កាល ដោយរួមបញ្ចូលការវិភាគរូបភាពពីចម្ងាយ (Remote sensing) ជាមួយការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាល ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលទិន្នន័យសុក្រឹត ព្រមទាំងចំណេញពេលវេលា និងថវិកា។ | ដូចជាការមើលរូបថតផ្ទះមួយពីចម្ងាយដើម្បីប៉ាន់ស្មានទំហំ រួចទើបដើរចូលទៅវាស់វែងបន្ទប់នីមួយៗផ្ទាល់ដើម្បីបញ្ជាក់ភាពត្រឹមត្រូវ។ |
| Ecotones | តំបន់ព្រំប្រទល់ ឬតំបន់ផ្លាស់ប្តូររវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ចន្លោះព្រៃឈើ និងវាលស្មៅ ឬតំបន់កសិកម្ម) ដែលជាកន្លែងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាសំបូរទៅដោយភាពចម្រុះនៃប្រភេទរុក្ខជាតិ និងសត្វ។ | ដូចជាតំបន់ឆ្នេរខ្សាច់ដែលជាចំណុចប្រសព្វរវាងសមុទ្រនិងដីគោក ដែលមានទាំងសត្វទឹកនិងសត្វគោកមករកចំណី។ |
| Derived variables | អថេរ ឬសូចនាករដែលមិនត្រូវបានវាស់វែងដោយផ្ទាល់នៅទីវាល ប៉ុន្តែត្រូវបានគណនា ឬទាញចេញពីទិន្នន័យមូលដ្ឋានដែលមានស្រាប់ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីភាពចម្រុះក្នុងព្រៃ (ឧទាហរណ៍៖ ទាញយកសូចនាកររចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើ ពីទិន្នន័យអង្កត់ផ្ចិតដើមឈើ)។ | ដូចជាការដឹងពីថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតរបស់នរណាម្នាក់រួចហើយ ទើបទាញយកអាយុរបស់គាត់បាន ដោយមិនបាច់សួររកអាយុផ្ទាល់។ |
| Stratification | ដំណើរការនៃការបែងចែកតំបន់សិក្សាដ៏ធំមួយទៅជាតំបន់តូចៗដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ចែកតាមប្រភេទព្រៃឈើ លក្ខខណ្ឌដី ឬកម្ពស់) មុនពេលធ្វើការយកគំរូវាស់វែង ដើម្បីធានាថាទិន្នន័យតំណាងបានត្រឹមត្រូវសម្រាប់តំបន់នីមួយៗ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងសាលាទៅតាមថ្នាក់រៀននីមួយៗ មុននឹងជ្រើសរើសសិស្សតំណាងពីថ្នាក់នីមួយៗមកសួរយោបល់ ដើម្បីឱ្យបានមតិគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ |
| Systematic sampling | វិធីសាស្ត្រក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំង ឬដីឡូត៍សម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមចន្លោះស្មើៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ រៀងរាល់ ១គីឡូម៉ែត្រ) លើផ្ទៃដី ដើម្បីធានាថាការអង្កេតបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីព្រៃទាំងមូលដោយមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ និងគ្មានភាពលម្អៀង។ | ដូចជាការដើរពិនិត្យគុណភាពផ្លូវ ដោយឈប់មើលរៀងរាល់ ១០០ម៉ែត្រម្តងៗស្មើគ្នា ជាជាងរើសកន្លែងឈប់មើលតាមតែការនឹកឃើញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
