បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបាត់បង់ទឹកដែលអាចប្រើប្រាស់បានតាមរយៈរំហួតរំភាយនៅក្នុងវដ្តជលសាស្ត្រ ដោយផ្តោតលើការគណនារំហួតរំភាយយោងតាមលំហ និងពេលវេលានៅក្នុងអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ា ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃពីស្ថានីយចំនួន៣៣ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៧១ដល់២០០២ ដើម្បីគណនានិងវិភាគទំនាក់ទំនងនៃរំហួតរំភាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| FAO Penman-Monteith Method វិធីសាស្ត្រ FAO Penman-Monteith |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងត្រូវបានណែនាំជាស្តង់ដារដោយ FAO ដោយសារវាគិតបញ្ចូលកត្តាអាកាសធាតុច្រើនប្រភេទ (សីតុណ្ហភាព កាំរស្មីព្រះអាទិត្យ សំណើម ល្បឿនខ្យល់) ក្នុងការគណនា។ | ទាមទារទិន្នន័យអាកាសធាតុច្រើនប្រភេទនិងមានភាពពេញលេញ (ក្នុងឯកសារនេះប្រើដល់ទៅ ៣២ឆ្នាំ) ដែលអាចពិបាករកនៅតំបន់ដែលខ្វះខាតស្ថានីយវាស់វែង។ | មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងទិន្នន័យរំហួតខ្ទះ (Pan evaporation) ជាមួយមេគុណទំនាក់ទំនង (r) ចន្លោះពី 0.85 ដល់ 0.96។ |
| Kriging Interpolation បច្ចេកទេសអន្តរប៉ូល Kriging |
មានសមត្ថភាពអាចប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យនៅទីតាំងដែលគ្មានស្ថានីយវាស់វែង ដោយផ្អែកលើការថ្លឹងថ្លែងទម្ងន់នៃចំណុចគំរូដែលនៅក្បែរនោះ ដើម្បីបង្កើតជាផែនទី។ | ភាពត្រឹមត្រូវរបស់ម៉ូដែលអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងទៅលើចំនួន ដង់ស៊ីតេ និងការបែងចែកនៃស្ថានីយវាស់វែងអាកាសធាតុនៅទូទាំងតំបន់សិក្សា។ | បង្កើតបានជាផែនទីរំហួតរំភាយយោងតាមលំហនិងពេលវេលា (Spatial and Temporal ET maps) សម្រាប់គ្រប់ខែទាំងអស់នៅក្នុងអាងទន្លេ។ |
| Linear Regression and Polynomial Analysis ការវិភាគតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរ និងពហុធា |
ផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការទស្សន៍ទាយតម្លៃរំហួតរំភាយយោង ដោយគ្រាន់តែប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសីតុណ្ហភាពមធ្យមប្រចាំខែតែមួយមុខ។ | មិនបានគិតបញ្ចូលអថេរអាកាសធាតុសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដូចជាខ្យល់ ឬសំណើម ដែលអាចធ្វើឱ្យការទស្សន៍ទាយមានភាពលម្អៀងក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួល។ | សមីការទម្រង់ពហុធា (Polynomial) កម្រិត២ មានទំនាក់ទំនងខ្លាំងជាងការវិភាគលីនេអ៊ែរ (ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងខែមករា R² របស់ពហុធាគឺ 0.81 ចំណែកឯលីនេអ៊ែរគឺ 0.78)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការប្រមូលទិន្នន័យអាកាសធាតុរយៈពេលវែង និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យលំហ ទោះបីជាឈ្មោះកម្មវិធីជាក់លាក់មិនត្រូវបានបញ្ជាក់នៅក្នុងឯកសារក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ា ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីស្ថានីយចំនួន ៣៣។ ដោយសារប្រទេសថៃមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនិងវិធីសាស្ត្រនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ ប៉ុន្តែភាពត្រឹមត្រូវនៅពេលយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជានឹងអាស្រ័យលើដង់ស៊ីតេ និងគុណភាពនៃទិន្នន័យស្ថានីយឧតុនិយមក្នុងស្រុកដែលយើងមាន។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងការរៀបចំផែនការធារាសាស្ត្រ។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយកម្ពុជាក្នុងការរចនាប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹកកសិកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងត្រៀមលក្ខណៈទប់ទល់នឹងភាពរាំងស្ងួតដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Evapotranspiration (រំហួតរំភាយ) | ដំណើរការបាត់បង់ទឹកពីផ្ទៃដីនិងរុក្ខជាតិទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលជាការបូកបញ្ចូលគ្នារវាងការហួតទឹកពីផ្ទៃដីផ្ទាល់ (Evaporation) និងការរំភាយទឹកចេញពីរុក្ខជាតិ (Transpiration)។ | ដូចជាពេលយើងហាលខោអាវសើមឱ្យស្ងួតដោយសារកម្តៅថ្ងៃ (រំហួត) រួមផ្សំជាមួយនឹងញើសដែលបញ្ចេញពីរាងកាយរបស់យើង (រំភាយ)។ |
| Reference evapotranspiration (រំហួតរំភាយយោង) | អត្រានៃការហួតនិងរំភាយទឹកពីផ្ទៃដីដែលគ្របដណ្តប់ដោយស្មៅស្តង់ដារ (កម្ពស់ ០.១២ ម៉ែត្រ) ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុណាមួយ ដោយមិនខ្វះខាតជាតិទឹក ដែលគេប្រើជាតម្លៃមូលដ្ឋានប្រៀបធៀបសម្រាប់ការគណនាតម្រូវការទឹក។ | ដូចជាការកំណត់កម្រិតនៃការផឹកទឹករបស់មនុស្សធម្មតាម្នាក់ធ្វើជាខ្នាតស្តង់ដារ ដើម្បីយកទៅគុណឬចែកទាយមើលថាអ្នកផ្សេងទៀតត្រូវការទឹកប៉ុន្មាន។ |
| FAO Penman-Monteith method (វិធីសាស្ត្រ FAO Penman-Monteith) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាស្តង់ដារដែលណែនាំដោយអង្គការ FAO សម្រាប់គណនារំហួតរំភាយយោង ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុចម្បងៗរួមមាន សីតុណ្ហភាព សំណើម កាំរស្មីព្រះអាទិត្យ និងល្បឿនខ្យល់។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើនំមួយដែលតម្រូវឱ្យមានគ្រឿងផ្សំច្រើនមុខ (កម្ដៅ ខ្យល់ សំណើម) ទើបអាចគណនាបានច្បាស់ថានំមួយដុំនឹងហួតជាតិទឹកអស់ប៉ុន្មាន។ |
| Kriging interpolation (អន្តរប៉ូល Kriging) | បច្ចេកទេសស្ថិតិភូមិសាស្ត្រ (Geostatistics) សម្រាប់ប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យនៅទីតាំងដែលគ្មានស្ថានីយវាស់វែង ដោយផ្អែកលើការថ្លឹងថ្លែងទម្ងន់នៃទិន្នន័យពីទីតាំងដែលនៅក្បែរៗនោះ ដើម្បីបង្កើតជាផែនទីទិន្នន័យបន្តបន្ទាប់គ្នា។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សម្នាក់ ដោយយកការស្មានទៅតាមកម្រិតពិន្ទុរបស់សិស្សផ្សេងទៀតដែលអង្គុយនៅជុំវិញគេ។ |
| Pan evaporation (រំហួតខ្ទះ) | ការវាស់វែងបរិមាណទឹកដែលហួតចេញពីខ្ទះស្តង់ដារដែលមានផ្ទុកទឹក ដើម្បីវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលរួមនៃកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ ខ្យល់ សីតុណ្ហភាព និងសំណើមទៅលើរំហួត។ | ដូចជាការដាក់ចានទឹកមួយនៅកណ្តាលវាល រួចវាស់មើលថាតើទឹកស្រកអស់ប៉ុន្មាននៅចុងបញ្ចប់នៃថ្ងៃ ដើម្បីដឹងថាអាកាសធាតុក្តៅ និងស្ងួតកម្រិតណា។ |
| Crop coefficient (មេគុណដំណាំ) | តម្លៃថេរមួយដែលតំណាងឱ្យលក្ខណៈនៃប្រភេទដំណាំនីមួយៗ និងដំណាក់កាលលូតលាស់របស់វា ដែលត្រូវយកទៅគុណនឹងរំហួតរំភាយយោង ដើម្បីគណនារកតម្រូវការទឹកពិតប្រាកដរបស់ដំណាំនោះ។ | ដូចជាមេគុណនៃការញ៉ាំអាហារ៖ ក្មេងតូចមានមេគុណតូច (ត្រូវការតិច) ឯអ្នកកីឡាមានមេគុណធំ (ត្រូវការច្រើន) ធៀបនឹងមនុស្សធម្មតា។ |
| Soil heat flux (លំហូរកម្ដៅដី) | បរិមាណថាមពលកម្ដៅដែលហូរចូល ឬចេញពីផ្ទៃដីក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដែលជាកត្តាមួយចូលរួមក្នុងសមីការតុល្យភាពថាមពលសម្រាប់គណនារំហួតរំភាយ។ | ដូចជាការស្ទាបក្បឿងនៅលើដំបូលផ្ទះពេលថ្ងៃត្រង់ ដែលស្រូបកម្ដៅពីព្រះអាទិត្យចូល ហើយបញ្ចេញកម្ដៅនោះមកវិញនៅពេលយប់អញ្ចឹងដែរ។ |
| Psychrometric constant (ថេរតម្រូវសំណើម) | តម្លៃថេរមួយនៅក្នុងរូបមន្តឧតុនិយម ដែលទាក់ទងនឹងសមាមាត្រនៃកម្ដៅជាក់លាក់របស់ខ្យល់ និងកម្ដៅលាក់នៃរំហួតទឹក (Latent heat of vaporization) ដើម្បីប្រើក្នុងការគណនាសម្ពាធចំហាយទឹក។ | ដូចជាតួលេខថេរមួយក្នុងម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ដែលជួយឱ្យម៉ាស៊ីនដឹងពីរបៀបថ្លឹងថ្លែងរវាងសីតុណ្ហភាព និងកម្រិតសំណើមនៅក្នុងបន្ទប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
