បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់នៃការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការផ្លាស់ប្តូរគម្របដី និងការធ្វើប្រតិបត្តិការអាងស្តុកទឹកធំៗទៅលើតុល្យភាពទឹក និងវដ្តជលសាស្ត្រនៃអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ាក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យទឹកភ្លៀង លំហូរទឹក និងគម្របដីរយៈពេលវែងពីឆ្នាំ ១៩៥៤ ដល់ ១៩៩៣ ដើម្បីគណនាសមីការតុល្យភាពទឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| General Water Balance Equation សមីការតុល្យភាពទឹកទូទៅ (Et = R - Q ± ΔS) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងជាស្តង់ដារដ៏ល្អសម្រាប់វាយតម្លៃការប្រែប្រួលបរិមាណទឹកនៅក្នុងអាងទន្លេធំៗក្នុងរយៈពេលវែង។ | ទាមទារទិន្នន័យទឹកភ្លៀង និងលំហូរទឹករយៈពេលវែង ហើយត្រូវសន្មតថាបម្រែបម្រួលទឹករក្សាទុកក្នុងដី (ΔS) ស្មើនឹងសូន្យក្នុងរយៈពេលដែលបានកំណត់។ | បានរកឃើញថា ការរំហួតទឹក (Et) កើនឡើងដល់ ៩០% នៃទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំនៅខ្សែទឹកខាងក្រោម ដោយសារការពង្រីកកសិកម្ម។ |
| Isohyetal Mapping via GIS ការគូសផែនទីកម្រិតទឹកភ្លៀង (Isohyetal Mapping) ដោយប្រើប្រាស់ GIS |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប៉ាន់ស្មានរបាយទឹកភ្លៀងក្នុងលំហ (Spatial interpolation) លើផ្ទៃអាងទន្លេធំៗ។ | ភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យអាស្រ័យខ្លាំងទៅលើចំនួន និងទីតាំងនៃស្ថានីយវាស់ទឹកភ្លៀង (ខ្វះទិន្នន័យនៅតំបន់ភ្នំខ្ពស់)។ | បានគណនាបរិមាណទឹកភ្លៀងមធ្យមប្រចាំឆ្នាំក្នុងអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ា ដែលមានចន្លោះពី ១,០៣៤ ដល់ ១,៨៩៣ មីលីម៉ែត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) រយៈពេលវែងជាង ៣៥ ឆ្នាំ និងទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជំនាញសម្រាប់វិភាគប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS)។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅអាងទន្លេចៅប្រាយ៉ា ប្រទេសថៃ ដោយប្រើទិន្នន័យពីឆ្នាំ ១៩៥៤-១៩៩៣។ ទិន្នន័យអាចមានភាពលម្អៀង ដោយសារស្ថានីយវាស់ទឹកភ្លៀងភាគច្រើនស្ថិតនៅតំបន់ទំនាប ដែលធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានបរិមាណទឹកភ្លៀងនៅតំបន់ភ្នំមានកម្រិតទាប។ នេះជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដែលតំបន់ភ្នំ (ដូចជាជួរភ្នំក្រវាញ) ជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែច្រើនតែខ្វះស្ថានីយវាស់វែង។
វិធីសាស្ត្រវិភាគតុល្យភាពទឹក និងវាយតម្លៃការផ្លាស់ប្តូរគម្របដីនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយកគំរូវិភាគនេះមកអនុវត្ត នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជា (ដូចជាក្រសួងធនធានទឹក) ក្នុងការធ្វើផែនការគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងអាងទន្លេ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីការអភិវឌ្ឍនគរូបនីយកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water balance (តុល្យភាពទឹក) | គណនេយ្យនៃបរិមាណទឹកដែលចូល (ដូចជាទឹកភ្លៀង) និងបរិមាណទឹកដែលចេញ (ដូចជាការរំហួត និងលំហូរទឹក) ពីអាងទន្លេមួយ ដើម្បីសិក្សាពីបម្រែបម្រួល និងបរិមាណទឹកដែលនៅសល់ក្នុងប្រព័ន្ធរំហូរ។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីចំណូលចំណាយប្រាក់ប្រចាំខែ ដែលទឹកភ្លៀងជាប្រាក់ចំណូល ហើយការរំហួត និងលំហូរទឹកគឺជាការចំណាយ។ |
| Evapotranspiration (ការរំហួតទឹកពីផ្ទៃដី និងរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការបាត់បង់ទឹក ដែលហួតចេញពីផ្ទៃដី ដងទន្លេផ្ទាល់ និងទឹកដែលភាយចេញតាមរយៈរន្ធតូចៗនៅលើស្លឹករុក្ខជាតិទៅក្នុងបរិយាកាស។ ក្នុងឯកសារនេះ វាត្រូវបានតាងដោយអក្សរ Et។ | ដូចជាញើសដែលហូរចេញពីរាងកាយយើង និងការហួតនៃទឹកពីដីសើមទៅក្នុងខ្យល់នៅពេលមេឃក្តៅ។ |
| Runoff (លំហូរទឹកផ្ទៃដី) | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលមិនបានជ្រាបចូលទៅក្នុងដី ឬមិនបានរំហួតត្រឡប់ទៅបរិយាកាសវិញ ប៉ុន្តែបានហូរប្រមូលផ្តុំគ្នានៅលើផ្ទៃដី បង្កើតជាអូរ ស្ទឹង និងទន្លេ។ | ដូចជាទឹកដែលហូរតាមដំបូលផ្ទះធ្លាក់មកដីពេលភ្លៀងធ្លាក់ ដែលមិនអាចជ្រាបចូលដំបូលបាន។ |
| Isohyetal map (ផែនទីកម្រិតទឹកភ្លៀង) | ផែនទីដែលប្រើប្រាស់ខ្សែបន្ទាត់ដើម្បីតភ្ជាប់ទីតាំងផ្សេងៗដែលមានបរិមាណទឹកភ្លៀងធ្លាក់ស្មើៗគ្នា ដើម្បីប៉ាន់ស្មានរបាយទឹកភ្លៀងក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រធំមួយ (ប្រើកម្មវិធី GIS ដើម្បីគូស)។ | ដូចជាផែនទីបង្ហាញពីកម្រិតកម្ពស់ដីលើភ្នំ (contour map) ដែរ ប៉ុន្តែនេះគេប្រើខ្សែបន្ទាត់ដើម្បីបង្ហាញពីតំបន់ណាមានភ្លៀងច្រើន ឬភ្លៀងតិច។ |
| River Basin / Watershed (អាងទន្លេ ឬតំបន់ទីជម្រាលទឹក) | តំបន់ភូមិសាស្ត្រទាំងមូលដែលប្រមូលទឹកភ្លៀង ឬទឹកហូរពីគ្រប់ទិសទី ហើយបង្ហូរទឹកទាំងអស់នោះចូលទៅកាន់ប្រភពទឹកតែមួយ ដូចជាទន្លេមេ បឹង ឬសមុទ្រ។ | ដូចជាចានកាឡោមធំមួយ ដែលពេលមានទឹកស្រក់ចូលកន្លែងណាក៏ដោយ វានឹងហូរប្រមូលផ្តុំគ្នានៅចំណុចកណ្តាលបាតចាន។ |
| Dry-period flow (លំហូរទឹករដូវប្រាំង) | បរិមាណទឹកដែលហូរនៅក្នុងទន្លេ ឬស្ទឹងក្នុងកំឡុងរដូវប្រាំង (គ្មានភ្លៀង) ដែលជាទូទៅបានមកពីទឹកក្រោមដីហូរចូល ឬការបញ្ចេញទឹកពីទំនប់អាងស្តុកទឹកធំៗនៅខ្សែទឹកខាងលើ។ | ដូចជាទឹកដែលហូរចេញពីធុងស្តុកទឹកបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីរក្សាឲ្យមានទឹកប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ បើទោះបីជាគ្មានភ្លៀងធ្លាក់ក៏ដោយ។ |
| Hydrologic cycle (វដ្តជលសាស្ត្រ) | ដំណើរការវិលជុំធម្មជាតិនៃទឹកនៅលើផែនដី ចាប់ពីការហួតចេញពីសមុទ្រ ឬទន្លេទៅជាពពក ធ្លាក់មកវិញជាភ្លៀង ហើយហូរលើដី ឬជ្រាបចូលដី មុននឹងហួតម្តងទៀត។ | ដូចជាការវិលកង់នៃរដូវកាល ដែលទឹកផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពីចំហាយទឹកទៅជាទឹកភ្លៀង រួចត្រលប់ជាចំហាយទឹកវិញមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
