បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការចងក្រងចំណេះដឹងរុក្ខសាស្ត្រប្រពៃណី (Ethnobotany) របស់អ្នកភូមិដែលរស់នៅជុំវិញព្រៃទាបនៃតំបន់ហាមឃាត់ការបរបាញ់បឹងខុងឡុង ភាគឦសានប្រទេសថៃ ដើម្បីជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះនិងការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះសម្ភាសន៍ដោយចៃដន្យជាមួយអ្នកភូមិ និងការចុះប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិនៅក្នុងតំបន់ព្រៃទាំងពីរ (Don Sawan និង Don Mor Thong) ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ethnobotanical Interviews (Convenience Sampling) ការសម្ភាសន៍ចងក្រងចំណេះដឹងរុក្ខសាស្ត្រប្រពៃណី (ការជ្រើសរើសគំរូតាមភាពងាយស្រួល) |
ទទួលបានទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីបទពិសោធន៍របស់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ និងអាចចងក្រងចំណេះដឹងប្រពៃណីដែលបន្សល់ទុកពីដូនតា។ | អាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើការចងចាំរបស់អ្នកផ្តល់ព័ត៌មាន និងការហៅឈ្មោះរុក្ខជាតិក្នុងតំបន់អាចមានភាពខុសគ្នា។ | ប្រមូលបានព័ត៌មានលម្អិតអំពីរបៀបប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិចំនួន២០៣ប្រភេទ (ជាអាហារ ឱសថ សម្ភារៈសំណង់ និងផ្សេងៗ)។ |
| Plant Specimen Collection & Taxonomic Identification ការប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិ និងការធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ |
ផ្តល់នូវការបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិបានត្រឹមត្រូវតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងមានសំណាកស្ងួតរក្សាទុកជាឯកសារយោងដ៏រឹងមាំ។ | ទាមទារអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់ខាងរុក្ខសាស្ត្រ ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងការអភិរក្ស និងចំណាយពេលយូរក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់។ | កំណត់បានត្រកូល (Families) ចំនួន៦៧ និងពូជ (Genera) ចំនួន១២៨ យ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយមានឯកសារយោងត្រឹមត្រូវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នៅទីវាល ការសម្ភាសន៍ និងសម្ភារៈសម្រាប់រក្សាសំណាកនៅមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅតំបន់ដីសើម និងព្រៃទំនាបនៃបឹងខុងឡុង ភាគឦសានប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីអ្នកភូមិ១២១គ្រួសារ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីចំណេះដឹងប្រពៃណីរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋានជាក់លាក់ ដែលវាមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងរបៀបរស់នៅ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងចំណេះដឹងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមបណ្តាខេត្តភាគខាងជើង និងឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា។ ការសិក្សានេះមិនបានបំបែកទិន្នន័យតាមអាយុ ឬយេនឌ័ររបស់អ្នកផ្តល់ព័ត៌មាននោះទេ ដែលអាចធ្វើឱ្យខ្វះការយល់ដឹងពីការផ្ទេរចំណេះដឹងរវាងជំនាន់។
វិធីសាស្ត្រនៃការចងក្រងចំណេះដឹងរុក្ខសាស្ត្រប្រពៃណីនេះ មានសារៈសំខាន់និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលសម្បូរទៅដោយធនធានព្រៃឈើ និងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច។
ការចុះសិក្សាបែបនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយសង្គ្រោះចំណេះដឹងប្រពៃណីដែលជិតបាត់បង់ និងផ្តល់ជាទិន្នន័យគោលសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍និងការអភិរក្សជីវចម្រុះក្នុងពេលតែមួយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ethnobotany (រុក្ខសាស្ត្រប្រពៃណី / ជាតិពន្ធុរុក្ខសាស្ត្រ) | ជាការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រអំពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងរុក្ខជាតិ ដោយផ្តោតលើរបៀបដែលសហគមន៍មូលដ្ឋានប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិសម្រាប់ធ្វើជាអាហារ ឱសថ សម្ភារៈសំណង់ និងជំនឿសាសនា។ | ដូចជាការចុះទៅរៀនពីក្បួនតម្រាដូនតាអ្នកស្រុក ដែលបង្រៀនថារុក្ខជាតិមួយណាអាចយកមកធ្វើជាម្ហូប ឬផ្សំជាថ្នាំសង្កូវបាន។ |
| Lowland evergreen forest (ព្រៃស្រោងទំនាប) | ជាប្រភេទព្រៃឈើត្រូពិចដែលដុះនៅលើតំបន់ដីរាបស្មើ (មិនមែនតំបន់ភ្នំខ្ពស់) មានដីមានជីជាតិ និងអាកាសធាតុក្តៅសើម ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិនៅបៃតងពេញមួយឆ្នាំ និងមានភាពចម្រុះនៃជីវសាស្ត្រខ្ពស់។ | ព្រៃដែលដុះនៅលើដីរាបស្មើ មានដើមឈើធំៗបៃតងខួបប្រាំងខួបវស្សា និងមានសត្វព្រៃរស់នៅច្រើន។ |
| Ramsar site (តំបន់ដីសើមរ៉ាមសារ) | ជាតំបន់ដីសើម (ដូចជាបឹង ស្ទឹង វាលភក់) ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសារៈសំខាន់ជាអន្តរជាតិក្រោមអនុសញ្ញារ៉ាមសារ ពិសេសជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វស្លាបទឹកនិងមច្ឆជាតិ។ | ដូចជាតំបន់អភិរក្សបឹងទន្លេសាប ដែលត្រូវបានពិភពលោកការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ព្រោះវាជាផ្ទះដ៏សំខាន់របស់សត្វស្លាបនិងត្រីរាប់លានក្បាល។ |
| Decoction (ការស្ងោររំងាស់) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ (ដូចជា ឫស សំបក ដើម) ដោយយកវាទៅស្ងោរឬរំងាស់ជាមួយទឹកក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយសម្រាប់ធ្វើជាឱសថ។ | ដូចជាការដាំទឹកថ្នាំចិនសែ ឬដាំទឹកតែដោយស្ងោររុក្ខជាតិក្នុងទឹកពុះ ដើម្បីទាញយកជាតិថ្នាំពីវាចូលទៅក្នុងទឹក។ |
| Voucher specimens (សំណាករុក្ខជាតិយោង) | ជាសំណាករុក្ខជាតិដែលត្រូវបានប្រមូលពីទីវាល សម្ងួត សង្កត់ឱ្យសំប៉ែត និងរក្សាទុកនៅមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីទុកជាភស្តុតាងរូបវន្តសម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណវិទ្យាសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិនោះ។ | ដូចជាការរក្សាទុករូបថត ឬស្នាមម្រាមដៃជាភស្តុតាង ដើម្បីបញ្ជាក់ថារុក្ខជាតិមួយនោះពិតជាមានមែន និងជាប្រភេទអ្វីពិតប្រាកដ។ |
| Convenience sampling (ការជ្រើសរើសគំរូតាមភាពងាយស្រួល) | ជាវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមក្នុងការស្រាវជ្រាវ (អ្នកផ្ដល់បទសម្ភាសន៍) ដោយផ្អែកលើអ្នកដែលងាយស្រួលជួប ឬអ្នកដែលមានវត្តមាននៅពេលចុះផ្ទាល់ ជាជាងការជ្រើសរើសដោយចៃដន្យតាមក្បួនស្ថិតិ។ | ដូចជាការដើរសួរអ្នកជិតខាង ឬអ្នកណាដែលយើងដើរជួបមុនគេក្នុងភូមិ ដើម្បីប្រមូលព័ត៌មានឱ្យបានលឿន។ |
| Formaline aceto alcohol / FAA (សូលុយស្យុង FAA សម្រាប់រក្សាសំណាក) | ជាល្បាយសារធាតុគីមី (ហ្វ័រម៉ាលីន អេទីលអាល់កុល និងទឹក) ដែលអ្នករុក្ខសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ត្រាំសំណាករុក្ខជាតិនៅទីវាល ដើម្បីការពារកុំឱ្យជាលិការុក្ខជាតិរលួយមុនពេលយកមកដល់មន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការយកត្រីទៅប្រឡាក់អំបិល ឬត្រាំទឹកកកដើម្បីកុំឱ្យស្អុយ តែនេះគេប្រើទឹកថ្នាំគីមីដើម្បីត្រាំរុក្ខជាតិកុំឱ្យរលួយ។ |
| Herbarium mounts (សន្លឹកសំណាករុក្ខសាស្ត្រ) | ជាសន្លឹកក្រដាសកាតុងដែលគេយកសំណាករុក្ខជាតិស្ងួតទៅបិទភ្ជាប់ ព្រមទាំងមានសរសេរស្លាកព័ត៌មានលម្អិត (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ ទីតាំងប្រមូល កាលបរិច្ឆេទ) សម្រាប់ទុកតម្កល់ជាឯកសារនៅក្នុងបណ្ណាល័យរុក្ខសាស្ត្រ (Herbarium)។ | ដូចជាការយកផ្កាទៅគាបសង្កត់ក្នុងសៀវភៅឱ្យស្ងួត រួចបិទលើក្រដាសកាតុងទុកតាំងមើល ឬធ្វើជាឯកសារយោងនៅថ្ងៃក្រោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
