បញ្ហា (The Problem)៖ ជីវចម្រុះសមុទ្រនិងឆ្នេររបស់ប្រទេសកម្ពុជានៅពុំទាន់មានឯកសារកត់ត្រាគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ ហើយក្តាមប៉សឺឡែនដ៏កម្រប្រភេទ Pseudoporcellanella manoliensis មិនធ្លាប់ត្រូវបានរកឃើញនៅទីនោះពីមុនមកទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះអង្កេតប្រមូលសំណាកជីវចម្រុះសមុទ្រពីទិន្នផលនេសាទទូទៅ ជាពិសេសត្រីសំរាមនៅតាមទីតាំងនេសាទក្នុងខេត្តព្រះសីហនុពីឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០០៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Trash fish / By-catch sampling ការប្រមូលសំណាកពីត្រីសំរាម ឬនេសាទផលបន្ទាប់បន្សំ (By-catch) |
ចំណាយដើមទុនតិច ងាយស្រួលចូលដំណើរការនៅតាមកំពង់ផែ និងអាចប្រមូលបានសំណាកសត្វសមុទ្រទឹកជ្រៅជាច្រើនប្រភេទដែលជាប់មកជាមួយសំណាញ់អូស។ | សំណាកអាចមានការខូចខាត (ដាច់អវយវៈ) ក្នុងអំឡុងពេលប្រមូលផល និងមិនអាចដឹងពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ដែលសត្វទាំងនោះរស់នៅឡើយ។ | រកឃើញសំណាកក្តាមកម្រប្រភេទ Pseudoporcellanella manoliensis ចំនួន ៤ ក្បាល និងកំណត់បានចំនួនពងរបស់វាជាលើកដំបូង។ |
| Benthic Dredging and Trawling ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍អូសខ្យងខ្ចៅ និងការអូសបាតសមុទ្រផ្ទាល់ |
អាចដឹងពីទីតាំង និងជម្រកជាក់លាក់របស់សត្វសមុទ្រ (ដូចជាតំបន់ផ្កាថ្មទន់ ឬ Sea pens) និងអាចសិក្សាពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបាតសមុទ្របានច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ ពេលវេលាច្រើន និងត្រូវការទូកព្រមទាំងឧបករណ៍នេសាទធំៗ។ | មិនបានរកឃើញប្រភេទក្តាម P. manoliensis ទេ ប៉ុន្តែប្រមូលបានសំណាកប្រភេទផ្កាថ្មទន់ (Sea pens) មួយចំនួន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមទីតាំងនេសាទ ប៉ុន្តែមិនត្រូវការឧបករណ៍វិភាគទំនើបៗ ឬថ្លៃៗនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅទីតាំងផែនេសាទពីរគត់ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ (ទំនប់រលក និងស្ទឹងហាវ) ដោយពឹងផ្អែកចម្បងលើត្រីសំរាមពីទូកនេសាទអូស។ កត្តានេះអាចធ្វើឱ្យខ្វះទិន្នន័យស្តីពីរបាយចែកចាយរបស់ប្រភេទសត្វនេះនៅតាមតំបន់ឆ្នេរផ្សេងទៀតនៃប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាកោះកុង និងកំពត) និងមិនអាចបញ្ជាក់ពីជម្រកធម្មជាតិពិតប្រាកដរបស់វា។
វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យនេសាទផលបន្ទាប់បន្សំ (By-catch) គឺមានតម្លៃ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាជីវចម្រុះសមុទ្រនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលនៅខ្វះខាតធនធានហិរញ្ញវត្ថុ។
សរុបមក ការតាមដានត្រីសំរាមពីការនេសាទគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឆ្លាតវៃ និងសន្សំសំចៃក្នុងការបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃទិន្នន័យជីវចម្រុះសមុទ្រកម្ពុជា និងជួយតម្រង់ទិសដល់គោលនយោបាយអភិរក្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Porcellanid crab (Crustacea: Anomura) | ជាអម្បូរពពួកក្តាមប៉សឺឡែនដែលមានរូបរាងស្រដៀងក្តាមពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែតាមពិតវាស្ថិតក្នុងក្រុមអានុមុរ៉ា (Anomura) ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយក្តាមសំបកខ្យង (hermit crabs)។ ពួកវាច្រើនមានដង្កៀបធំៗ និងខ្លួនសំប៉ែត ហើយមានជើងដើរតែ ៣គូ ប៉ុណ្ណោះដែលអាចមើលឃើញច្បាស់។ | ដូចជាបងប្អូនជីដូនមួយរបស់ក្តាម ដែលបន្លំខ្លួនធ្វើជាក្តាមពិត ប៉ុន្តែតាមពិតវាជាសាច់ញាតិរបស់ក្តាមសំបកខ្យង (អុកចាក)។ |
| Ovigerous | ជាពាក្យបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រប្រើសម្រាប់សម្គាល់សត្វញី (ជាពិសេសពពួកសត្វសមុទ្រគ្មានឆ្អឹងកងដូចជាក្តាម និងបង្គា) ដែលកំពុងមានពងជាប់នឹងពោះ ឬដៃជើងពោះរបស់វា ដើម្បីការពាររហូតដល់ពងនោះញាស់។ | ប្រៀបដូចជាម្តាយដែលកំពុងពរពោះកូននៅក្នុងផ្ទៃ ឬពរពងជាប់នឹងខ្លួនជានិច្ចរហូតដល់ពេលញាស់ជាកូន។ |
| By-catch (Trash fish) | ជានេសាទផលបន្ទាប់បន្សំ ឬសត្វសមុទ្រដែលជាប់មកជាមួយសំណាញ់នេសាទដោយអចេតនា ក្នុងពេលដែលអ្នកនេសាទទាញយកប្រភេទត្រីគោលដៅ។ នៅក្នុងបរិបទនេះ គេច្រើនចាត់ទុកវាជា "ត្រីសំរាម" ដែលមានទំហំតូចៗ តម្លៃថោក និងយកទៅកិនធ្វើជាចំណីសត្វ។ | ដូចជាពេលយើងចង់បង់សំណាញ់ចាប់ត្រីរ៉ស់ តែបែរជាជាប់ទាំងកង្កែប ក្ដាម ឬខ្យងមកជាមួយដែលយើងមិនចង់បាន។ |
| Sea pens (Octocorals / Pennatulacea) | ជាសត្វសមុទ្រគ្មានឆ្អឹងកងម្យ៉ាងក្នុងក្រុមផ្កាថ្មទន់ ដែលមានរូបរាងស្រដៀងនឹងស្លាបសត្វសម្រាប់ជ្រលក់ទឹកខ្មៅសរសេរកាលពីសម័យបុរាណ។ ពួកវារស់នៅដោយដាំខ្លួនចូលទៅក្នុងភក់ ឬខ្សាច់នៅបាតសមុទ្រ។ | មើលទៅដូចជារុក្ខជាតិ ឬស្លាបសត្វដែលដុះចេញពីបាតសមុទ្រ ប៉ុន្តែតាមពិតពួកវាជាសត្វសមុទ្រតូចៗជាច្រើនដែលរស់នៅផ្ដុំគ្នាសាងជាទម្រង់តែមួយ។ |
| Carapace length (CL) | ជារង្វាស់ប្រវែងស្តង់ដារក្នុងផ្នែកជីវសាស្ត្រសមុទ្រ សម្រាប់វាស់ទំហំសត្វក្នុងអម្បូរក្រូស្តាសេ (Crustacean) ដោយវាស់ពីផ្នែកខាងមុខបំផុត (ចំពុះ) ដល់ផ្នែកខាងក្រោយនៃស្នូកក្បាល-ទ្រូង ដោយមិនគិតពីកន្ទុយ ឬដង្កៀបឡើយ។ | ដូចជាការវាស់ប្រវែងមួកសុវត្ថិភាព ដើម្បីកំណត់ទំហំក្បាលរបស់អ្នកពាក់វាអញ្ចឹងដែរ។ |
| Fecundity | សមត្ថភាពក្នុងការបន្តពូជរបស់សត្វ ឬរុក្ខជាតិ ដែលជាទូទៅត្រូវបានគេវាស់វែងតាមរយៈការរាប់ចំនួនពង ឬចំនួនកូនសរុបដែលសត្វញីមួយក្បាលអាចបង្កើតបានក្នុងមួយវដ្តនៃការបន្តពូជ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជនៅក្នុងផ្លែឈើមួយផ្លែ ដើម្បីដឹងថាវាអាចយកទៅបណ្តុះជាដើមថ្មីបានចំនួនប៉ុន្មាន។ |
| Benthic dredging | ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកជីវសាស្ត្រសមុទ្រ ដោយប្រើឧបករណ៍ដែកមានទម្រង់ដូចធុង ឬសំណាញ់ រួចទាញអូសកៀរតាមបាតសមុទ្រ ដើម្បីប្រមូលយកសត្វដែលរស់នៅកប់ក្នុងភក់ ខ្សាច់ ឬតោងជាប់នឹងបាតសមុទ្រជ្រៅៗ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើរនាស់កៀរប្រមូលស្លឹកឈើ និងកម្ទេចកំទីដែលធ្លាក់នៅលើដីអញ្ចឹងដែរ តែនេះគឺធ្វើនៅបាតសមុទ្រ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
