បញ្ហា (The Problem)៖ ជីវចម្រុះសមុទ្រកំពុងមានការធ្លាក់ចុះ ហើយប្រទេសវៀតណាមត្រូវការការពង្រីកតំបន់អភិរក្សតាមរយៈឧបករណ៍ថ្មីៗ ដូចជាវិធានការអភិរក្សផ្អែកលើតំបន់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពផ្សេងទៀត (OECM) ជាបន្ទាន់ដើម្បីសម្រេចគោលដៅអភិរក្សសកល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងការចុះសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នៅទីតាំងគោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Marine Protected Areas (MPAs) តំបន់អភិរក្សសមុទ្រប្រពៃណី (MPAs) |
មានការការពារតឹងរ៉ឹង និងមានក្របខ័ណ្ឌច្បាប់គ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល។ ផ្តល់ទំហំដែនជម្រកសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់ប្រភេទសត្វងាយរងគ្រោះ។ | ត្រូវការថវិកា និងធនធានមនុស្សច្រើនក្នុងការគ្រប់គ្រង។ ជារឿយៗបង្កឱ្យមានជម្លោះផលប្រយោជន៍ជាមួយប្រជាជនមូលដ្ឋាន និងតឹងរ៉ឹងពេកសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ។ | មានតំបន់អភិរក្សចំនួន ១១ ដែលបានបង្កើតរួចនៅវៀតណាម ប៉ុន្តែកំពុងជួបការលំបាកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងធនធានមនុស្ស។ |
| Other Effective area-based Conservation Measures (OECMs) វិធានការអភិរក្សផ្អែកលើតំបន់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពផ្សេងទៀត (OECMs) |
មានភាពបត់បែនខ្ពស់ ទទួលស្គាល់ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សហគមន៍និងវិស័យឯកជន និងកាត់បន្ថយជម្លោះរវាងការអភិរក្សនិងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។ | ពិបាកក្នុងការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពអភិរក្សរយៈពេលវែងឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងនៅខ្វះក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ជាតិដើម្បីគាំទ្រពេញលេញនៅឡើយ។ | កំណត់បានទីតាំងសក្តានុពលខ្ពស់ចំនួន ១១ កន្លែង (ព្រៃកោងកាង តំបន់ដីសើម រមណីយដ្ឋានឯកជន) ដែលមានផ្ទៃដីរាប់ម៉ឺនហិកតាសម្រាប់អភិរក្ស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តនិងកំណត់តំបន់ OECM ទាមទារឱ្យមានការរៀបចំក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ ទិន្នន័យជីវចម្រុះ និងការចូលរួមពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន ទោះបីជាអាចប្រើប្រាស់ថវិកាតិចជាងតំបន់អភិរក្សប្រពៃណីក៏ដោយ។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើតំបន់ឆ្នេរនិងសមុទ្រក្នុងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងជើង កណ្តាល និងត្បូង) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ និងរចនាសម្ព័ន្ធច្បាប់របស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាយើងមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នានៅឈូងសមុទ្រថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែបរិបទច្បាប់ កម្មសិទ្ធិដីធ្លី និងការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋមានភាពខុសគ្នា ដែលតម្រូវឱ្យមានការកែតម្រូវមុននឹងយកមកអនុវត្ត។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ OECM នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រពង្រីកតំបន់អភិរក្សសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ការដាក់បញ្ចូល OECM ទៅក្នុងប្រព័ន្ធអភិរក្សរបស់កម្ពុជានឹងជួយជំរុញការសម្រេចគោលដៅសកល ៣០x៣០ យ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយមិនចាំបាច់បង្កើតតំបន់ការពារតឹងរ៉ឹងថ្មី ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រជាជន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| OECM (Other Effective area-based Conservation Measure) | ជាតំបន់ដែលមិនមែនជាតំបន់ការពារផ្លូវការ (ដូចជាឧទ្យានជាតិ) ប៉ុន្តែត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសហគមន៍ ឯកជន ឬស្ថាប័ននានា ដែលផ្តល់លទ្ធផលវិជ្ជមាន និងយូរអង្វែងដល់ការអភិរក្សជីវចម្រុះនិងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាសួនច្បារធំមួយក្នុងផ្ទះឯកជន ឬកន្លែងនេសាទសហគមន៍ដែលម្ចាស់ថែរក្សាបានយ៉ាងល្អ ជួយការពារសត្វនិងរុក្ខជាតិ ទោះបីរដ្ឋមិនបានប្រកាសជាតំបន់អភិរក្សផ្លូវការក៏ដោយ។ |
| Marine Protected Area (MPA) | ជាតំបន់សមុទ្រ ឆ្នេរ ឬកោះដែលត្រូវបានកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់ និងការពារដោយច្បាប់រដ្ឋ ដើម្បីអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី សត្វ និងរុក្ខជាតិសមុទ្រដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីសកម្មភាពមនុស្ស។ | ដូចជាជម្រកសុវត្ថិភាព ឬបន្ទាយមួយនៅក្នុងសមុទ្រ ដែលមានឆ្មាំយាមកាម និងច្បាប់ហាមឃាត់ការបរបាញ់ ឬនេសាទផ្តេសផ្តាស។ |
| In situ conservation | ជាវិធីសាស្ត្រអភិរក្សពូជសត្វ ឬរុក្ខជាតិនៅក្នុងជម្រកធម្មជាតិដើមរបស់ពួកវាផ្ទាល់ ដោយការថែរក្សានិងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលពួកវារស់នៅ ជាជាងការយកពួកវាទៅចិញ្ចឹមនៅកន្លែងផ្សេង។ | ដូចជាការការពារនិងយាមកាមសត្វខ្លានៅក្នុងព្រៃធម្មជាតិផ្ទាល់ ជាជាងការចាប់វាទៅដាក់ក្នុងសួនសត្វដើម្បីការពារ។ |
| Ramsar Site | ជាតំបន់ដីសើម (ដូចជាបឹង ស្ទឹង ព្រៃកោងកាង) ដែលមានសារៈសំខាន់ជាអន្តរជាតិ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្រោមអនុសញ្ញារ៉ាមសារ (Ramsar Convention) សម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ ជាពិសេសសត្វស្លាបទឹក។ | ដូចជាសណ្ឋាគារលំដាប់ផ្កាយ៥ក្នុងធម្មជាតិ ដែលមានការទទួលស្គាល់ពីអន្តរជាតិ សម្រាប់ផ្តល់ជាជម្រកសុវត្ថិភាពដល់សត្វស្លាបនិងមច្ឆាជាតិស្នាក់នៅនិងបន្តពូជ។ |
| Buffer zone | ជាតំបន់ដែលនៅព័ទ្ធជុំវិញតំបន់ការពារស្នូល (Core Zone) ដែលសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើក្នុងកម្រិតស្រាល ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធនិងទប់ស្កាត់ការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅមិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់តំបន់ស្នូល។ | ដូចជារបងការពារ ឬតំបន់សួនច្បារនៅខាងក្រៅផ្ទះរបស់អ្នក ដែលជួយរារាំងសំឡេងរំខាន ឬធូលីដីមិនឱ្យហោះចូលមកដល់បន្ទប់គេង(តំបន់ស្នូល)ដោយផ្ទាល់។ |
| Co-management | ជាយន្តការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ ដែលរដ្ឋាភិបាល សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងភាគីពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត ធ្វើការសម្រេចចិត្ត និងចែករំលែកការទទួលខុសត្រូវ រួមទាំងផលប្រយោជន៍រួមគ្នា ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន។ | ដូចជាការសហការគ្នារវាងនាយកសាលា និងគណៈកម្មការមាតាបិតាសិស្ស ដើម្បីជួយគ្រប់គ្រង កែលម្អ និងអភិវឌ្ឍសាលារៀនមួយឱ្យបានល្អ។ |
| 30x30 Target | ជាគោលដៅអភិរក្សសកលក្រោមក្របខ័ណ្ឌជីវចម្រុះពិភពលោក ដែលប្តេជ្ញាការពារនិងអភិរក្សផ្ទៃដី និងផ្ទៃសមុទ្ររបស់ពិភពលោកឱ្យបានយ៉ាងតិច៣០ភាគរយ នៅត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ | ដូចជាការតាំងចិត្តសន្សំប្រាក់ឱ្យបាន៣០ភាគរយនៃប្រាក់ចំណូលជារៀងរាល់ខែ សម្រាប់ទុកជាទុនបម្រុងយូរអង្វែងទៅថ្ងៃអនាគត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
