បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះមានគោលបំណងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងរុក្ខជាតិនៅលើខ្ពង់រាបបូកគោ ព្រមទាំងរំលេចពីហានិភ័យនៃការបាត់បង់ជីវចម្រុះដោយសារការអភិវឌ្ឍរមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ដ៏គំហុកនៅលើខ្ពង់រាបនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការងារស្រាវជ្រាវត្រួសត្រាយផ្លូវរបស់អ្នកស្រី Pauline Dy Phon កាលពីជាងកន្លះសតវត្សមុន ផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងការពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់សំណាកពីរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Historical Botanical Survey (Dy Phon, 1970) ការចុះអង្កេតរុក្ខសាស្ត្រជាប្រវត្តិសាស្ត្រ (អ្នកស្រី Dy Phon ឆ្នាំ១៩៧០) |
ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងបំផុតអំពីអេកូឡូស៊ី តំបន់រុក្ខជាតិ (ព្រៃក្រិន វាលស្មៅ) និងជីវចម្រុះនៅលើខ្ពង់រាបបូកគោ។ | ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិចាស់ដែលហួសសម័យ ហើយសំណាកមួយចំនួនប្រឈមនឹងការបាត់បង់ ឬពិបាកផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញក្រោយសម័យសង្គ្រាម។ | បង្កើតបានជាឯកសារយោងដំបូងបង្អស់សម្រាប់ការយល់ដឹងពីសហគមន៍រុក្ខជាតិ និងអេកូឡូស៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា។ |
| Modern Integrative Taxonomic Survey (2017 Update) ការអង្កេតចំណាត់ថ្នាក់តាក់សូណូមីបែបសមាហរណកម្មទំនើប (បច្ចុប្បន្នភាពឆ្នាំ២០១៧) |
ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិចុងក្រោយ (APG IV សម្រាប់រុក្ខជាតិមានផ្កា និង PPG I សម្រាប់ហ្វឺន) រួមជាមួយនឹងការផ្ទៀងផ្ទាត់សំណាកនៅសារមន្ទីរអន្តរជាតិធំៗ។ | ទាមទារការសហការអន្តរជាតិច្រើន ជំនាញតាក់សូណូមីកម្រិតខ្ពស់ និងការលំបាកក្នុងការចុះប្រមូលសំណាកដោយសារការដ្ឋានអភិវឌ្ឍន៍ទេសចរណ៍យ៉ាងគំហុកនៅតំបន់បូកគោ។ | ចងក្រងបានបញ្ជីរាយនាមរុក្ខជាតិចំនួន ៣៥៩ ប្រភេទ ដោយបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ពីប្រភេទរុក្ខជាតិនិទ្ទេស (Endemic) ចំនួន ២២ ប្រភេទប្រចាំតំបន់បូកគោ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវរុក្ខសាស្ត្រនេះទាមទារធនធានច្រើនទាំងការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅទីវាល ពេលវេលាយូរឆ្នាំ និងការវិភាគសំណាកនៅតាមសារមន្ទីរអន្តរជាតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើតំបន់ខ្ពង់រាបបូកគោដែលមានកម្ពស់លើសពី ៩២០ ម៉ែត្រឡើងទៅ ដែលលក្ខណៈអាកាសធាតុ ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងដីខ្សាច់ជូរ (pH ៤.៦) មិនតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅតំបន់ទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជាទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារតំបន់នេះមានរុក្ខជាតិនិទ្ទេស (Endemic) ច្រើនប្រភេទ ដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងការវិនាសដោយសារគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍រមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ដ៏ធំ។
បញ្ជីរាយនាមរុក្ខជាតិ និងរបកគំហើញពីការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់កិច្ចការអភិរក្ស ការវាយតម្លៃហេតុប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងការអប់រំបរិស្ថាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ឯកសារនេះគឺជាឧបករណ៍ដ៏ចាំបាច់សម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងអ្នកស្រាវជ្រាវដើម្បីតស៊ូមតិ និងធានាឱ្យមានការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះខាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Stunted forest | ជាទម្រង់ព្រៃឈើនៅតំបន់ខ្ពង់រាបដែលដើមឈើមិនអាចលូតលាស់ខ្ពស់បានដោយសារកត្តាបរិស្ថានរួមផ្សំដូចជា ដីរាក់ ខ្យល់បក់ខ្លាំង សីតុណ្ហភាពត្រជាក់ និងកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹម ដែលធ្វើឱ្យដើមឈើមានទំហំតូចក្រិននិងដុះញឹកស្អេក។ | ដូចជាមនុស្សដែលរស់នៅក្នុងបរិស្ថានខ្វះអាហារូបត្ថម្ភនិងត្រូវទ្រាំនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំងតាំងពីក្មេង ធ្វើឱ្យរាងកាយមិនអាចលូតលាស់កម្ពស់បានខ្ពស់ដូចមនុស្សទូទៅ។ |
| Endemic species | ជាពាក្យតំណាងឱ្យប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលមានដុះនិងរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះនៅលើពិភពលោក (ឧទាហរណ៍៖ ដើម Nepenthes bokorensis មានដុះតែនៅលើភ្នំបូកគោកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ) ដែលធ្វើឱ្យពួកវាងាយរងគ្រោះនឹងការផុតពូជ។ | ដូចជាទំនិញ "Limited Edition" ដែលផលិតនិងលក់ផ្តាច់មុខតែនៅហាងមួយគត់ក្នុងពិភពលោក អ្នកមិនអាចរកទិញនៅកន្លែងផ្សេងបានជាដាច់ខាត។ |
| Sclerophyllous | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានស្លឹករឹង ស្វិត ក្រាស់ និងតូចៗ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការហួតបាត់បង់ជាតិទឹកចេញពីរុក្ខជាតិ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលមានខ្យល់បក់ខ្លាំង ដីខ្សាច់ជូរ និងមិនសូវមានជីជាតិ។ | ដូចជាការពាក់អាវភ្លៀងក្រាស់ៗ ដើម្បីការពារកុំឱ្យជាតិទឹកហួតចេញពីរាងកាយលឿនពេកនៅពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃ ឬខ្យល់បក់ខ្លាំង។ |
| Sphagnum bog | ជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ដីសើមនៅលើភ្នំខ្ពស់ ដែលគ្រប់ដណ្ដប់ទៅដោយប្រភេទស្លែរហៅថា Sphagnum។ វាដើរតួជាកន្លែងស្តុកទឹកយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងបញ្ចេញជាតិអាស៊ីតទៅក្នុងដី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យតែរុក្ខជាតិមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះអាចដុះនៅទីនោះបាន។ | ដូចជាអេប៉ុងយក្ស (Sponge) ក្រាលនៅលើដី ដែលបឺតស្រូបនិងស្តុកទឹកទុកយ៉ាងច្រើន បង្កើតជាវាលភក់សើមៗដែលមិនងាយរីងស្ងួត។ |
| Epiphytic | ជារុក្ខជាតិ (ដូចជា អ័រគីដេ ឬ ហ្វឺន) ដែលដុះតោងនៅលើដើមឬមែកនៃរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតដើម្បីទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាប៉ារ៉ាស៊ីតដែលបឺតជញ្ជក់យកសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើមឈើដែលវាទំនៅនោះទេ។ | ដូចជាអ្នកជួលបន្ទប់ដែលគ្រាន់តែស្នាក់នៅលើផ្ទះគេដោយមិនបានលួចម្ហូបអាហារម្ចាស់ផ្ទះ គឺគ្រាន់តែត្រូវការកន្លែងនៅខ្ពស់ដើម្បីស្រូបពន្លឺថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ |
| Lithophytic | ជារុក្ខជាតិដែលអាចលូតលាស់រស់រានមានជីវិតដោយផ្ទាល់នៅលើផ្ទៃថ្ម ឬក្នុងក្រហែងថ្ម ដោយមិនត្រូវការដីជ្រៅ។ វាស្រូបយកទឹកភ្លៀងនិងសារធាតុចិញ្ចឹមពីខ្យល់ ឬស្លឹកឈើពុកផុយដែលធ្លាក់ជាប់នៅលើថ្ម។ | ដូចជាអ្នករស់រានមានជីវិតដ៏អស្ចារ្យម្នាក់ ដែលអាចសាងសង់ផ្ទះនិងរស់នៅលើផ្ទាំងថ្មទទេស្អាតដោយមិនត្រូវការដីស្រែចម្ការឡើយ។ |
| Heathland | ជាទម្រង់ទីតាំងអេកូឡូស៊ីវាលបើកចំហរ ដែលគ្របដណ្តប់ដោយរុក្ខជាតិគុម្ពោតតូចៗរឹងៗ ដុះលូតលាស់លើដីខ្សាច់មានជាតិអាស៊ីតខ្ពស់ ងាយហូរច្រោះ និងជារឿយៗតែងតែលិចទឹកនៅរដូវភ្លៀងធ្លាក់។ | ដូចជាសួនច្បារធម្មជាតិដែលពោរពេញទៅដោយគុម្ពឈើតូចៗ ដែលរើសកន្លែងដុះតែនៅលើដីក្រីក្រខ្វះជីជាតិ និងមិនព្រមឱ្យដើមឈើធំៗដុះជ្រៀតជ្រែកបានឡើយ។ |
| Vascular plant | ជាក្រុមរុក្ខជាតិកម្រិតខ្ពស់ដែលមានប្រព័ន្ធបំពង់សរសៃខាងក្នុង (រួមមាន Xylem និង Phloem) សម្រាប់បូមទាញយកទឹកនិងសារធាតុចិញ្ចឹមពីឫស បញ្ជូនទៅកាន់ដើម មែក និងស្លឹកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាអគារខ្ពស់ៗដែលមានប្រព័ន្ធទុយោទឹកខ្វាត់ខ្វែងនៅតាមជញ្ជាំង ដើម្បីបូមនិងបញ្ជូនទឹកពីក្រោមដីទៅកាន់បន្ទប់ទឹកគ្រប់ជាន់ទាំងអស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
