បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យស្រាវជ្រាវស្តីពីជីវចម្រុះ ជាពិសេសការកត់ត្រាថលជលិកសត្វ និងឧរង្គសត្វ នៅក្នុងតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ ដែលជារបៀងអភិរក្សដ៏សំខាន់និងមិនសូវមានការរុករកនៅឡើយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីតាំងបោះជំរុំចំនួន៤ លើតំបន់ភ្នំដាឡៃ ដោយផ្តោតលើជម្រកតាមមាត់អូរ និងព្រៃស្រោង តាមរយៈវិធីសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Visual encounter surveys (Daytime and night-time searches) ការរុករកដោយផ្ទាល់ភ្នែក (នៅពេលថ្ងៃ និងពេលយប់) |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសង្កេតឃើញសត្វក្នុងជម្រកធម្មជាតិរបស់វាដោយផ្ទាល់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរកសត្វនៅតាមមាត់អូរនិងក្នុងព្រៃ។ | អាចមានការលំបាកក្នុងការរកឃើញប្រភេទសត្វពួនលាក់ខ្លួន (Cryptic species) ឬសត្វដែលរស់នៅតាមចុងឈើខ្ពស់ៗ។ | បានជួយរកឃើញសត្វភាគច្រើន រួមទាំងប្រភេទកង្កែបពស់ Ichthyophis sp. ដែលលាក់ខ្លួនក្រោមគល់ឈើអុក។ |
| Hand capture and blowpipes ការចាប់ដោយដៃ និងការប្រើបំពង់ផ្លុំ |
អាចចាប់យកសត្វដែលរស់នៅលើដើមឈើដោយមិនធ្វើឱ្យវាខូចខាតខ្លាំង និងងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលសំណាកយកមកសិក្សា។ | ទាមទារជំនាញខ្ពស់ក្នុងការប្រើបំពង់ផ្លុំ និងការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជាពិសេសនៅពេលធ្វើការជាមួយប្រភេទសត្វពស់មានពិស។ | អាចប្រមូលបានសំណាកសត្វល្មូន និងថលជលិកសត្វចំនួន ២៤ប្រភេទ ដើម្បីយកមកសិក្សាលម្អិតនៅមន្ទីរពិសោធន៍។ |
| Morphological measurements and microscopic identification ការវាស់វែងរូបសាស្ត្រ និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមមីក្រូទស្សន៍ |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ដែលអាចបែងចែកប្រភេទសត្វបានច្បាស់លាស់ (ឧ. រវាង Hylarana mortenseni និង H. faber) តាមរយៈការវាស់ប្រវែងក្បាល និងដងខ្លួន។ | តម្រូវឱ្យមានការសម្លាប់សត្វ (Euthanasia) និងការថែរក្សាសំណាកក្នុងសារធាតុគីមី ដែលទាមទារឧបករណ៍ និងមន្ទីរពិសោធន៍ជំនាញ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វប្រភេទថ្មីចំនួន ៣ ដែលមិនធ្លាប់ត្រូវបានស្គាល់ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងកត់ត្រាប្រភេទរស់នៅកម្រិតតំបន់បានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីតាំងជាក់ស្តែងលើតំបន់ភ្នំ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ប្រមូលនិងវាស់វែងសំណាក ក៏ដូចជាមន្ទីរពិសោធន៍និងសារធាតុគីមីសម្រាប់រក្សាទុកសត្វពឹងផ្អែកលើស្តង់ដារវិទ្យាសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះផ្តោតតែលើតំបន់ភ្នំដាឡៃ និងទីតាំងបោះជំរុំចំនួន ៤ ប៉ុណ្ណោះ ដែលគ្របដណ្តប់ត្រឹមតែប្រមាណ ១០% នៃផ្ទៃដីដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុសសរុប។ ការកំណត់ទំហំទីតាំងតូចបែបនេះមានន័យថា របាយការណ៍នេះមិនទាន់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីចំនួនជីវចម្រុះសរុបពិតប្រាកដនៅក្នុងជួរភ្នំក្រវាញទាំងមូលនោះទេ។ នេះជារឿងដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការជំរុញឱ្យមានការរុករកបន្ថែមទៀត ដើម្បីអាចរៀបចំផែនការអភិរក្សឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ និងការពារសត្វកម្រពីការគំរាមកំហែងនៃការកាប់ឈើ។
វិធីសាស្ត្រ និងទិន្នន័យពីការស្រាវជ្រាវនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យបរិស្ថាន ការអភិរក្សសត្វព្រៃ និងការអប់រំថ្នាក់ឧត្តមសិក្សានៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក របាយការណ៍នេះមិនត្រឹមតែបំពេញចន្លោះប្រហោងទិន្នន័យជីវចម្រុះប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ជំរុញយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សនៅតំបន់ព្រៃភ្នំដែលមិនសូវមានការរុករកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Herpetofauna | ពាក្យបច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់ហៅជារួមនូវក្រុមថលជលិកសត្វ (កង្កែប គីង្គក់) និងឧរង្គសត្វ (ពស់ បង្គួយ អណ្តើក) ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយ។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនរាប់ប្រជាជន តែនេះគឺជាការរាប់ចំនួនសត្វកង្កែបនិងសត្វល្មូនទាំងអស់ក្នុងតំបន់មួយ។ |
| Snout to vent length (SVL) | រង្វាស់ស្តង់ដារក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រសត្វល្មូន ដែលវាស់ពីចុងច្រមុះរបស់សត្វ រហូតដល់រន្ធបញ្ចេញចោល (vent) ដោយមិនរាប់បញ្ចូលប្រវែងកន្ទុយនោះទេ ព្រោះកន្ទុយអាចដាច់ ឬលូតលាស់មិនស្មើគ្នាដែលធ្វើឱ្យការវាស់វែងមិនច្បាស់លាស់។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់កម្ពស់មនុស្សពីក្បាលត្រឹមចង្កេះ ដោយមិនខ្វល់ពីប្រវែងជើង ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបទំហំដងខ្លួនពិតប្រាកដ។ |
| Morphological characters | លក្ខណៈរូបសាស្ត្រខាងក្រៅរបស់ភាវរស់ ដូចជាទំហំ រូបរាង ពណ៌សម្បុរ និងចំនួនស្រកា ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាការសង្កេតមើលរាងរៅ ចង្កៀង និងឡូហ្គោរបស់រថយន្ត ដើម្បីដឹងថារថយន្តនោះម៉ាកអ្វី និងស៊េរីណា។ |
| Endemic | ស្ថានភាពជីវសាស្ត្រនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិ ដែលមានវត្តមានរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចរកឃើញនៅកន្លែងណាផ្សេងទៀតលើពិភពលោកឡើយ។ | ប្រៀបដូចជាផលិតផលសិប្បកម្មពិសេសមួយប្រភេទ ដែលមានផលិតនិងលក់តែនៅក្នុងភូមិមួយគត់ គ្មាននៅកន្លែងផ្សេងទេ។ |
| Tympanum | សរីរាង្គក្រដាសត្រចៀក ដែលមានទីតាំងនៅផ្នែកខាងក្រៅនៃក្បាលរបស់សត្វកង្កែប ឬសត្វល្មូនមួយចំនួន ដែលជាចំណុចគន្លឹះសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីសម្គាល់ប្រភេទសត្វតាមរយៈរូបរាងឬទីតាំងរបស់វា។ | ប្រៀបដូចជាអង់តែនចាននៅលើដំបូលផ្ទះ ដែលចាំចាប់យករលកសញ្ញាសំឡេងពីខាងក្រៅ។ |
| Patagium | ជាស្រទាប់ស្បែកស្តើងដែលសន្ធឹងភ្ជាប់រវាងអវយវៈ ឬឆ្អឹងជំនីររបស់សត្វមួយចំនួន (ដូចជាសត្វបង្គួយហោះ Draco) ដែលជួយឱ្យពួកវាអាចហោះរំកិលខ្លួនពីដើមឈើមួយទៅដើមឈើមួយទៀតបាន។ | ដូចជាក្រណាត់ឆ័ត្រយោង ឬអាវស្លាប (Wingsuit) ដែលជួយទប់ខ្យល់ឱ្យមនុស្សអាចហោះរំអិលខ្លួនចុះមកក្រោមបានយឺតៗ។ |
| Taxa | ពាក្យពហុវចនៈនៃ Taxon ដែលសំដៅលើក្រុមចំណាត់ថ្នាក់ផ្នែកជីវសាស្ត្រ (ដូចជា អំបូរ, ប្រភេទ, ថ្នាក់) ដែលគេប្រើដើម្បីចាត់ថ្នាក់ និងរៀបចំភាវរស់ទៅតាមលំដាប់លំដោយ។ | ដូចជាការបង្កើតថតឯកសារ (Folders) នៅក្នុងកុំព្យូទ័រ ដើម្បីបែងចែកប្រភេទឯកសារផ្សេងៗឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ងាយស្រួលស្វែងរក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
