បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើសម្រាប់ការស្តុកទុកកាបូន និងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ដែលបច្ចុប្បន្នចូលរួមចំណែកប្រមាណ ១៧ ភាគរយនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នសកល។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការសំយោគឯកសារស្រាវជ្រាវដ៏ទូលំទូលាយ (Literature synthesis) ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវិទ្យាសាស្ត្រកាបូន វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ និងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃយន្តការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូន។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ព្រៃឈើដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាកន្លែងស្រូបយកកាបូន (Carbon sink) ប៉ុន្តែការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើតំបន់ត្រូពិកកំពុងបង្កើតការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ការយល់ដឹងពីវិទ្យាសាស្ត្រកាបូនក្នុងដីនិងរុក្ខជាតិ ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម គឺមានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កាបូនក្នុងព្រៃតំបន់ត្រូពិក និងការបញ្ចេញឧស្ម័ន (Tropical Forest Carbon & Emissions) | ព្រៃតំបន់ត្រូពិកផ្ទុកចំណែកដ៏ធំនៃកាបូនជីវមណ្ឌលនៅលើគោក ហើយការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (ជាពិសេសការកាប់ព្រៃឈើដើម្បីកសិកម្ម) គឺជាប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័នដ៏ធំបំផុតទីពីរ បន្ទាប់ពីការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។ | ព្រៃតំបន់ត្រូពិកផ្ទុកប្រមាណ ៤០% នៃការស្តុកកាបូននៅលើគោក (Terrestrial carbon) ហើយការបំប្លែងដីព្រៃឈើចូលរួមចំណែក ១៧.៤% នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកល។ |
| ស្តុកកាបូនក្នុងដី (Soil Carbon Stocks) | ដីព្រៃឈើ (ជាពិសេសនៅតំបន់ដីសើម Peatlands និងតំបន់ Boreal) ស្តុកទុកកាបូនយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលអាចត្រូវបញ្ចេញមកវិញយ៉ាងរហ័ស ប្រសិនបើមានការរំខានដូចជាការឈូសឆាយ ឬការកែប្រែប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ (Drainage) ដើម្បីធ្វើកសិកម្ម។ | ដីអាចផ្ទុកកាបូនយ៉ាងហោចណាស់ពាក់កណ្តាល ទៅ ពីរភាគបី នៃកាបូនសរុបនៅក្នុងព្រៃឈើ (ឧ. នៅព្រៃ Boreal ដីមានកាបូន ៤៣% នៃកាបូនក្នុងដីសកល)។ |
| កត្តាជំរុញការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (Drivers of Deforestation) | កត្តាសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ដូចជាផ្លូវថ្នល់) តម្រូវការទីផ្សារអន្តរជាតិ និងការខ្វះខាតសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីច្បាស់លាស់ គឺជាកត្តាចម្បងដែលជំរុញឱ្យមានការកាប់ព្រៃឈើ ខ្លាំងជាងកត្តាកំណើនប្រជាជន ឬភាពក្រីក្រសុទ្ធសាធ។ | ការសិក្សាបង្ហាញថាការពង្រីកវិស័យកសិកម្មខ្នាតធំ (ឧ. ចម្ការកសិ-ឧស្សាហកម្ម) ទទួលខុសត្រូវ ៤៥% នៃការកាប់ព្រៃឈើនៅអាស៊ី។ |
| វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់កាបូន (Carbon Measurement Methods) | មិនមានវិធីសាស្ត្រតែមួយណាដែលល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់ការវាស់ស្ទង់នោះទេ។ វិធីសាស្ត្រចម្រុះរួមមាន ការចុះបញ្ជីព្រៃឈើ (Forest Inventory) ការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណប (Remote Sensing) និង Eddy Covariance ត្រូវតែប្រើប្រាស់រួមគ្នាដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យសុក្រឹត។ | Remote Sensing (ឧទាហរណ៍ LiDAR និង Radar) មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅពេលប្រើប្រាស់រួមគ្នាជាមួយការវាស់ស្ទង់ផ្ទាល់លើដី (Field inventory measurements) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពមិនច្បាស់លាស់។ |
ផ្អែកលើរបាយការណ៍ ការណែនាំផ្តោតលើការរក្សាព្រៃឈើធម្មជាតិ ការអនុវត្តរុក្ខកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការបង្កើតយន្តការហិរញ្ញប្បទានដែលជំរុញការអភិរក្ស។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | រៀបចំនិងពង្រឹងច្បាប់ភូមិបាល (Land tenure laws) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងលុបបំបាត់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលលើកទឹកចិត្ត ឬផ្តល់ការឧបត្ថម្ភ (Subsidies) ដល់ការពង្រីកកសិកម្មលើដីព្រៃឈើធម្មជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ និងវិស័យឯកជន (Land Managers & Private Sector) | អនុវត្តការកាប់ឈើដោយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ (Reduced Impact Logging - RIL) ពន្យារវដ្តនៃការកាប់ឈើ (Extend rotation lengths) និងដាំដើមឈើចម្រុះប្រភេទដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពស្រូបកាបូន។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ (Policymakers) | បង្កើតប្រព័ន្ធកម្រិតមូលដ្ឋាន (Baselines) និងយន្តការត្រួតពិនិត្យដ៏រឹងមាំសម្រាប់គម្រោង REDD+ ដើម្បីធានាថាការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នគឺពិតប្រាកដ (Additionality) និងជៀសវាងបញ្ហាលេចធ្លាយ (Leakage)។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGOs) | គាំទ្រសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងជនជាតិដើមភាគតិច ក្នុងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ និងធានាថាពួកគេទទួលបានផលប្រយោជន៍ដោយយុត្តិធម៌ពីគម្រោងកាបូន (REDD+ Benefit-sharing)។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងប្រឈមនឹងអត្រាបាត់បង់ព្រៃឈើខ្ពស់ដោយសារការពង្រីកដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ កម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌ REDD+ និងវិធីសាស្ត្រតាមដានកាបូនដែលបានលើកឡើងក្នុងរបាយការណ៍នេះ ដើម្បីទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានកាបូន និងអភិរក្សព្រៃឈើដែលនៅសេសសល់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការធ្វើសមាហរណកម្មគោលការណ៍រុក្ខកម្មនិរន្តរភាព និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងយន្តការហិរញ្ញប្បទាន REDD+ គឺជាឱកាសមាសសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការទទួលបានប្រាក់ចំណូល ដើម្បីអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន ព្រមទាំងអាចការពារធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon sequestration | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយស្តុកទុកវាក្នុងទម្រង់ជាជីវម៉ាស (ដើម ស្លឹក ឫស) និងក្នុងដី ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការបូមយកផ្សែងពុលពីបរិយាកាសមកលាក់ទុកក្នុងឃ្លាំង (ដើមឈើ និងដី) ដើម្បីឱ្យផែនដីត្រជាក់។ |
| REDD+ | យន្តការអន្តរជាតិដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូនតាមរយៈការទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការថែរក្សា និងការបង្កើនស្តុកកាបូនក្នុងព្រៃឈើ (REDD+)។ | គឺកម្មវិធីដែលប្រទេសអ្នកមានផ្តល់ថវិកាឱ្យប្រទេសអ្នកក្រ ជាថ្នូរនឹងការដែលប្រទេសទាំងនោះមិនកាប់ព្រៃឈើរបស់ខ្លួន។ |
| Aboveground biomass | ទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិរស់ទាំងអស់ដែលស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើនៃផ្ទៃដី រួមមាន ដើម មែក ស្លឹក និងគ្រាប់ ដែលជារង្វាស់ដ៏សំខាន់សម្រាប់គណនាបរិមាណកាបូនដែលបានស្តុកទុកក្នុងតំបន់ព្រៃឈើណាមួយ។ | គឺជាទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់ដើមឈើដែលដុះផុតពីដី ដែលយើងអាចមើលឃើញនឹងភ្នែក។ |
| Leakage | បាតុភូតអវិជ្ជមានដែលកើតឡើងនៅពេលសកម្មភាពអភិរក្សព្រៃឈើនៅក្នុងតំបន់គម្រោងមួយ បានរុញច្រាន ឬបណ្តាលឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនិងការបញ្ចេញកាបូនកើនឡើងនៅតំបន់មួយផ្សេងទៀតជំនួសវិញ។ | ដូចជាការយកដៃទៅបិទរន្ធលេចធ្លាយទឹកនៅកន្លែងមួយ តែទឹកនោះបែរជាហូរទៅធ្លាយនៅរន្ធមួយផ្សេងទៀត។ |
| Net Primary Productivity (NPP) | បរិមាណថាមពលកាបូនសុទ្ធដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន និងរក្សាទុកក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី បន្ទាប់ពីដកចេញនូវបរិមាណកាបូនដែលរុក្ខជាតិបានប្រើប្រាស់បញ្ចេញមកវិញសម្រាប់ដំណើរការដកដង្ហើមរបស់វា (Autotrophic respiration)។ | គឺប្រាក់ចំណេញសុទ្ធនៃកាបូនដែលព្រៃឈើសន្សំបាន បន្ទាប់ពីដកចំណាយលើការដកដង្ហើមនិងការលូតលាស់របស់វា។ |
| Eddy covariance | វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ដោយផ្ទាល់នូវលំហូរ និងបម្រែបម្រួលកាបូន (ឬឧស្ម័នផ្សេងៗទៀត) រវាងផ្ទៃព្រៃឈើនិងបរិយាកាស ដោយប្រើឧបករណ៍វាស់ល្បឿនខ្យល់និងកំហាប់ឧស្ម័ននៅពីលើចុងព្រៃឈើ។ | ការដាក់ម៉ាស៊ីនចាប់សញ្ញានៅលើអង់តែនខ្ពស់ ដើម្បីវាស់ផ្ទាល់ថាតើព្រៃឈើដកដង្ហើមបញ្ចេញនិងស្រូបយកកាបូនប៉ុន្មានក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Reduced Impact Logging (RIL) | ការអនុវត្តបច្ចេកទេសកាប់ឈើប្រកបដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន និងមានផែនការច្បាស់លាស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតដល់ដី និងដើមឈើដែលនៅសេសសល់ ក្នុងគោលដៅជួយរក្សាស្តុកកាបូនក្នុងព្រៃឱ្យនៅមាននិរន្តរភាព។ | ជាការកាប់ឈើដោយរៀបចំផ្លូវនិងបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ ដើម្បីកុំឱ្យដើមឈើដែលដួលរលំទៅសង្កត់បាក់ដើមឈើផ្សេងទៀត។ |
| Afforestation / Reforestation (A/R) | ការដាំកូនឈើបង្កើតព្រៃនៅលើដីដែលមិនធ្លាប់មានព្រៃឈើពីមុនមក (Afforestation) ឬការដាំព្រៃឡើងវិញនៅលើដីដែលទើបនឹងបាត់បង់ព្រៃឈើ (Reforestation) ដែលជាសកម្មភាពបង្កើតស្តុកកាបូនថ្មីដែលទទួលស្គាល់ដោយពិធីសារក្យូតូ។ | គឺការសាងសង់រោងចក្រចម្រោះខ្យល់អាកាសធម្មជាតិថ្មីមួយនៅលើដីទំនេរ ឬដីដែលធ្លាប់មានព្រៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
