បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យលើសក្តានុពលនៃការស្តារព្រៃឈើដើម្បីបង្កើនការស្តុកទុកកាបូន និងបញ្ហាប្រឈមនានាក្នុងការអនុវត្តគម្រោងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន (REDD+) នៅប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវាស់វែងជីវម៉ាសនិងសំណាកដីនៅក្នុងឡូត៍សាកល្បង ព្រមទាំងការវិភាគករណីសិក្សាពីការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅតំបន់ការពារព្រៃឈើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Assisted Natural Regeneration (ANR) ការស្តារព្រៃឈើតាមបែបធម្មជាតិដោយមានជំនួយ (ANR) |
មានការអន្តរាគមន៍សកម្មដូចជាការការពារភ្លើងព្រៃ ការបោចស្មៅ និងការកាត់វល្លិ ដែលអាចជួយដល់កូនឈើវ័យក្មេង។ វាជួយធានាដល់អត្រារស់រានមានជីវិតក្នុងតំបន់ដែលមានការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ពីស្មៅចង្រៃ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម និងការចំណាយខ្ពស់សម្រាប់ការថែទាំ។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាមិនបានផ្តល់លទ្ធផលខុសគ្នាយ៉ាងសំខាន់តាមបែបស្ថិតិបើធៀបនឹងធម្មជាតិក្នុងរយៈពេលមួយរដូវកាល។ | ដង់ស៊ីតេកូនឈើកើនឡើង ៧៦% និងការស្តុកកាបូនកើនឡើង ៨៨,០% (ដល់ ៥៦,៧៩ តោន/ហិកតា)។ |
| Natural Regeneration (Control) ការទុកឱ្យព្រៃដុះឡើងវិញតាមបែបធម្មជាតិ (ឡូត៍ត្រួតពិនិត្យ) |
ចំណាយតិចតួចបំផុតព្រោះមិនទាមទារការថែទាំសកម្ម ហើយវាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ប្រសិនបើកូនឈើមានការលូតលាស់ស្រាប់និងមិនរងការរំខាន។ | អាចមានហានិភ័យខ្ពស់ពីភ្លើងព្រៃ និងការប្រកួតប្រជែងពីស្មៅចង្រៃ ដែលអាចធ្វើឱ្យការលូតលាស់មានភាពយឺតយ៉ាវនៅតំបន់រិចរិលខ្លាំង។ | ដង់ស៊ីតេកូនឈើកើនឡើង ៥៨% និងការស្តុកកាបូនកើនឡើង ៧០,២% (ដល់ ៥០,២៨ តោន/ហិកតា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងទាំងនេះទាមទារការបណ្តាក់ទុនលើការងារវាល និងការរៀបចំប្រព័ន្ធច្បាប់សហគមន៍ ទោះបីជាការទុកឱ្យព្រៃដុះតាមធម្មជាតិចំណាយតិចក៏ដោយ។
ការសិក្សាទី១ ធ្វើឡើងតែនៅក្នុងព្រៃល្បោះ (Dry dipterocarp forest) នៃខេត្តកំពត ដោយប្រើឡូត៍សាកល្បងតូចៗ (២០ឡូត៍) និងមានរយៈពេលខ្លីត្រឹមមួយរដូវកាល ដែលមិនអាចតំណាងឱ្យព្រៃស្រោងនៅតំបន់ផ្សេងបានទេ។ ចំណែកការសិក្សាទី២ ផ្តោតលើព្រៃការពារសីមា ដែលមានលក្ខខណ្ឌសង្គមជាក់លាក់។ នេះមានន័យថា លទ្ធផលមិនអាចយកទៅអនុវត្តទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាដោយគ្មានការកែសម្រួលតាមបរិបទមូលដ្ឋានបានឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ និងការស្រាវជ្រាវទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការផ្តល់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់រចនាគម្រោងកាបូន និងការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីតុល្យភាពរវាងការចំណាយលើការស្តារព្រៃឈើ និងតម្រូវការទីផ្សារកាបូន នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រ REDD+ ដែលមានភាពប្រាកដនិយម និងទាក់ទាញវិនិយោគ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| REDD+ | យន្តការអន្តរជាតិមួយដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់តាមរយៈការទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញ និងការរិចរិលព្រៃឈើ ព្រមទាំងការអភិរក្ស និងការបង្កើនការស្តុកទុកកាបូន។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានដើម្បីឱ្យពួកគេរក្សាដើមឈើឱ្យនៅរស់ ជាជាងការកាប់វាលក់ដើម្បីយកប្រាក់។ |
| Assisted natural regeneration (ANR) | វិធីសាស្ត្រស្តារព្រៃឈើដោយជួយជំរុញការលូតលាស់នៃកូនឈើដែលដុះស្រាប់ក្នុងធម្មជាតិ តាមរយៈការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់មនុស្សដូចជា ការការពារពីភ្លើងព្រៃ ការបោចស្មៅ និងការកាត់វល្លិចង្រៃដែលរារាំងការលូតលាស់។ | ដូចជាការជួយដកស្មៅ និងការពារកូនរុក្ខជាតិដែលដុះដោយឯកឯងនៅក្នុងសួនច្បារ ដើម្បីឱ្យវាឆាប់ធំ ដោយមិនចាំបាច់ដាំគ្រាប់ពូជថ្មី។ |
| Carbon sequestration | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយស្តុកវាទុកនៅក្នុងដើម ស្លឹក ឫស និងនៅក្នុងដី ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលបូមយកឧស្ម័នពុលពីបរិយាកាសមកលាក់ទុកក្នុងគល់ឈើនិងដីរាប់រយឆ្នាំ។ |
| Dry dipterocarp forest | ប្រភេទព្រៃល្បោះដែលសម្បូរទៅដោយដើមឈើគ្រួសារ Dipterocarpaceae (ដូចជា ផ្ចឹក សុក្រំ ផ្លុង ត្រាច) ដែលមានស្លឹករុះជ្រុះនៅរដូវប្រាំង ហើយមានលក្ខណៈធន់នឹងភ្លើងព្រៃនិងភាពរាំងស្ងួត។ | ព្រៃដែលមើលទៅស្ងួតហួតហែង និងជ្រុះស្លឹកអស់នៅរដូវប្រាំង តែមានដើមឈើធន់ៗដូចជាឈើផ្ចឹកដែលអាចរស់នៅបានទោះមានភ្លើងឆេះក៏ដោយ។ |
| Biomass | ទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិតទាំងអស់ (ដូចជាដើមឈើ មែក ស្លឹក និងឫស) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីគណនាបរិមាណកាបូនដែលព្រៃនោះអាចស្តុកទុកបាន។ | ការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងអស់នៅក្នុងព្រៃដើម្បីដឹងថាតើវាមានទំហំធំធាត់ប៉ុណ្ណា និងមានផ្ទុកកាបូនប៉ុន្មាន។ |
| Avoided deforestation | សកម្មភាព ឬគោលនយោបាយដែលរារាំងមិនឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនៅតំបន់ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងខ្ពស់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យកាបូនដែលស្តុកទុកក្នុងដើមឈើភាយចូលទៅក្នុងបរិយាកាសវិញ។ | ការជួយសង្គ្រោះព្រៃឈើពីការឈូសឆាយយកដីធ្វើចម្ការ ដើម្បីរក្សាព្រៃឱ្យនៅដដែលនិងមិនបង្កើតផ្សែងពុលបន្ថែម។ |
| Indigenous communal land titles | ការផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីស្របច្បាប់ជាសមូហភាពដល់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច ដើម្បីធានាសិទ្ធិរបស់ពួកគេក្នុងការកាន់កាប់ ប្រើប្រាស់ និងការពារធនធានព្រៃឈើដែលពួកគេពឹងផ្អែកតាមប្រពៃណី។ | ការចេញប្លង់ដីរួមមួយសន្លឹកឱ្យភូមិទាំងមូល ដើម្បីជាសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការការពារកុំឱ្យជនខិលខូចមកដណ្តើមយកដីព្រៃរបស់ពួកគេ។ |
| Performance-based transactions | ការទូទាត់ថវិកា ឬការផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដែលនឹងធ្វើឡើងតែនៅពេលដែលសហគមន៍ ឬប្រទេសនោះអាចបង្ហាញភស្តុតាងជាក់ស្តែងថា ពួកគេពិតជាបានកាត់បន្ថយការកាប់ព្រៃឈើ និងរក្សាបរិមាណកាបូនបានជោគជ័យតាមការសន្យា។ | ដូចជាការបើកប្រាក់ខែឱ្យបុគ្គលិកដោយផ្អែកលើទំហំការងារដែលពួកគេធ្វើសម្រេច មិនមែនបើកលុយឱ្យមុនពេលឃើញលទ្ធផលការងារនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
