បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងការកំណត់និយមន័យ និងការចាត់ថ្នាក់សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលនាំឱ្យមានការគិតតម្លៃត្រួតគ្នា (double-counting) នៅក្នុងការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យឯកសារ (Literature Review) ដោយធ្វើការវិភាគប្រៀបធៀបលើក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីសំខាន់ៗ និងប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានស្រាប់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Millennium Ecosystem Assessment (MA) ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃសហស្សវត្សរ៍ (MA) |
ត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រ និងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដំបូងសម្រាប់ការចាត់ថ្នាក់សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | រួមបញ្ចូលសេវាកម្មគាំទ្រ (Supporting services) ជាប្រភេទដាច់ដោយឡែក ដែលងាយនឹងបង្កឱ្យមានបញ្ហាគិតតម្លៃត្រួតគ្នា (Double-counting) ក្នុងការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច។ | ចាត់ថ្នាក់សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជា៤ក្រុមធំៗ៖ Provisioning, Regulating, Cultural, និង Supporting services។ |
| The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB) សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងជីវចម្រុះ (TEEB) |
បែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងសេវាកម្ម និងអត្ថប្រយោជន៍ ហើយបានជំនួសសេវាកម្មគាំទ្រដោយសេវាកម្មទីជម្រក (Habitat services) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញ។ | នៅតែមានហានិភ័យនៃការគិតតម្លៃត្រួតគ្នាដដែល ប្រសិនបើតម្លៃនៃសេវាកម្មទីជម្រក ត្រូវបានបូកបញ្ចូលទៅក្នុងតម្លៃសរុបជាមួយសេវាកម្មដទៃទៀត។ | មាន៤ក្រុមសេវាកម្មធំៗ ដោយលុបចោល Supporting services និងផ្តោតលើទំនាក់ទំនងរវាងអេកូឡូស៊ី និងសុខុមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។ |
| Common International Classification of Ecosystem Services (CICES) ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិទូទៅនៃសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (CICES) |
ដោះស្រាយបញ្ហាគិតតម្លៃត្រួតគ្នាបានយ៉ាងល្អ ដោយលុបចោលទាំងស្រុងនូវសេវាកម្មគាំទ្រ និងទីជម្រក ហើយផ្តោតតែលើសេវាកម្មចុងក្រោយប៉ុណ្ណោះ។ | ការកំណត់ថាសេវាកម្មមួយជាសេវាកម្មមធ្យម ឬចុងក្រោយ គឺអាស្រ័យទាំងស្រុងលើបរិបទជាក់ស្តែង និងការប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស ដែលទាមទារការវិភាគស៊ីជម្រៅ។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណតែ៣ក្រុមប៉ុណ្ណោះរួមមាន Provisioning, Regulating & Maintenance, និង Cultural ធ្វើឱ្យស្របជាមួយប្រព័ន្ធគណនេយ្យជាតិបរិស្ថាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារឯកសារនេះជាការត្រួតពិនិត្យទ្រឹស្តី (Literature Review) វាមិនទាមទារធនធានផ្នែករឹង ឬកុំព្យូទ័រនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានទិន្នន័យ និងចំណេះដឹងជំនាញកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះគឺជាការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញនូវឯកសារអន្តរជាតិ និងក្របខ័ណ្ឌពិភពលោក ដោយមិនមានការប្រមូលទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកនិពន្ធមកពីប្រទេសវៀតណាម ដែលជាប្រទេសក្នុងតំបន់ទន្លេមេគង្គ ធ្វើឱ្យទស្សនទាននៃការពិភាក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការវាយតម្លៃធនធានព្រៃឈើ និងតំបន់ដីសើម។
ក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីនៅក្នុងឯកសារនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីចៀសវាងភាពខុសឆ្គងក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត។
ការជ្រើសរើស និងការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌចំណាត់ថ្នាក់ដ៏ត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតគោលនយោបាយអភិរក្សប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច និងទាក់ទាញមូលនិធិអាកាសធាតុអន្តរជាតិបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ecosystem services (សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | ជាអត្ថប្រយោជន៍ និងលទ្ធផលផ្សេងៗដែលមនុស្សទទួលបានពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការរស់នៅ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលរួមមានការផ្គត់ផ្គង់ (ដូចជាទឹកនិងអាហារ) ការគ្រប់គ្រង (ដូចជាអាកាសធាតុ) និងតម្លៃវប្បធម៌។ | ដូចជាសេវាកម្មសណ្ឋាគារដែលធម្មជាតិផ្តល់ដោយឥតគិតថ្លៃដល់មនុស្ស ដើម្បីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត។ |
| Double-counting (ការគិតតម្លៃត្រួតគ្នា) | ជាកំហុសមួយក្នុងការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចបរិស្ថាន ដែលកើតឡើងនៅពេលតម្លៃនៃដំណើរការធម្មជាតិ (សេវាកម្មមធ្យម) ត្រូវបានបូកបញ្ចូលម្តងហើយម្តងទៀតទៅក្នុងតម្លៃនៃលទ្ធផលចុងក្រោយដែលវាបង្កើត។ | ដូចជាការគិតលុយថ្លៃម្សៅ ថ្លៃដំបែ និងថ្លៃស៊ុត ដាច់ដោយឡែក ហើយបន្ទាប់មកគិតលុយថ្លៃនំប៉័ងទាំងមូលម្តងទៀត ដែលធ្វើឱ្យតម្លៃសរុបកើនលើសការពិត។ |
| Intermediate services (សេវាកម្មកម្រិតមធ្យម) | ជាដំណើរការ ឬមុខងារខាងក្នុងរបស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមិនផ្តល់ផលប្រយោជន៍ ឬសុខុមាលភាពផ្ទាល់ដល់មនុស្សនោះទេ ប៉ុន្តែវាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយគាំទ្រដល់ការបង្កើតសេវាកម្មចុងក្រោយ (ឧទាហរណ៍៖ ការកកើតដី ឬវដ្តសារធាតុចិញ្ចឹម)។ | ដូចជារោងចក្រផលិតគ្រឿងបន្លាស់រថយន្ត និងម៉ាស៊ីន ដែលអ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅមិនទិញយកមកជិះផ្ទាល់នោះទេ។ |
| Final services (សេវាកម្មចុងក្រោយ) | ជាផលិតផល ឬសេវាកម្មចេញពីធម្មជាតិ ដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ សុខុមាលភាព និងតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដោយផ្ទាល់ដល់មនុស្ស ហើយវាគឺជាសេវាកម្មតែមួយគត់ដែលត្រូវយកមកគណនាសម្រាប់ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច (ឧទាហរណ៍៖ ទឹកស្អាត ផ្លែឈើ ឬការការពារទឹកជំនន់)។ | ដូចជារថយន្តដែលដំឡើងរួចរាល់ជាស្ថាពរ ហើយត្រូវបានលក់ចេញឱ្យអ្នកទិញយកទៅបើកបរផ្ទាល់។ |
| Total Economic Value (តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចសរុប - TEV) | ជាក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលបូកបញ្ចូលគ្នានូវតម្លៃទាំងអស់នៃធនធានធម្មជាតិ រួមមានតម្លៃដែលបានមកពីការប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ តម្លៃប្រើប្រាស់ប្រយោល និងតម្លៃដែលមិនប្រើប្រាស់ (ដូចជាតម្លៃក្នុងការអភិរក្សទុកសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ)។ | ដូចជាការវាយតម្លៃផ្ទះមួយ ដោយមិនត្រឹមតែគិតលើទំហំសម្រាប់ស្នាក់នៅប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងគិតដល់សោភ័ណភាព និងការទុកជាកេរមរតកសម្រាប់កូនចៅផងដែរ។ |
| Production boundary (ព្រំដែនផលិតកម្ម) | ជាខ្សែបន្ទាត់ ឬគោលគំនិតទ្រឹស្តីដែលប្រើសម្រាប់ខណ្ឌចែករវាងប្រព័ន្ធធម្មជាតិបរិស្ថាន (តួអង្គអ្នកបង្កើតសេវាកម្ម) និងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់មនុស្ស (តួអង្គអ្នកទទួលផល) ដើម្បីសម្រួលដល់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណសេវាកម្មក្នុងការធ្វើគណនេយ្យជាតិ។ | ដូចជារបងដែលបំបែករវាងចម្ការរបស់អ្នកដាំដុះ និងទីផ្សារលក់បន្លែ។ |
| Biophysical structure (រចនាសម្ព័ន្ធជីវរូបវិទ្យា) | ជាសមាសធាតុរូបវន្ត និងជីវសាស្ត្រមូលដ្ឋាននៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមួយ (ដូចជាប្រភេទរុក្ខជាតិ សត្វ ដី ទឹក) ដែលជាប្រភពដើមនៃការបង្កើតមុខងារ និងសេវាកម្មផ្សេងៗសម្រាប់មនុស្ស។ | ដូចជាគ្រឹះ សសរ និងជញ្ជាំងនៃអគារ ដែលគាំទ្រដល់រាល់សកម្មភាពទាំងអស់នៅក្នុងអគារនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
