បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃថាតើធនធានតំបន់ដីសើមនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់បានចូលរួមចំណែកយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់ជនបទ ទាក់ទងនឹងការផ្តល់ប្រាក់ចំណូលផ្ទាល់ និងការគាំទ្រដល់សន្តិសុខស្បៀង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការចុះសាកសួរផ្ទាល់នៅតាមភូមិចំនួនបួន ដោយផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ត្រពាំង និងវាលស្រែក្នុងស្រុក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Household Interviews & Group Discussions ការសម្ភាសន៍គ្រួសារ និងការពិភាក្សាក្រុម |
ប្រមូលបានទិន្នន័យពីជីវភាពផ្ទាល់ និងទស្សនៈពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាននៅក្នុងបរិបទសហគមន៍។ | អាចមានភាពលម្អៀងដោយសារការឆ្លើយតបដោយខ្លួនឯងរបស់អ្នកចូលរួម (Self-reporting bias) ដែលទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាគ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើធនធានតំបន់ដីសើម ជាយុទ្ធសាស្រ្តទប់ទល់នឹងកង្វះខាតស្បៀងអាហារ។ |
| Direct Economic Valuation (Local Market Prices) ការវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ផ្អែកលើតម្លៃទីផ្សារក្នុងស្រុក |
ជួយបំប្លែងតម្លៃនៃធនធានធម្មជាតិទៅជាតួលេខសេដ្ឋកិច្ច ដែលងាយស្រួលសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយយល់ដឹងអំពីសារៈសំខាន់របស់វា។ | មិនបានគិតបញ្ចូលនូវតម្លៃអរូបីផ្សេងៗ (Non-market values) ដូចជាសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងតម្លៃវប្បធម៌នោះទេ។ | បានបញ្ជាក់ពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់នៃផលិតផលតំបន់ដីសើម ដូចជាត្រី សត្វព្រៃ និងទឹក សម្រាប់គាំទ្រជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវនេះតម្រូវឱ្យមានការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់ស្តែង និងការជួបប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយសហគមន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំចំនួនពីរនៃស្រុកលំផាត់ ខេត្តរតនគិរី ដោយមានការចូលរួមពីគ្រួសារជនជាតិដើមភាគតិចចំនួនត្រឹមតែ ៦០ គ្រួសារប៉ុណ្ណោះ។ ទំហំសំណាកនេះគឺតូច ហើយឆ្លុះបញ្ចាំងតែបរិបទជាក់លាក់នៃសហគមន៍មូលដ្ឋាននៅជុំវិញដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់ ដែលប្រហែលជាមិនអាចយកទៅតំណាងឱ្យស្ថានភាពសហគមន៍តំបន់ដីសើមផ្សេងៗទៀតនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាបានទាំងស្រុងឡើយ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃធនធានធម្មជាតិនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគាំទ្រដល់ការរៀបចំគោលនយោបាយសន្តិសុខស្បៀង និងការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនៃធនធានតំបន់ដីសើម គឺជាកត្តាគន្លឹះដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកពាក់ព័ន្ធឱ្យរួមគ្នាការពារទីជម្រកធម្មជាតិ និងធានានូវសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋានងាយរងគ្រោះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Direct economic values | ការវាយតម្លៃជាសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់ទៅលើផលិតផលដែលទទួលបានពីធនធានធម្មជាតិ ដូចជាការគណនាតម្លៃនៃត្រី សត្វព្រៃ ឬបន្លែដែលប្រជាជនរកបានពីធម្មជាតិ ដើម្បីយកមកបរិភោគឬលក់នៅលើទីផ្សារ។ | ដូចជាការបូកសរុបតម្លៃទំនិញដែលអ្នកអាចទិញពីផ្សារ ប៉ុន្តែនេះជារបស់ដែលអ្នករកបានដោយឥតគិតថ្លៃពីធម្មជាតិ។ |
| Coping strategy | យុទ្ធសាស្រ្ត ឬសកម្មភាពបត់បែនដែលមនុស្សម្នាក់ ឬសហគមន៍មួយប្រើប្រាស់ដើម្បីឆ្លើយតប និងយកឈ្នះលើបញ្ហាប្រឈម ការលំបាក ឬកង្វះខាតនានា ដូចជាការទៅរកត្រីនៅតំបន់ដីសើមពេលដែលគ្មានអង្ករហូប។ | ដូចជាការយកប្រាក់សន្សំមកចាយ ឬទៅខ្ចីលុយគេបណ្តោះអាសន្ននៅពេលដែលបាត់បង់ការងារធ្វើ។ |
| Economic land concessions | ការផ្តល់សិទ្ធិពីរដ្ឋាភិបាលដល់ក្រុមហ៊ុនឯកជនក្នុងការជួលដីរដ្ឋក្នុងរយៈពេលយូរ ដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍផ្នែកកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ឬសេដ្ឋកិច្ច ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទីជម្រកធម្មជាតិរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ | ដូចជាការដែលរដ្ឋជួលទីធ្លាធំមួយទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនដើម្បីធ្វើចម្ការកសិឧស្សាហកម្ម ជាជាងទុកឱ្យប្រជាជនប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈគ្រួសារ។ |
| Food security | ស្ថានភាពដែលមនុស្សគ្រប់រូបមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងរូបវន្ត ក្នុងការទទួលបានអាហារដែលមានសុវត្ថិភាព មានជីវជាតិ និងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទ្រទ្រង់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាការមានអង្ករពេញពាង និងម្ហូបគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងផ្ទះជានិច្ច ដោយមិនបារម្ភថានឹងដាច់ពោះ។ |
| Species richness | ចំនួនសរុបនៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិផ្សេងៗគ្នាដែលមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់បរិស្ថានណាមួយ ដោយវាមិនគិតពីចំនួនសរុបនៃសត្វនីមួយៗនោះទេ តែគិតពីភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទសត្វ។ | ដូចជាការរាប់ថាតើមានមុខម្ហូបប៉ុន្មានមុខនៅលើតុ ដោយមិនខ្វល់ថាម្ហូបមួយមុខៗមានបរិមាណច្រើនប៉ុណ្ណានោះទេ។ |
| Incidence-based similarity index | រូបមន្តស្ថិតិដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពស្រដៀងគ្នានៃប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិរវាងទីតាំងពីរផ្សេងគ្នា ដោយផ្អែកលើវត្តមាន ឬអវត្តមាននៃប្រភេទទាំងនោះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបបញ្ជីមុខទំនិញរបស់អ្នក និងមិត្តភក្តិ ដើម្បីមើលថាតើអ្នកទាំងពីរទិញរបស់ដូចគ្នាប៉ុន្មានមុខ។ |
| Taxa | ពាក្យបច្ចេកទេសក្នុងជីវវិទ្យាសម្រាប់ហៅក្រុមនៃសារពាង្គកាយ (ដូចជា គ្រួសារ ប្រភេទ ឬអម្បូរ) ដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់រួមគ្នាដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបរាង ឬសេនេទិចដូចគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកទំនិញក្នុងផ្សារទំនើបទៅជាផ្នែកៗ (ផ្នែកបន្លែ ផ្នែកសាច់ ផ្នែកគ្រឿងទេស) ដើម្បីងាយស្រួលរក។ |
| Rotifers | សត្វល្អិតមីក្រូទស្សន៍រស់នៅក្នុងទឹក ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក ដោយធ្វើជាចំណីសម្រាប់សត្វធំៗ និងជួយសម្អាតគុណភាពទឹក។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីតូចៗនៅក្នុងទឹកដែលស៊ីបាក់តេរី និងសារាយតូចៗដើម្បីធ្វើឱ្យទឹកស្អាត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
