បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការប្រែប្រួលសណ្ឋានដី និងការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីនៅតំបន់ទន្លេ Volturno ភាគខាងក្រោម ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៨៧៥ ដល់ ២០២០ ដែលរងឥទ្ធិពលពីសកម្មភាពមនុស្ស និងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគលើផែនទីសណ្ឋានដីប្រវត្តិសាស្ត្រ រូបភាពផ្កាយរណប និងរូបថតពីអាកាស ដើម្បីគណនាប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូបកាយនៃទន្លេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Historical Cartography Analysis ការវិភាគផែនទីសណ្ឋានដីប្រវត្តិសាស្ត្រ |
ផ្តល់ទិន្នន័យគោលពីអតីតកាលបានយូរ (តាំងពីឆ្នាំ ១៨៧៥) និងបង្ហាញទីតាំងទន្លេចាស់ៗបានច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការធ្វើកូដកម្មដោយដៃ (Manual Digitization) ច្រើន និងអាចមានភាពលម្អៀងដោយសារមាត្រដ្ឋានផែនទីចាស់ៗ។ | រកឃើញថាទទឹងទន្លេបានរួមតូចចំនួន ២៨,៩ ម៉ែត្រ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩២៩-១៩៥៤។ |
| Multispectral Satellite Imagery Analysis ការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណបពហុវិសាលគម |
ផ្តល់ទិន្នន័យបច្ចុប្បន្នភាពបានលឿន អាចទាញយកដោយស្វ័យប្រវត្តិតាមរយៈសន្ទស្សន៍ NDWI និងបែងចែកការប្រើប្រាស់ដីបានល្អ។ | កម្រិតភាពច្បាស់ (Resolution) ត្រឹម ៣០ម៉ែត្រសម្រាប់ Landsat និងមានទិន្នន័យប្រើប្រាស់បានត្រឹមទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ប៉ុណ្ណោះ។ | បង្ហាញពីការថយចុះដីកសិកម្ម ២,៤% និងកំណើនតំបន់សាងសង់ ១,៩% ចន្លោះឆ្នាំ ២០០០-២០២០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងទិន្នន័យរូបភាពពីផ្កាយរណប ដែលភាគច្រើនអាចរកបានដោយឥតគិតថ្លៃ ប៉ុន្តែទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទន្លេ Volturno តំបន់ Campania Plain ភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលមានអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ និងទទួលរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីការសាងសង់ទំនប់ និងនគរូបនីយកម្ម។ ទោះបីជាទន្លេនៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីតំបន់អឺរ៉ុប (អាកាសធាតុត្រូពិច និងរបបទឹកជំនន់ធំៗ) ក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ពីសកម្មភាពមនុស្សមកលើទន្លេ។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានូវផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងរូបភាពផ្កាយរណបនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា (ដូចជាគណៈកម្មាធិការជាតិទន្លេមេគង្គកម្ពុជា) ក្នុងការតាមដាន និងទប់ស្កាត់ហានិភ័យនៃបាក់ច្រាំងទន្លេបានទាន់ពេលវេលា និងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sinuosity Index | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីកំណត់ថាតើទន្លេមួយមានរាងកោងខ្លាំងកម្រិតណា ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបប្រវែងបណ្តោយកោងពិតប្រាកដរបស់ទន្លេ ទៅនឹងប្រវែងបន្ទាត់ត្រង់ពីចំណុចចាប់ផ្តើមដល់ចំណុចបញ្ចប់។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបប្រវែងផ្លូវវាងដែលកោងបត់បែនច្រើន ទៅនឹងប្រវែងផ្លូវកាត់ដែលរត់ត្រង់ស្មើ។ |
| Multispectral satellite imagery | ជារូបភាពថតពីផ្កាយរណបដែលចាប់យករលកពន្លឺក្នុងកម្រិតហ្វ្រេកង់ផ្សេងៗគ្នា (រួមទាំងពន្លឺដែលភ្នែកមនុស្សមើលមិនឃើញ ដូចជាអ៊ីនហ្វ្រារ៉េដ) ដើម្បីយកមកវិភាគបែងចែកប្រភេទគម្របដី ផ្ទៃទឹក និងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាវេទមន្តដែលអាចមើលធ្លុះឃើញលក្ខណៈសម្បត្តិលាក់កំបាំងរបស់វត្ថុផ្សេងៗនៅលើដី ដូចជាកន្លែងណាជាព្រៃឈើ និងកន្លែងណាជាប្រភពទឹក។ |
| NDWI (Normalized Difference Water Index) | ជាក្បួនរូបមន្តគណនាក្នុងការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប (Remote Sensing) ដើម្បីរំលេចទីតាំងផ្ទៃទឹកឱ្យកាន់តែច្បាស់ ដោយកាត់បន្ថយការភាន់ច្រឡំជាមួយផ្ទៃដី ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគូសផែនទីបណ្តាញទឹក។ | ដូចជាការប្រើតម្រងពណ៌ (Filter) ក្នុងកាមេរ៉ា ដើម្បីធ្វើឱ្យតែផ្ទៃទឹកភ្លឺច្បាស់ប្លែកពីគេ ខណៈអ្វីៗផ្សេងទៀតប្រែជាពណ៌ងងឹត។ |
| Fluvial geomorphology | ជាសាខានៃវិទ្យាសាស្ត្រភូមិសាស្ត្រដែលសិក្សាពីទម្រង់រូបកាយរបស់ទន្លេ និងដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរសណ្ឋានដីដែលបង្កឡើងដោយលំហូរទឹក ដូចជាការហូរច្រោះ ការបាក់ច្រាំង និងការកករល្បាប់។ | ជាការសិក្សាពីប្រវត្តិ និងអាកប្បកិរិយារបស់ទន្លេ ថាតើវាបានឆ្លាក់រាងរៅដី និងប្តូរគន្លងផ្លូវរបស់វាយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះតាមពេលវេលា។ |
| Supervised classification | ជាដំណើរការប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រដើម្បីចាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីលើរូបភាពផ្កាយរណប ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវបង្រៀនកុំព្យូទ័រជាមុន (ផ្តល់គំរូទិន្នន័យ) ថាតើពណ៌ ឬទម្រង់បែបណាជាដីកសិកម្ម បែបណាជាទីក្រុង ឬជាផ្ទៃទឹក។ | ដូចជាការបង្រៀនកូនក្មេងឱ្យស្គាល់សត្វ ដោយបង្ហាញរូបឆ្កែនិងឆ្មាជាមុន រួចឱ្យក្មេងនោះទៅរើសរូបសត្វប្រភេទនេះចេញពីគំនូររូបភាពរាប់រយសន្លឹកដោយខ្លួនឯង។ |
| Orthophotos | ជារូបថតពីលើអាកាសដែលត្រូវបានកែតម្រូវទម្រង់ពត់កោង ឬភាពមិនស្មើគ្នានៃប្លង់កាមេរ៉ា និងសណ្ឋានដី ដើម្បីឱ្យរូបភាពនោះមានមាត្រដ្ឋានត្រឹមត្រូវដូចទៅនឹងផែនទីពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការយករូបថតរាងកោងដែលថតពីលើភ្នំ មកសង្កត់ពន្លាឱ្យរាបស្មើ ដើម្បីអាចវាស់ចម្ងាយនៅលើរូបនោះបានត្រឹមត្រូវដោយមិនមានភាពល្អៀង។ |
| Anthropogenic impact | សំដៅលើការផ្លាស់ប្តូរ ឬឥទ្ធិពលទាំងឡាយមកលើបរិស្ថានធម្មជាតិ ដែលបង្កឡើងដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោលពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដូចជាការសាងសង់ទំនប់ នគរូបនីយកម្ម និងការកាប់ព្រៃឈើ។ | ជារបួស ឬស្លាកស្នាមនៅលើធម្មជាតិ ដែលបន្សល់ទុកដោយសារស្នាដៃរបស់មនុស្ស មិនមែនដោយសារបាតុភូតធម្មជាតិឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
