បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យលើសារៈសំខាន់នៃស្តុកកាបូនសកល ស្ថានភាពកាបូននៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់ និងទំនាក់ទំនងរវាងកាបូននិងជីវចម្រុះ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីយន្តការ REDD+ សម្រាប់ការអភិរក្សព្រៃឈើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិនិត្យឡើងវិញនូវឯកសារស្រាវជ្រាវ (Literature Review) និងទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំដើម្បីវិភាគបរិមាណស្តុកកាបូន និងទំនាក់ទំនងរបស់វាជាមួយការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Community Forestry Management ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើសហគមន៍ |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដោយផ្ទាល់ដល់ជីវភាពប្រជាជនមូលដ្ឋាន និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការទទួលបានថវិកាពីយន្តការ REDD+។ បង្កើនការចូលរួមពីសហគមន៍ក្នុងការអភិរក្សជីវចម្រុះប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ទាមទារការបណ្តុះបណ្តាល ការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាព និងការគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ពីសហគមន៍។ ងាយរងឥទ្ធិពលពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងតម្រូវការប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន។ | នៅនេប៉ាល់ផ្ទុកកាបូនបានប្រមាណ ១៨៣.៣៩ លានតោន (មធ្យម ១៥២.៨ តោន/ហិកតា) ដោយរួមចំណែកយ៉ាងធំក្នុងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញកាបូន។ |
| Government Managed Forest ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដោយរដ្ឋ |
គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីធំទូលាយ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការស្តុកទុកបរិមាណកាបូនសរុបបានច្រើនបំផុត។ ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តគោលនយោបាយ និងផែនការថ្នាក់ជាតិរួម។ | ជារឿយៗខ្វះការចូលរួមសកម្មពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានបទល្មើសព្រៃឈើ ឬការលួចកាប់ឈើដោយលួចលាក់។ | ផ្ទុកកាបូនសរុបប្រមាណ ៥៩៦ លានតោន (មធ្យម ១៥២.៨ តោន/ហិកតា) ដែលជាប្រភពស្តុកកាបូនធំបំផុត។ |
| Pine Forest vs Mixed Broadleaf (Aryal, 2010) ការប្រៀបធៀបព្រៃស្រល់ និងព្រៃស្លឹកធំចម្រុះ |
ព្រៃស្រល់មានសមត្ថភាពស្តុកកាបូនលើដី (Above-ground carbon) បានយ៉ាងលឿន និងខ្ពស់ជាង។ ចំណែកព្រៃចម្រុះមានសមត្ថភាពស្តុកកាបូនក្នុងដី (Soil Organic Carbon) បានល្អជាង និងគាំទ្រជីវចម្រុះច្រើនជាង។ | ការដាំព្រៃឯកទត្ត (Monoculture) ដូចជាព្រៃស្រល់ អាចកាត់បន្ថយជម្រកជីវចម្រុះ និងមិនសូវមានភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុធៀបនឹងព្រៃចម្រុះ។ | ព្រៃស្រល់ផ្ទុកកាបូនសរុប ១៦៧.០៤ តោន/ហិកតា ខណៈព្រៃចម្រុះផ្ទុក ១០១.៩១ តោន/ហិកតា (ប៉ុន្តែព្រៃចម្រុះមានកាបូនក្នុងដីខ្ពស់ជាង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវាយតម្លៃស្តុកកាបូន និងទំនាក់ទំនងជាមួយជីវចម្រុះនេះ ទាមទារការសិក្សាស្រាវជ្រាវលើទីវាល ការយកសំណាកដី និងការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យផ្កាយរណប ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណជីវម៉ាសក្នុងតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសកល ប៉ុន្តែបានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើករណីសិក្សានៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់ ជាពិសេសតំបន់ទំនាបនិងតំបន់ភ្នំកណ្តាល ដោយកម្រមានការសិក្សានៅតំបន់មានជម្រាលខ្លាំង។ ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានប្រព័ន្ធសហគមន៍ព្រៃឈើ និងតំបន់ព្រៃត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ដែលអាចយកមកធ្វើជាគំរូសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍយន្តការកាបូន។
របកគំហើញពីយន្តការសហគមន៍ព្រៃឈើ និង REDD+ នៃការសិក្សានេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការជំរុញការអភិរក្សព្រៃឈើ និងសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការភ្ជាប់ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាពទៅនឹងទីផ្សារកាបូនសកល គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រឈ្នះ-ឈ្នះ ដែលកម្ពុជាអាចអនុវត្តដើម្បីការពារជីវចម្រុះផង និងលើកស្ទួយជីវភាពប្រជាជនមូលដ្ឋានផង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon sequestration | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយរក្សាទុកវានៅក្នុងគល់ មែក ស្លឹក និងឫសរបស់វា ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណកាបូនក្នុងបរិយាកាសដែលធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលស្រូបយកកខ្វក់ (កាបូន) ពីខ្យល់ ហើយស្តុកវាទុកក្នុងធុងកាកសំណល់ (ដើមឈើនិងដី) កុំឱ្យហើររាយប៉ាយ។ |
| Carbon stock | បរិមាណសរុបនៃកាបូនដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ ដូចជាព្រៃឈើ ដី ឬមហាសមុទ្រ នៅពេលវេលាជាក់លាក់មួយ ដែលជួយទប់ស្កាត់មិនឱ្យវាក្លាយជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាគណនីសន្សំប្រាក់នៅធនាគារ ដែលក្នុងនោះ "ប្រាក់" គឺជាកាបូនដែលដើមឈើនិងដីបានសន្សំទុកមិនឱ្យចាយវាយ(ភាយចូលបរិយាកាស)។ |
| REDD+ mechanism | យន្តការអន្តរជាតិ (កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពីការកាប់បំផ្លាញ និងរិចរិលព្រៃឈើបូក) ដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បិទប់ស្កាត់ការកាប់ឈើ និងលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ដូចជាការផ្តល់រង្វាន់ជាសាច់ប្រាក់ដល់អ្នកភូមិ ដែលសុខចិត្តមិនកាប់ដើមឈើលក់ និងជួយដាំឈើបន្ថែមដើម្បីការពារបរិស្ថានសកល។ |
| Soil Organic Carbon (SOC) | បរិមាណកាបូនដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងដីតាមរយៈការរលួយនៃសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាស្លឹកឈើជ្រុះ និងឫសរលួយ) ដែលវាដើរតួជាអាងស្តុកកាបូនដ៏ធំបំផុតនៅលើដីគោក និងជួយរក្សាគុណភាពដី។ | ដូចជាការធ្វើជីកំប៉ុសកប់ក្នុងដី ដែលវាជួយរក្សាទុកទាំងសារធាតុចិញ្ចឹម និងកាបូនរាប់ពាន់ឆ្នាំមិនឱ្យហើរទៅណា។ |
| Above-ground biomass | បរិមាណទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់រុក្ខជាតិដែលមានជីវិតរស់នៅខាងលើផ្ទៃដី (មិនគិតឫស) ដូចជា ដើម មែក ស្លឹក ដែលជាកន្លែងផ្ទុកកាបូនយ៉ាងច្រើននិងងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែង។ | ដូចជាផ្នែកនៃផ្ទាំងទឹកកកដែលយើងអាចមើលឃើញផុសនៅលើយកផ្ទៃទឹក អាចវាស់ទំហំបានដោយផ្ទាល់។ |
| Carbon credits | វិញ្ញាបនបត្រដែលអាចជួញដូរបាននៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ដែលតំណាងឱ្យសិទ្ធិបញ្ចេញកាបូនឌីអុកស៊ីត១តោន។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីគម្រោងអភិរក្សដែលជួយកាត់បន្ថយ ឬស្រូបយកកាបូនពីបរិយាកាស។ | ដូចជាសំបុត្រ ឬគូប៉ុងដែលបញ្ជាក់ថាអ្នកបានជួយយកសម្រាម(កាបូន)មួយតោនចេញពីបរិស្ថាន ហើយអ្នកអាចលក់គូប៉ុងនេះឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលបញ្ចេញសម្រាមច្រើន។ |
| Community forestry | ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដោយសហគមន៍មូលដ្ឋានផ្ទាល់ ដែលផ្តល់សិទ្ធិស្របច្បាប់ដល់ប្រជាជនក្នុងការប្រើប្រាស់អនុផលព្រៃឈើប្រកបដោយនិរន្តរភាព ជាថ្នូរនឹងការចូលរួមការពារទប់ស្កាត់បទល្មើសព្រៃឈើ។ | ដូចជាការរួមគ្នាគ្រប់គ្រងស្រះចិញ្ចឹមត្រីរួមរបស់ភូមិ ដែលអ្នកភូមិជួយការពារកុំឱ្យមានចោរលួច និងអាចចាប់ត្រីហូបតាមកម្រិតកំណត់ ដើម្បីឱ្យត្រីបន្តកើនឡើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
