បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីថាមវន្តនៃរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃឈើ និងកំណើនកាបូននៅក្នុងព្រៃត្បែង (Sandy dry dipterocarp forest) ដើម្បីវាយតម្លៃការបំភាយកាបូនសម្រាប់ការអនុវត្តកម្មវិធី REDD+ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជំរឿនដើមឈើចំនួន ១១ ឆ្នាំ (២០០៣-២០១៤) នៅក្នុងឡូត៍សំណាកអចិន្ត្រៃយ៍ទំហំ ៣០ គុណ ៨០ ម៉ែត្រ នៅខេត្តកំពង់ធំ ដោយផ្តោតលើដើមឈើមានអង្កត់ផ្ចិតលើសពី ៥ សង់ទីម៉ែត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Measurement (Permanent Plot Census) ការវាស់វែងផ្ទាល់តាមរយៈឡូត៍សំណាកអចិន្ត្រៃយ៍ដោយប្រើសមីការ Allometric ជាក់លាក់ |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់សម្រាប់ទីតាំងនីមួយៗ ព្រមទាំងអាចចាប់យកការបាត់បង់ពិតប្រាកដដែលបណ្តាលមកពីការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងអត្រាស្លាប់ធម្មជាតិ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ (ការសិក្សានេះចំណាយពេល១១ឆ្នាំ) កម្លាំងពលកម្មច្រើន និងចំណាយថវិកាខ្ពស់ក្នុងការចុះវាស់វែងតាមកាលកំណត់។ | រកឃើញថាកំណើនកាបូនជាក់ស្តែងមានកម្រិតទាបបំផុត ត្រឹមតែ ០,៧៤ ទៅ ១,៦១ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Unstratified Regression Models (Previous Studies) ម៉ូដែលតំរែតំរង់មិនបែងចែកប្រភេទព្រៃឈើ (វិធីសាស្ត្រចាស់) |
មានភាពងាយស្រួល និងរហ័សក្នុងការប៉ាន់ប្រមាណកំណើនកាបូន ដោយគ្រាន់តែពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យម៉ាស់ជីវសាស្ត្រដើមគ្រា (Initial biomass) ដោយមិនចាំបាច់តាមដានយូរឆ្នាំ។ | ធ្វើឱ្យមានការប៉ាន់ស្មានលើសពីការពិត (Overestimation) យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រភេទព្រៃត្បែងដីខ្សាច់ ដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រលូតលាស់យឺតជាងព្រៃល្បោះទូទៅ។ | ទស្សន៍ទាយកំណើនកាបូនរំពឹងទុកខ្ពស់ជាងជាក់ស្តែងជិត ២ ទៅ ៣ ដង (រំពឹងទុក ៣,៣៤ ទៅ ៣,៣៨ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការបោះទុនពេលវេលាយូរអង្វែងក្នុងការថែរក្សាឡូត៍សំណាកអចិន្ត្រៃយ៍ កម្លាំងពលកម្មជំនាញ និងឧបករណ៍វាស់វែងរុក្ខាប្រមាញ់សម្រាប់ប្រមូលទិន្នន័យទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឡូត៍សំណាកតូចមួយទំហំត្រឹមតែ ០,២៤ ហិកតា ស្ថិតក្នុងខេត្តកំពង់ធំ ដែលអាចមិនតំណាងឱ្យព្រៃត្បែងទាំងអស់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាបានបន្លិចបញ្ហាសំខាន់មួយនៃការប្រើប្រាស់មធ្យមភាគថ្នាក់ជាតិ ដែលអាចធ្វើឱ្យមានការប៉ាន់ស្មានលើសពីការពិតនូវកំណើនកាបូន នាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពជឿជាក់នៃប្រព័ន្ធ REDD+ សម្រាប់តំបន់ដីខ្សាច់។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ Gain-loss និងការបែងចែកប្រភេទព្រៃឈើ (Stratification) នេះមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ការអនុវត្តគម្រោង REDD+ នៅកម្ពុជា។
ការបែងចែកប្រភេទព្រៃល្បោះដីខ្សាច់ដាច់ដោយឡែកពីព្រៃល្បោះទូទៅ គឺជារឿងចាំបាច់បំផុតដើម្បីធានាបាននូវគណនេយ្យភាពកាបូនត្រឹមត្រូវ និងតម្លាភាពសម្រាប់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gain-loss method | វាជាវិធីសាស្ត្រមួយសម្រាប់គណនាការប្រែប្រួលស្តុកកាបូននៅក្នុងព្រៃ ដោយយកកំណើនកាបូនប្រចាំឆ្នាំ (បានមកពីការធំធាត់របស់ដើមឈើថ្មីនិងចាស់) ដកនឹងការបាត់បង់ (បានមកពីការស្លាប់តាមធម្មជាតិ និងការកាប់បំផ្លាញ)។ | ដូចជាការគណនាសមតុល្យគណនីធនាគារ ដោយយកប្រាក់ចំណូលប្រចាំខែដកនឹងប្រាក់ចំណាយ ដើម្បីដឹងថាសល់លុយប៉ុន្មានពិតប្រាកដ។ |
| Allometric equations | វាគឺជាសមីការគណិតវិទ្យាដែលគេប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ (ទម្ងន់) និងបរិមាណកាបូនរបស់ដើមឈើ ដោយគ្រាន់តែប្រើទិន្នន័យទំហំអង្កត់ផ្ចិត និងកម្ពស់ដើមឈើ ដោយមិនចាំបាច់កាប់រំលំដើមឈើនោះដើម្បីយកមកថ្លឹងឡើយ។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីទស្សន៍ទាយទម្ងន់របស់មនុស្សម្នាក់ ដោយគ្រាន់តែវាស់ទំហំចង្កេះនិងកម្ពស់របស់គាត់ ដោយមិនបាច់ឱ្យគាត់ឡើងថ្លឹងលើជញ្ជីង។ |
| Diameter at breast height (DBH) | វាជារង្វាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិក្នុងការវាស់ទំហំអង្កត់ផ្ចិតដើមឈើ ដែលជាទូទៅគេវាស់នៅកម្ពស់ ១,៣ ម៉ែត្រ ពីផ្ទៃដី ដើម្បីយកទិន្នន័យនេះទៅគណនាការលូតលាស់និងម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាពេទ្យវាស់ទំហំចង្កេះមនុស្សនៅត្រង់ផ្ចិត ដើម្បីកត់ត្រាពីការលូតលាស់ជារង្វាស់ស្តង់ដាររួមមួយដែលងាយស្រួលប្រៀបធៀប។ |
| Above-ground biomass (AGB) | វាគឺជាទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់ដើមឈើដែលដុះលើយន្តដ្ឋានដី ដែលរួមមាន ដើម មែក ស្លឹក និងសំបក ដែលជាកន្លែងផ្ទុកកាបូនដ៏សំខាន់។ | ដូចជាតួផ្ទះទាំងមូលដែលសង់ផុតពីដី ដោយគេរាប់បញ្ចូលទាំងជញ្ជាំងនិងដំបូល តែមិនរាប់បញ្ចូលគ្រឹះដែលកប់ក្រោមដីនោះទេ។ |
| Collateral damage | ក្នុងបរិបទព្រៃឈើ ពាក្យនេះសំដៅលើការខូចខាត ឬការបាក់បែកដើមឈើតូចៗជុំវិញដោយចៃដន្យ ដែលបណ្តាលមកពីការកាប់រំលំដើមឈើធំៗ និងការអូសទាញឈើចេញពីព្រៃអំឡុងពេលធ្វើអាជីវកម្មឈើ។ | ដូចជាការរុះរើអាគារធំមួយ ហើយបំណែកឥដ្ឋឬបេតុងបានធ្លាក់ទៅសង្កត់ផ្ទះតូចៗដែលនៅក្បែរនោះឱ្យរងការខូចខាតដែរ។ |
| Dipterocarpus obtusifolius | គឺជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ "ដើមត្បែង" ដែលជាប្រភេទឈើទាលមានវត្តមានច្រើននៅក្នុងព្រៃល្បោះដីខ្សាច់ ឬដីក្រួសក្រហម ហើយមានលក្ខណៈពិសេសអាចស៊ាំនឹងការជន់លិចតាមរដូវ និងភាពរាំងស្ងួត។ | ដូចជាសត្វអូដ្ឋដែលអាចរស់នៅកន្លែងក្តៅស្ងួតនិងខ្វះចំណីបានយ៉ាងល្អ ខណៈសត្វដទៃទៀតមិនអាចរស់បានក្នុងលក្ខខណ្ឌដ៏លំបាកនេះ។ |
| REDD+ | ជាកម្មវិធីអន្តរជាតិ (Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation) ដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីការពារព្រៃឈើកុំឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញ និងជួយបង្កើនស្តុកកាបូនក្នុងព្រៃ។ | ដូចជាការផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ប្រចាំខែដល់សហគមន៍ដែលមិនកាប់ឈើ ហើយជួយថែរក្សាព្រៃដើម្បីឱ្យវាជួយស្រូបខ្យល់ពុលពីបរិយាកាសឱ្យផែនដីវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
