បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃនគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅតំបន់ជាយក្រុងហូជីមិញ ដែលកំពុងរំលោភលើតំបន់ទំនាបងាយរងគ្រោះ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើភាពចាំបាច់ក្នុងការអភិវឌ្ឍ និងការពារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង ដើម្បីទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច ការវិភាគបទពិសោធន៍អន្តរជាតិ និងការសិក្សាពីស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដើម្បីស្នើឡើងនូវក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ការរៀបចំផែនការទីក្រុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cost-Benefit Analysis (CBA) ការវិភាគតម្លៃ-អត្ថប្រយោជន៍ (CBA) |
ជួយវាយតម្លៃយ៉ាងច្បាស់លាស់រវាងការរក្សាទុកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង និងការអភិវឌ្ឍទីក្រុង (Grey infrastructure)។ គិតគូរពីអត្ថប្រយោជន៍រយៈពេលវែង និងហានិភ័យនៃបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្បាស់លាស់ និងការវាយតម្លៃលើអត្ថប្រយោជន៍ដែលពិបាកវាស់វែងជាទឹកប្រាក់ (Intangible benefits) ដូចជាតម្លៃសោភ័ណភាព និងអេកូឡូស៊ី។ | អាចគណនាបាននូវសូចនាករសមាមាត្រអត្ថប្រយោជន៍ និងការចំណាយ (BCR) ដើម្បីធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។ |
| Sustainable Urban Drainage Systems (SUDS) - Decentralized Approach ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកក្រុងប្រកបដោយនិរន្តរភាព (SUDS) - វិធីសាស្ត្រវិមជ្ឈការ |
ទាញយកធនធានពីសង្គម និងមានការចូលរួមពីសហគមន៍និងវិស័យឯកជន ព្រមទាំងងាយស្រួលអនុវត្តនៅតំបន់អភិវឌ្ឍន៍មានស្រាប់។ | ត្រូវការការសម្របសម្រួលច្រើនភាគី និងប្រហែលជាមិនមានប្រសិទ្ធភាពភ្លាមៗសម្រាប់ការជន់លិចទ្រង់ទ្រាយធំ។ | បង្កើនប្រសិទ្ធភាពការគ្រប់គ្រងទឹក និងកាត់បន្ថយទឹកជំនន់នៅតំបន់នគរូបនីយកម្មតាមរយៈការចូលរួមពីសហគមន៍។ |
| Sponge City Model - Top-down Approach ម៉ូដែលទីក្រុងស្រូបទឹក (Sponge City) - វិធីសាស្ត្រពីលើចុះក្រោម |
ឆ្លើយតបយ៉ាងរហ័សទៅនឹងតម្រូវការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងដែលមានកំណើនខ្ពស់ និងអាចគ្រប់គ្រងធនធានទឹកបានទូលំទូលាយកម្រិតទីក្រុង។ | ការចូលរួមរបស់សាធារណជនមានកម្រិត និងទាមទារទុនវិនិយោគព្រមទាំងសមត្ថភាពបច្ចេកទេសខ្ពស់ពីរដ្ឋាភិបាល។ | ធានាបាននូវការគ្រប់គ្រងទឹកភ្លៀងកម្រិតធ្ងន់ និងកាត់បន្ថយការជន់លិចលើវិសាលភាពធំទូលាយនៃទីក្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការផ្នែករឹង (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារយ៉ាងខ្លាំងនូវទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ និងធនធានមនុស្សសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យផែនការទីក្រុង។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើតំបន់ជាយក្រុងនៃទីក្រុងហូជីមិញ ប្រទេសវៀតណាម ដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងកំណើនប្រជាជនលឿន និងគ្រោះទឹកជំនន់ដោយសារការចាក់ដីលុបតំបន់ដីសើម។ ទិន្នន័យភាគច្រើនគឺផ្អែកលើស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនៅទីនោះ ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងចរន្តនៃការអភិវឌ្ឍនៅតំបន់ជាយក្រុងភ្នំពេញ ដែលធ្វើឱ្យការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងក្របខ័ណ្ឌការងារដែលបានស្នើឡើងក្នុងឯកសារនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់និងភាពចាំបាច់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការរួមបញ្ចូលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតងទៅក្នុងផែនការមេរបស់ទីក្រុង ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើប្រព័ន្ធលូស៊ីម៉ង់ត៍ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយដើម្បីធានាការអភិវឌ្ឍទីក្រុងដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Green infrastructure | បណ្តាញនៃតំបន់ធម្មជាតិ និងពាក់កណ្តាលធម្មជាតិ (ដូចជាដើមឈើ ផ្ទៃទឹក និងសួនច្បារ) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹកភ្លៀង ការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅក្នុងទីក្រុង។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនត្រជាក់ និងតម្រងទឹកធម្មជាតិរបស់ទីក្រុង ដែលជួយឱ្យទីក្រុងមានភាពត្រជាក់ និងមិនងាយលិចទឹក។ |
| Grey infrastructure | ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបែបប្រពៃណីដែលសាងសង់ដោយមនុស្សដោយប្រើប្រាស់បេតុង និងស៊ីម៉ង់ត៍ (ដូចជាប្រព័ន្ធលូ ទំនប់ និងផ្លូវថ្នល់) សម្រាប់បញ្ជូនទឹកចេញពីទីក្រុងឱ្យបានលឿន ប៉ុន្តែមិនមានសមត្ថភាពស្រូបទឹកទុកតាមបែបធម្មជាតិឡើយ។ | ដូចជាបំពង់ទុយោជ័ររឹងៗដែលយើងប្រើដើម្បីបង្ហូរទឹកចេញពីផ្ទះឱ្យបានលឿន តែមិនអាចស្រូបទឹកទុកបានទេ។ |
| Sustainable Urban Drainage Systems (SUDS) | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងការបង្ហូរទឹកនៅក្នុងទីក្រុងប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដែលយកគំរូតាមដំណើរការធម្មជាតិក្នុងការស្រូប បង្អង់ និងចម្រោះទឹកភ្លៀង ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណទឹកហូរខ្លាំងចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធលូសាធារណៈ។ | ដូចជាការប្តូរពីការចាក់ទឹកចោលផ្ទាល់លើឥដ្ឋការ៉ូ ទៅជាការចាក់ទឹកស្រោចលើផើងផ្កាដែលអាចស្រូបទឹក និងបញ្ចេញទឹកមកក្រៅយឺតៗ។ |
| Sponge cities | ទម្រង់នៃការរៀបចំទីក្រុងដែលអាចឱ្យទីក្រុងទាំងមូលស្រូបយក រក្សាទុក និងចម្រោះទឹកភ្លៀងនៅនឹងកន្លែងបានយ៉ាងច្រើន តាមរយៈការប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីជ្រាបទឹក ដើម្បីការពារគ្រោះទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការយកអេប៉ុងទៅក្រាលលើឥដ្ឋ ដើម្បីឱ្យវាបឺតស្រូបទឹកពេលកំពប់ ជំនួសឱ្យការទុកឱ្យទឹកហូររាយប៉ាយពេញផ្ទះ។ |
| Cost-Benefit Analysis (CBA) | វិធីសាស្ត្រវិភាគសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីថ្លឹងថ្លែងរវាងការចំណាយលើការអនុវត្តគម្រោង (រួមទាំងការបាត់បង់ឱកាសអភិវឌ្ឍន៍) និងអត្ថប្រយោជន៍ដែលទទួលបានមកវិញ (ដូចជាការបញ្ចៀសការខូចខាតពីទឹកជំនន់) ដើម្បីធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តវិនិយោគ។ | ដូចជាការគិតគូរថាតើការចំណាយលុយទិញអាវភ្លៀងមួយថ្ងៃនេះ នឹងសន្សំលុយថ្លៃព្យាបាលជំងឺផ្តាសាយនៅថ្ងៃមុខបានកម្រិតណា។ |
| Soil sealing charge | ការយកពន្ធ ឬកម្រៃសេវាពីគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នានាដែលចាក់បេតុង ឬក្រាលកៅស៊ូលើផ្ទៃដីរហូតធ្វើឱ្យដីលែងជ្រាបទឹក ដែលបង្ខំឱ្យរដ្ឋត្រូវចំណាយថវិកាធ្វើប្រព័ន្ធលូធំជាងមុនដើម្បីរំដោះទឹក។ | ដូចជាការផាកពិន័យអ្នកដែលចោលសំរាមធ្វើឱ្យស្ទះលូ ដើម្បីយកលុយនោះទៅជួលគេឱ្យមកកាយលូឱ្យស្អាតវិញ។ |
| Climate Change Adaptation | ការកែសម្រួលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងរបៀបរស់នៅរបស់មនុស្សដើម្បីឆ្លើយតប និងត្រៀមខ្លួនទប់ទល់ទៅនឹងផលប៉ះពាល់ដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាការសាងសង់ប្រព័ន្ធការពារទឹកជំនន់កម្រិតខ្ពស់។ | ដូចជាការចាក់ដីដំឡើងកម្ពស់ផ្ទះឱ្យខ្ពស់ជាងមុន ដើម្បីត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងទឹកជំនន់ដែលចេះតែកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
