បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃការពង្រីកទីក្រុងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅទូទាំងសកលលោក និងកត់ត្រាពីផលប៉ះពាល់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងររបស់វាទៅលើចីរភាពបរិស្ថាន ដូចជាការបំពុល និងការបាត់បង់ជីវចម្រុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ ដោយប្រមូលនិងវិភាគទិន្នន័យពីមូលដ្ឋានទិន្នន័យស្រាវជ្រាវសំខាន់ៗដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយចន្លោះឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០២២។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unplanned Urban Sprawl ការពង្រីកទីក្រុងដោយគ្មានផែនការ |
ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្ម និងផ្តល់កន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ចំនួនប្រជាជនដែលកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | បង្កើនការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ បង្កើតបាតុភូតកោះកំដៅទីក្រុង (UHI) បំផ្លាញជម្រកសត្វព្រៃ និងធ្វើឱ្យខ្វះខាតធនធានទឹក។ | បណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិបរិស្ថានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅក្នុងទីក្រុងធំៗនៃទ្វីបអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក ដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍លឿន។ |
| Sustainable Urban Planning & Green Infrastructure ការរៀបចំផែនការទីក្រុងប្រកបដោយចីរភាព និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង |
កាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន កាត់បន្ថយកំដៅទីក្រុងតាមរយៈដំបូលបៃតង និងលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ។ | ទាមទារការវិនិយោគទុនច្រើន ការរៀបចំគោលនយោបាយស្មុគស្មាញ និងទាមទារឱ្យមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីសហគមន៍។ | ផ្តល់លទ្ធផលបរិស្ថានល្អប្រសើរ ភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជួយឱ្យមាននិរន្តរភាពក្នុងការរស់នៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារឯកសារនេះជាការត្រួតពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ វាមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃធនធានកុំព្យូទ័រនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តដំណោះស្រាយដែលបានលើកឡើងទាមទារធនធានជាក់ស្តែងដូចខាងក្រោម៖
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីបណ្តាប្រទេសទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេសលើបញ្ហាប្រឈមនៃទីក្រុងធំៗនៅអាស៊ី (ដូចជាចិន និងឥណ្ឌា) និងអាហ្វ្រិក ដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍លឿនជាង និងមានផែនការតិចតួចជាងទីក្រុងនៅអឺរ៉ុប។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងតំបន់អាស៊ី និងកំពុងជួបប្រទះនូវកំណើននគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលប្រឈមនឹងការបំពុល និងការចុះខ្សោយនៃបរិស្ថានស្រដៀងគ្នា។
គោលគំនិតនិងដំណោះស្រាយនៃការរៀបចំទីក្រុងប្រកបដោយចីរភាពនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលយុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះទៅក្នុងផែនការមេរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នឹងជួយធានាថាការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចអាចដើរទន្ទឹមគ្នាជាមួយនឹងការអភិរក្សបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urban Heat Island (UHI) effect | បាតុភូតដែលតំបន់ទីក្រុងមានសីតុណ្ហភាពក្ដៅជាងតំបន់ជនបទជុំវិញ ដោយសារតែអគារបេតុង ផ្លូវកៅស៊ូ ការកកស្ទះចរាចរណ៍ និងការខ្វះខាតដើមឈើ ដែលស្រូបយក និងបញ្ចេញកំដៅខ្លាំងមកវិញ។ | ដូចជាពេលអ្នកឈរនៅលើថ្នល់កៅស៊ូកណ្តាលថ្ងៃត្រង់ដែលក្តៅហែង បើប្រៀបធៀបនឹងការឈរនៅក្រោមម្លប់ដើមឈើក្នុងចម្ការដែលត្រជាក់ស្រួល។ |
| Urban sprawl | ការពង្រីកទីក្រុងដោយគ្មានផែនការច្បាស់លាស់ទៅកាន់តំបន់ជាយក្រុង ឬតំបន់ធម្មជាតិ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ដីកសិកម្ម ការកើនឡើងការប្រើប្រាស់រថយន្តសម្រាប់ធ្វើដំណើរ និងការខូចខាតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការចាក់ទឹកលើតុ ដែលទឹកហូររាលដាលគ្មានទិសដៅ និងពិបាកគ្រប់គ្រង បើប្រៀបធៀបនឹងការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវ។ |
| Green infrastructure | ការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដោយរួមបញ្ចូលធាតុធម្មជាតិ ដូចជាសួនលើដំបូល (Green roofs) សួនបញ្ឈរតាមជញ្ជាំង និងផ្លូវដែលអាចជ្រាបទឹកបាន ដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹកភ្លៀង កាត់បន្ថយកំដៅ និងលើកកម្ពស់គុណភាពខ្យល់។ | ដូចជាការបំពាក់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ និងម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកធម្មជាតិខ្នាតធំប្រចាំទីក្រុងដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិនិងបច្ចេកវិទ្យាផ្គួបគ្នា។ |
| Habitat fragmentation | ដំណើរការដែលជម្រកធម្មជាតិធំៗត្រូវបានបំបែកជាបំណែកតូចៗ និងដាច់ពីគ្នាដោយសារការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ ឬអគារ ដែលធ្វើឱ្យសត្វព្រៃនិងរុក្ខជាតិពិបាករស់នៅ ស្វែងរកចំណី និងបន្តពូជ។ | ដូចជាការយកកន្ត្រៃកាត់ផ្តាច់សំបុត្រ ឬផែនទីធំមួយជាបំណែកតូចៗ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមិនអាចអានអត្ថន័យពេញលេញបាន។ |
| Greenhouse gas emissions | ការបញ្ចេញឧស្ម័ន (ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីត និងមេតាន) ទៅក្នុងបរិយាកាសតាមរយៈសកម្មភាពឧស្សាហកម្ម ការដឹកជញ្ជូន និងការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងទីក្រុង ដែលស្រូបយកកំដៅ និងបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល។ | ដូចជាការដុតភ្លើងក្នុងបន្ទប់បិទជិត ដែលធ្វើឱ្យផ្សែងនិងកំដៅជាប់គាំងនៅខាងក្នុងមិនអាចចេញក្រៅបាន។ |
| Life cycle assessment | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផល អគារ ឬសេវាកម្មណាមួយ ដោយគិតចាប់ពីការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ការផលិត ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោលនៅពេលអស់អាយុកាល។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិរូបរបស់មនុស្សម្នាក់តាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ ដើម្បីដឹងថាគាត់បានបន្សល់ទុកស្នាដៃឬបញ្ហាអ្វីខ្លះដល់សង្គម។ |
| Socio-ecological systems | ទ្រឹស្តីដែលសិក្សាពីទំនាក់ទំនងនិងឥទ្ធិពលទៅវិញទៅមករវាងសង្គមមនុស្ស (សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ នយោបាយ) និងប្រព័ន្ធធម្មជាតិ (ជីវចម្រុះ អាកាសធាតុ) ដើម្បីស្វែងរកតុល្យភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍទីក្រុងប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការលេងកីឡាទាញព្រ័ត្រ ដែលមនុស្សនិងធម្មជាតិត្រូវរក្សាតុល្យភាពកម្លាំងដើម្បីកុំឱ្យដួលទាំងអស់គ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
