បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការសាយភាយ និងកំហាប់លោហៈធ្ងន់នៅក្នុងដី ដែលរងផលប៉ះពាល់ពីអតីតតំបន់អាជីវកម្មរ៉ែសំណ និងស័ង្កសី (Pb/Zn) ក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រកាសថ្មកំបោរ ភាគខាងលិចប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលសំណាកដីពីទីតាំងផ្សេងៗគ្នា និងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីព្រមទាំងការវិភាគស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតលោហៈធ្ងន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Aqua Regia Digestion + ICP-OES ការរំលាយដោយទឹកអាស៊ីតខ្លាំង (Aqua Regia) និងការវិភាគដោយម៉ាស៊ីន ICP-OES |
ផ្តល់ទិន្នន័យកំហាប់លោហៈសរុបបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងអាចវិភាគលោហៈបានច្រើនប្រភេទ (៣៤ ប្រភេទ) ក្នុងពេលតែមួយ។ | តម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងតម្លៃថ្លៃ ព្រមទាំងមិនបានបង្ហាញពីទម្រង់គីមី (Speciation) លម្អិតនៃលោហៈនីមួយៗនោះទេ។ | បានរកឃើញកំហាប់សំណ (Pb) រហូតដល់ ៨ ១៧៧ mg/kg និងស័ង្កសី (Zn) ៣ ៨៦៩ mg/kg ដែលលើសពីស្តង់ដារសុវត្ថិភាពយ៉ាងខ្លាំង។ |
| Multivariate Statistical Analysis (PCA & Pearson Correlation) ការវិភាគសមាសភាគចម្បង (PCA) និងសហសម្ព័ន្ធ Pearson |
ជួយបែងចែកប្រភពនៃលោហៈធ្ងន់ (សកម្មភាពមនុស្ស ទល់នឹង ធម្មជាតិ) និងបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងច្បាស់រវាងលោហៈ និងលក្ខណៈរូបគីមីនៃដី។ | ត្រូវការទិន្នន័យច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅខាងផ្នែកស្ថិតិដើម្បីបកស្រាយលទ្ធផលឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | បានបញ្ជាក់ថា លោហៈក្រុមទី១ (ឧ. Ag, Ba, Cd, Pb, Zn) មានប្រភពពីសកម្មភាពរ៉ែ ខណៈក្រុមទី៣ មកពីដំណើរការធម្មជាតិនៃថ្មកំបោរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាលម្អិតក៏ដោយ ក៏ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភ្នំថ្មកំបោរ (Limestone Karst) ក្នុងខេត្ត Kanchanaburi ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់រងឥទ្ធិពលពីអតីតការដ្ឋានរ៉ែសំណ និងស័ង្កសី ក្រោមអាកាសធាតុមូសុងត្រូពិច។ លក្ខខណ្ឌនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ភូមិសាស្ត្រមួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សានៅក្នុងស្រុកយើង។
វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញនៅក្នុងឯកសារនេះ ពិតជាមានប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការវាយតម្លៃការបំពុលបរិស្ថាន និងការគ្រប់គ្រងតំបន់រ៉ែនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តតាមគំរូវិភាគគីមីវិទ្យា និងភូមិសាស្ត្រនេះ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានដី បង្ការហានិភ័យសុខភាពពីសកម្មភាពឧស្សាហកម្ម និងស្តារបរិស្ថានឡើងវិញប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geomorphic setting (ទម្រង់សណ្ឋានដី / ស្ថានភាពភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា) | ជាទីតាំង និងលក្ខណៈរូបរាងនៃផ្ទៃដីនៅលើផែនដី (ដូចជា កំពូលភ្នំ ជម្រាល ឬជ្រលង) ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើរបៀបដែលទឹកហូរ និងការហូរច្រោះដី ដែលនាំឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំ ឬការសាយភាយនៃសារធាតុគីមី និងលោហៈធ្ងន់ទៅតាមទីតាំងទាំងនោះ។ | ដូចជាការសង្កេតមើលរូបរាងនៃដំបូលផ្ទះ និងប្រឡាយទឹក ដែលកំណត់ថាតើទឹកភ្លៀងនឹងហូរ និងប្រមូលផ្តុំកខ្វក់នៅកន្លែងណា។ |
| Limestone Karst (តំបន់កាសថ្មកំបោរ) | ជាប្រភេទសណ្ឋានដីដែលកើតឡើងពីការរលាយនៃថ្មកំបោរដោយសារទឹក បង្កើតបានជារូងភ្នំ រណ្តៅ និងបណ្តាញទឹកក្រោមដី ដែលធ្វើឱ្យតំបន់នេះងាយរងគ្រោះដោយការជ្រាបចូលនៃសារធាតុពុលចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកក្រោមដីយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាដុំស្ករដែលត្រូវទឹកស៊ី បង្កើតជារន្ធតូចៗនៅខាងក្នុង ដែលធ្វើឱ្យទឹកអាចហូរចូល និងនាំយកសារធាតុផ្សេងៗចូលទៅជ្រៅតាមនោះបានយ៉ាងងាយ។ |
| Aqua regia (ទឹកអាស៊ីតខ្លាំង / អាគ្វារីហ្គា) | ជាល្បាយនៃអាស៊ីតខ្លាំងពីរប្រភេទ (អាស៊ីតនីទ្រិច និងអាស៊ីតក្លរីឌ្រិច ក្នុងសមាមាត្រ ១:៣) ដែលគេប្រើក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីរំលាយរ៉ែ និងទាញយកលោហៈធ្ងន់ពីក្នុងសំណាកដី គោលបំណងដើម្បីយកមកវាស់ស្ទង់កំហាប់សរុបរបស់វា។ | ដូចជាទឹកថ្នាំកម្ចាត់ស្នាមប្រឡាក់ដ៏ខ្លាំងក្លា ដែលអាចរំលាយសូម្បីតែស្នាមដែលស្វិតស្វាញបំផុត ដើម្បីឱ្យយើងអាចទាញយកសារធាតុនោះមកពិនិត្យបាន។ |
| Principal Components Analysis (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង ឬ PCA) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់បង្រួមទិន្នន័យដ៏ស្មុគស្មាញ និងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ឱ្យទៅជាក្រុមតូចៗដែលមានលក្ខណៈអថេរស្រដៀងគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលរកប្រភពដើមនៃលោហៈធ្ងន់ (ឧទាហរណ៍ ក្រុមលោហៈមកពីរ៉ែ និងក្រុមលោហៈមកពីធម្មជាតិ)។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់ទំនិញក្នុងផ្សារទំនើបដែរ ជំនួសឱ្យការរាយឈ្មោះទំនិញរាប់ពាន់មុខ គេបែងចែកវាជា "ផ្នែកបន្លែ" និង "ផ្នែកសាច់" ដើម្បីងាយស្រួលវិភាគ និងស្វែងរក។ |
| Cation Exchange Capacity (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង ឬ CEC) | ជារង្វាស់ដែលបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកនូវអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (កាចុង) ដូចជាកាល់ស្យូម ឬលោហៈធ្ងន់។ ដីដែលមាន CEC ខ្ពស់ អាចចាប់យកលោហៈធ្ងន់បានច្រើន មិនឱ្យវាហូរជ្រាបចូលទៅក្នុងទឹកក្រោមដីបានងាយឡើយ។ | ដូចជាអេប៉ុងលាងចានអញ្ចឹង អេប៉ុងដែលមានសាច់ហាប់ល្អ (CEC ខ្ពស់) អាចបឺតស្រូប និងទប់ទឹកបានច្រើនជាងអេប៉ុងសាច់រង្វើល។ |
| Translocation (ការជ្រាបរាលដាល ឬការបម្លាស់ទីក្នុងស្រទាប់ដី) | ជាដំណើរការដែលសារធាតុរ៉ែ លោហៈធ្ងន់ ឬភាគិតដីឥដ្ឋ ផ្លាស់ទីពីស្រទាប់ដីផ្ទៃខាងលើ ចុះទៅស្រទាប់ដីខាងក្រោមដោយសារទឹកភ្លៀង ឬទឹកហូរជ្រាប។ | ដូចជាការឆុងកាហ្វេ ដែលទឹកក្តៅហូរកាត់ម្សៅកាហ្វេនៅខាងលើ ហើយបម្លាស់ទីយកជាតិកាហ្វេហូរចុះទៅកែវនៅខាងក្រោម។ |
| Anthropogenic activities (សកម្មភាពរបស់មនុស្ស) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសសម្គាល់លើសកម្មភាពទាំងឡាយណាដែលធ្វើឡើងដោយមនុស្ស (ដូចជាការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ ការកាប់ព្រៃឈើ ឬកសិកម្មឧស្សាហកម្ម) ដែលបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួល ឬការបំពុលដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ពាក្យនេះប្រើដើម្បីសម្គាល់ការប៉ះពាល់បរិស្ថាន ដែលមិនមែនកើតឡើងដោយធម្មជាតិ ប៉ុន្តែបណ្តាលមកពីស្នាដៃមនុស្ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
