បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំពុលបរិស្ថានពីទីលានចាក់សំរាមក្នុងប្រទេសថៃ ជាពិសេសកំហាប់ដ៏ខ្ពស់នៃលោហៈធ្ងន់ដែលមានជាតិពុល និងសារធាតុសរីរាង្គបំពុលនៅក្នុងទឹកលេចជ្រាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ដាំស្មៅវីទីវ័រពូជ Surat Thani ក្នុងផើងដោយស្រោចទឹកលេចជ្រាបទីលានចាក់សំរាមក្នុងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នា ព្រមទាំងមានការសាកល្បងផ្ទាល់នៅលើទីលានផងដែរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Vetiver Phytoremediation at low/medium leachate strength (0-70%) ការប្រើប្រាស់ស្មៅវីទីវ័រក្នុងទឹកលេចជ្រាបកំហាប់ទាបទៅមធ្យម (០-៧០%) |
រុក្ខជាតិអាចលូតលាស់បានល្អ និងអាចស្រូបយកលោហៈធ្ងន់ (Zn, Cu, Ni, Cr) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពពីដី ដោយមិនមានផលប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតរបស់វា។ វាជួយកាត់បន្ថយការហូរច្រោះទឹកលេចជ្រាបបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារពេលវេលាដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់ និងត្រូវមានការកាត់ប្រមូលផលដើមជាប្រចាំ ដើម្បីយកសារធាតុពុលចេញពីប្រព័ន្ធដី និងជំរុញការលូតលាស់ថ្មី។ | ស្មៅអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងទឹកលេចជ្រាបកំហាប់ ៧០% ដែលមានកម្រិតបំពុលសរីរាង្គខ្ពស់ខ្លាំង (COD ៩២០០ mg/l និង BOD ៤៦០០ mg/l)។ |
| Vetiver Phytoremediation at high leachate strength (100%) ការប្រើប្រាស់ស្មៅវីទីវ័រក្នុងទឹកលេចជ្រាបកំហាប់ខ្ពស់បំផុត (១០០%) |
រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកលោហៈធ្ងន់បានក្នុងបរិមាណច្រើនបំផុត និងលឿនបំផុតចូលទៅក្នុងឫស និងដើមរបស់វា។ | រុក្ខជាតិមិនអាចទប់ទល់នឹងកម្រិតជាតិពុលសរីរាង្គ និងលោហៈធ្ងន់ដែលខ្ពស់ពេកបានឡើយ ដែលបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិងាប់បន្ទាប់ពីដាំបានចន្លោះពី ៨០ ទៅ ៨៥ ថ្ងៃ។ | បរិមាណលោហៈធ្ងន់ Cu (៦៨.៩ mg/kg) និង Cr (២០.១៤ mg/kg) ក្នុងដើម បានកើនឡើងហួសកម្រិតទប់ទល់ ដែលបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិងាប់ ខណៈកម្រិត COD ឡើងដល់ ១៣១៦០ mg/l។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍បន្ទប់ពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគលោហៈធ្ងន់ និងគុណភាពទឹក ព្រមទាំងទីតាំងទីលានចាក់សំរាមជាក់ស្តែងសម្រាប់ការសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីលានចាក់សំរាម Kamphaeng Saen ខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សំណល់រឹងមកពីទីក្រុងបាងកក។ អាកាសធាតុ សីតុណ្ហភាព និងសមាសភាពសំរាមនៅទីក្រុងបាងកក មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងទីក្រុងធំៗក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (ដូចជាទីក្រុងភ្នំពេញ) ដែលធ្វើឱ្យការរកឃើញនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់។
បច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់ស្មៅវីទីវ័រ (Phytoremediation) នេះមានសារៈសំខាន់ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកលេចជ្រាប និងស្តារបរិស្ថាននៅតាមទីលានចាក់សំរាម។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសរុក្ខជាតិបន្សុតជាមួយស្មៅវីទីវ័រ គឺជាដំណោះស្រាយបៃតងដែលមានតម្លៃថោក សាមញ្ញ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Landfill leachate (ទឹកលេចជ្រាបពីទីលានចាក់សំរាម) | គឺជាអង្គធាតុរាវដែលហូរចេញពីគំនរសំរាម ដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុពុល សារធាតុសរីរាង្គ និងលោហៈធ្ងន់ ដែលអាចជ្រាបចូលទៅបំពុលដី និងប្រភពទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាទឹកស្អុយពណ៌ខ្មៅរលួយៗដែលហូរចេញពីថង់សំរាមដែលយើងទុកចោលយូរថ្ងៃអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះកើតឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ និងមានជាតិពុលខ្លាំងជាងនៅតាមទីលានចាក់សំរាម។ |
| Phyto-remedying / Phytoremediation (បច្ចេកទេសរុក្ខជាតិបន្សុត / ការស្តារបរិស្ថានដោយប្រើរុក្ខជាតិ) | គឺជាបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តដែលប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដើម្បីស្រូបយក បំបែក ឬកាត់បន្ថយសារធាតុពុល (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ពីក្នុងដី ទឹក ឬខ្យល់ ដើម្បីកែលម្អបរិស្ថានឱ្យប្រសើរឡើងវិញ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនបូមធូលីធម្មជាតិ ដើម្បីបូមយកជាតិពុលចេញពីដីដោយប្រើប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិ។ |
| Heavy metals (លោហៈធ្ងន់) | គឺជាធាតុគីមីលោហៈ (ដូចជា ស័ង្កសី ទង់ដែង នីកែល និងក្រូមីញ៉ូម) ដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ហើយអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន និងសុខភាពមនុស្សសត្វ ទោះបីជាមានក្នុងបរិមាណតិចតួចក៏ដោយ។ | ដូចជាថ្នាំពុលដែលចេញពីកាកសំណល់ឧស្សាហកម្មនិងថ្មពិល ដែលកកកុញក្នុងរាងកាយសត្វនិងមនុស្សដោយមិនងាយរលាយបាត់ទៅណាឡើយ។ |
| Chemical Oxygen Demand - COD (តម្រូវការអុកស៊ីសែនគីមី) | គឺជារង្វាស់មួយសម្រាប់វាស់បរិមាណអុកស៊ីសែនដែលត្រូវការដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនិងអសរីរាង្គនៅក្នុងទឹកដោយប្រតិកម្មគីមី ដែលជាសូចនាករបង្ហាញពីកម្រិតនៃការបំពុលក្នុងទឹក។ | ដូចជាការវាស់ទំហំភ្លើងដែលត្រូវការដើម្បីដុតបំផ្លាញសំរាមទាំងអស់នៅក្នុងទឹក កាលណាទំហំភ្លើងកាន់តែធំ មានន័យថាទឹកនោះកាន់តែគគ្រិច និងមានជាតិពុលច្រើន។ |
| Biochemical Oxygen Demand - BOD (តម្រូវការអុកស៊ីសែនជីវគីមី) | គឺជារង្វាស់សម្រាប់វាស់បរិមាណអុកស៊ីសែនដែលពពួកបាក់តេរីឬមីក្រូសរីរាង្គត្រូវការ ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងទឹក។ BOD ខ្ពស់បញ្ជាក់ថាទឹកមានផ្ទុកសារធាតុសរីរាង្គកខ្វក់ច្រើន។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណខ្យល់ដង្ហើមដែលសត្វល្អិតតូចៗត្រូវការដើម្បីស៊ីកាកសំណល់ក្នុងទឹក បើវាត្រូវការខ្យល់ច្រើន មានន័យថាកាកសំណល់មានច្រើនណាស់នៅក្នុងទឹកនោះ។ |
| X-ray fluorescence technique (បច្ចេកទេសហ្វ្លុយអូរេសង់កាំរស្មីអ៊ិច) | គឺជាបច្ចេកទេសវិភាគដោយប្រើប្រាស់កាំរស្មីអ៊ិចបាញ់ទៅលើវត្ថុណាមួយ ដើម្បីកំណត់រកប្រភេទ និងបរិមាណនៃធាតុគីមី (ដូចជាលោហៈធ្ងន់) ដែលមាននៅក្នុងវត្ថុនោះ (ឧ. ដី ឬរុក្ខជាតិ) ដោយមិនចាំបាច់ប្រើសារធាតុគីមីរំលាយឡើយ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនរបស់គ្រូពេទ្យដើម្បីមើលឆ្អឹង ប៉ុន្តែនេះគឺស្កេនដី ឬស្លឹកឈើ ដើម្បីរាប់មើលថាតើមានលោហៈពុលប៉ុន្មានលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុង។ |
| in situ remedying treatment (ការព្យាបាលស្តារឡើងវិញនៅនឹងកន្លែង) | គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការសម្អាត និងស្តារគុណភាពដី ឬទឹកដែលរងការបំពុល ដោយធ្វើឡើងនៅទីតាំងផ្ទាល់តែម្តង ដោយមិនចាំបាច់កាយ ឬដឹកជញ្ជូនដីនោះទៅកន្លែងកែច្នៃផ្សេងឡើយ។ | ដូចជាការបោកខោអាវដែលប្រឡាក់ដោយមិនបាច់ដោះចេញពីរាងកាយ គឺសម្អាតវានៅជាប់នឹងកន្លែងតែម្តង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
