បញ្ហា (The Problem)៖ ជីវចម្រុះសត្វថលជលិក និងសត្វល្មូននៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ ដែលមានផ្ទៃដីជាង ៣៣ ម៉ឺនហិកតា នៅមិនទាន់មានការសិក្សាស្រាវជ្រាវគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅទីតាំងក្នុងឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យនាខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦ និងខែតុលា ឆ្នាំ២០០៧ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Active Searching (Day and Night) ការស្វែងរកសកម្ម (ពេលថ្ងៃនិងយប់) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកសត្វនៅតាមមាត់អូរ លើដើមឈើ និងតាមរូងថ្ម។ អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសង្កេតមើលអាកប្បកិរិយាសត្វផ្ទាល់។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងអាចរងឥទ្ធិពលពីភាពនឿយហត់របស់អ្នកស្រាវជ្រាវ។ ពិបាករកសត្វដែលពូកែលាក់ខ្លួនក្នុងស្លឹកឈើងាប់។ | បានរកឃើញកង្កែប និងល្មូនជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងប្រភេទថ្មីដូចជា Ophryophryne poilani និង Cyrtodactylus pseudoquadrivirgatus។ |
| Baited Turtle Traps ការដាក់អន្ទាក់នុយទាក់អណ្តើក |
ងាយស្រួលក្នុងការចាប់ប្រភេទសត្វរស់នៅក្នុងនិងក្បែរទឹក (Semi-aquatic) ដោយមិនបាច់តាមដានជាប់លាប់។ | ទាមទារការដឹកជញ្ជូនអន្ទាក់ចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅ និងមានប្រសិទ្ធភាពតែលើប្រភេទសត្វដែលស៊ីនុយប៉ុណ្ណោះ។ | បានចាប់ និងកត់ត្រាអណ្តើក Cyclemys oldhamii ជាលើកដំបូងសម្រាប់ការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅកម្ពុជា។ |
| Pitfall Traps ការដាក់អន្ទាក់រណ្តៅ |
អាចចាប់បានសត្វតូចៗដែលរស់នៅតាមដី និងក្រោមស្លឹកឈើងាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ចំណាយពេលច្រើនក្នុងការរៀបចំដំឡើង និងមិនអាចចាប់បានសត្វដែលរស់នៅតាមដើមឈើ។ | បានចូលរួមចំណែកក្នុងការប្រមូលសំណាកតូចៗ និងបង្កើនទិន្នន័យនៃជីវចម្រុះថលជលិកនៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរៀបចំភស្តុភារយ៉ាងល្អិតល្អន់សម្រាប់ការចុះវាលក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល ព្រមទាំងសារធាតុគីមីសម្រាប់រក្សាសំណាក និងអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់នៃឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ (រយៈកម្ពស់ពី ៤០០ ទៅ ៨៥០ ម៉ែត្រ) និងក្នុងរយៈពេលខ្លី (ខែមិថុនា ២០០៦ និងខែតុលា ២០០៧)។ វានៅមិនទាន់បានគ្របដណ្តប់តំបន់ដែលមានរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ជាងនេះ និងព្រៃដែលមានសំណើមខ្ពស់នៅឡើយទេ ដែលមានន័យថាជីវចម្រុះពិតប្រាកដអាចមានច្រើនជាងរបកគំហើញនេះ។ ការយល់ដឹងពីចំណុចខ្វះខាតនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញការសិក្សាបន្ថែមទៅលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ជួរភ្នំអណ្ណាម។
ទិន្នន័យពីការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះគឺជាកាតាលីករដ៏សំខាន់ដែលជំរុញឱ្យមានការសិក្សាស្វែងយល់បន្ថែម និងរៀបចំផែនការអភិរក្សឱ្យបានច្បាស់លាស់សម្រាប់តំបន់ខ្ពង់រាបភាគឦសាននៃកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Herpetofauna | ពាក្យបច្ចេកទេសទូទៅនៅក្នុងជីវវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់សំដៅជារួមទៅលើសត្វថលជលិក (កង្កែប គីង្គក់ ស៊ីលីនដ្រា) និងសត្វល្មូន (ពស់ អណ្តើក បង្កួយ តុកកែ) ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រើពាក្យនេះដើម្បីងាយស្រួលហៅបណ្តុំសត្វទាំងពីរប្រភេទនេះក្នុងការសិក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការហៅឈ្មោះរួមថា «អាហារសមុទ្រ» ដែលគ្របដណ្តប់ទាំងត្រី ក្តាម និងបង្គា ដោយមិនបាច់រៀបរាប់ឈ្មោះម្តងមួយៗ។ |
| Snout-vent length [SVL] | ជារង្វាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិក្នុងការវាស់ប្រវែងខ្លួនសត្វថលជលិក និងល្មូន ដោយវាស់ពីចុងច្រមុះ (Snout) ទៅដល់រន្ធបញ្ចេញចោល ឬរន្ធគូទ (Vent) ដោយមិនរាប់បញ្ចូលប្រវែងកន្ទុយឡើយ ដើម្បីធានាភាពសុក្រឹតនៃទិន្នន័យទោះបីជាសត្វនោះដាច់កន្ទុយ ឬមានប្រវែងកន្ទុយខុសគ្នាតាមធម្មជាតិក៏ដោយ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់មនុស្សដោយគិតត្រឹមចុងជើងដល់កំពូលក្បាល ដោយមិនរាប់បញ្ចូលប្រវែងសក់ ឬមួកដែលពាក់នោះទេ ដើម្បីឱ្យដឹងកម្ពស់ពិតប្រាកដ។ |
| Syntopy / Syntopic | ជាស្ថានភាពបាតុភូតដែលប្រភេទសត្វ (Species) ពីរ ឬច្រើន រស់នៅក្នុងទីជម្រកកម្រិតតូច (Microhabitat) តែមួយ និងក្នុងពេលតែមួយ ដែលជារឿយៗអាចឱ្យពួកវាជួបប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា ឬប្រកួតប្រជែងគ្នាដណ្តើមចំណីនៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ដូចជាសិស្សមកពីពីរថ្នាក់ផ្សេងគ្នាមកអង្គុយញ៉ាំបាយនៅលើតុតែមួយ ក្នុងអាហារដ្ឋានតែមួយ និងក្នុងម៉ោងចេញលេងតែមួយ។ |
| Holotype / Paratype | Holotype គឺជាសំណាកសត្វ ឬរុក្ខជាតិគំរូដើមតែមួយគត់ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការដើម្បីពិពណ៌នានិងដាក់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រដល់ប្រភេទសត្វថ្មី។ ចំណែកឯ Paratype គឺជាសំណាកបន្ទាប់បន្សំដែលប្រមូលបានជាមួយគ្នា ដើម្បីជួយគាំទ្រនិងបង្ហាញពីបំរែបំរួលរូបរាង (Variation) នៃប្រភេទសត្វថ្មីនោះ។ | ដូចជាឯកសារអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណច្បាប់ដើម (Holotype) ដែលបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់បុគ្គលម្នាក់ ខណៈដែលសំបុត្រកំណើត ឬសៀវភៅគ្រួសារ (Paratype) ជាឯកសារអមដើម្បីជួយគាំទ្របញ្ជាក់បន្ថែម។ |
| Riparian areas | ជាតំបន់ដីដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រភពទឹកសាបដូចជា ទន្លេ ស្ទឹង ឬអូរ ដែលសំបូរទៅដោយរុក្ខជាតិមានសំណើមខ្ពស់ និងជាតំបន់ផ្លាស់ប្តូររវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក និងគោក ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការរស់នៅរបស់សត្វថលជលិក។ | ដូចជាតំបន់ឆ្នេរខ្សាច់សើមៗដែលមានដើមឈើដុះអមមាត់ទឹក ដែលត្រជាក់ សំបូរចំណី និងងាយស្រួលចុះទៅត្រាំទឹកពេលក្តៅ។ |
| Vomerine teeth | ជាធ្មេញតូចៗដែលដុះនៅលើឆ្អឹងពិដានមាត់ផ្នែកខាងលើរបស់សត្វកង្កែប ដែលមុខងាររបស់វាមិនមែនសម្រាប់ទំពារទេ តែជួយក្នុងការទប់ចំណី (ដូចជាសត្វល្អិត) កុំឱ្យរអិលចេញពីមាត់មុនពេលលេប។ វាជាលក្ខណៈសម្គាល់ដ៏សំខាន់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទកង្កែបក្នុងការសិក្សាជីវកោសិការូបវិទ្យា។ | ដូចជាបន្លារងកង់តូចៗនៅលើស្រោមដៃរបស់អ្នកចាំទី ដែលជួយទប់បាល់កុំឱ្យរអិលរបូតពីដៃពេលចាប់បាន។ |
| Pitfall traps | វិធីសាស្ត្រចាប់សត្វក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយការកប់កំប៉ុង ឬធុងចូលទៅក្នុងដីឱ្យស្មើនឹងផ្ទៃដី ដើម្បីឱ្យសត្វតូចៗដូចជាកង្កែប ឬបង្កួយ ដែលវារកាត់ធ្លាក់ចូលដោយឯកឯង ជួនកាលមានការសង់របាំងប្លាស្ទិក (Drift fence) ដើម្បីរាំងបង្វែរទិសដៅសត្វឱ្យដើរឆ្ពោះទៅរកធុងរណ្តៅនោះ។ | ដូចជាការជីករណ្តៅលាក់អន្ទាក់រលាយបំបាំងមុខនៅក្នុងរឿងកុន ដើម្បីឱ្យសត្រូវដែលដើរកាត់ធ្លាក់ចូលដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
