បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហានៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល និងការកើនឡើងនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសចិនដែលការបំភាយ CO2 ឈានដល់ ៩,៨២៦ ពាន់លានតោនក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។ វាផ្តោតលើភាពចាំបាច់ក្នុងការកែលម្អគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការបំភាយដើម្បីសម្រេចបានគោលដៅអព្យាក្រឹតភាពកាបូន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះវិភាគលើបញ្ហាគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបច្ចុប្បន្ន និងផ្តល់នូវយុទ្ធសាស្ត្រកែលម្អលើវិស័យសំខាន់ៗចំនួន៥ ដើម្បីកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Promote Clean Energy Sources ការលើកកម្ពស់ប្រភពថាមពលស្អាត |
កាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយផ្ទាល់ពីប្រភព និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពថាមពលរយៈពេលវែង។ | ទាមទារការវិនិយោគទុនខ្ពស់សម្រាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដំបូង និងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីផ្លាស់ប្តូរពីឥន្ធនៈផូស៊ីល។ | កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈផូស៊ីល និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលដោយប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ។ |
| Emission Management & Regulation ការគ្រប់គ្រងការបំភាយ និងយន្តការនិយតកម្ម |
ធានាបាននូវការអនុលោមតាមច្បាប់តាមរយៈការរឹតបន្តឹងស្តង់ដារ និងមានឥទ្ធិពលភ្លាមៗទៅលើអ្នកបញ្ចេញការបំពុលខ្ពស់។ | ត្រូវការសមត្ថភាពត្រួតពិនិត្យខ្លាំង និងប្រព័ន្ធទិន្នន័យមានតម្លាភាពដើម្បីជៀសវាងការគេចវេសពីក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗ។ | បង្កើតស្តង់ដារកំណត់ការប្រើប្រាស់ថាមពលជាក់លាក់ និងអនុញ្ញាតឱ្យមានការកែតម្រូវ |
| Establish Carbon Market ការបង្កើតទីផ្សារជួញដូរកាបូន |
ប្រើប្រាស់យន្តការទីផ្សារដើម្បីផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដល់ក្រុមហ៊ុនដែលកាត់បន្ថយការបំភាយបានល្អ។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំប្រព័ន្ធ ព្រមទាំងទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបំភាយឧស្ម័នច្បាស់លាស់។ | ប្រមូលផ្ដុំបទពិសោធន៍នៃការជួញដូរ និងជួយគ្រប់គ្រងការបំភាយឧស្ម័នតាមរយៈការបែងចែកកូតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ស្ថាប័ន និងបច្ចេកទេសជាច្រើនដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាព។
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើបរិបទនៃប្រទេសចិន ដែលជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ធំជាងគេ និងមានបរិមាណការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ខ្ពស់បំផុត។ ទោះបីជាកម្ពុជាមិនមែនជាប្រទេសបញ្ចេញឧស្ម័នច្រើនក៏ដោយ ក៏ការរៀនសូត្រពីកំហុស (ទម្រង់អភិវឌ្ឍន៍ដែលបំពុលមុន និងដោះស្រាយតាមក្រោយ) និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ចិន មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍បៃតងនៅកម្ពុជា។
គោលការណ៍នៃគោលនយោបាយទាំងនេះមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចយកមកកែសម្រួលអនុវត្តបានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍដោយចីរភាពនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលយុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះទៅក្នុងផែនការយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ នឹងជួយកម្ពុជាសម្រេចបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ចស្របពេលនឹងការអភិរក្សបរិស្ថានបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| carbon peaking | ចំណុចកំពូលនៃការបញ្ចេញកាបូន គឺជាពេលវេលាដែលបរិមាណនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) សរុបឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ មុនពេលចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះមកវិញជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារការអនុវត្តគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការបំភាយ។ | ដូចជាការឡើងដល់កំពូលភ្នំ ហើយបន្ទាប់មកយើងចាប់ផ្តើមដើរចុះមកក្រោមវិញ (ការបញ្ចេញឧស្ម័នចាប់ផ្តើមថយចុះ)។ |
| carbon neutrality | អព្យាក្រឹតភាពកាបូន គឺជាស្ថានភាពដែលបរិមាណឧស្ម័នកាបូនិកដែលបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស មានភាពស្មើគ្នានឹងបរិមាណដែលត្រូវបានស្រូបយកមកវិញ (តាមរយៈការដាំដើមឈើ ឬបច្ចេកវិទ្យា) ដែលធ្វើឱ្យការបញ្ចេញសរុបមានកម្រិតសូន្យ (Net Zero)។ | ដូចជាការរកចំណូលបាន ១០០ដុល្លារ ហើយចាយអស់ ១០០ដុល្លារវិញ ធ្វើឱ្យសមតុល្យលុយសល់សូន្យ។ |
| greenhouse effect | បាតុភូតផ្ទះកញ្ចក់ គឺជាដំណើរការដែលឧស្ម័នមួយចំនួនក្នុងបរិយាកាស (ដូចជា CO2 និង មេតាន) ស្រូបយកកម្តៅព្រះអាទិត្យដែលជះត្រលប់ពីផ្ទៃផែនដី រួចឃាត់កម្តៅនោះមិនឱ្យភាយចេញទៅទីអវកាស ដែលធ្វើឱ្យភពផែនដីមានសីតុណ្ហភាពក្តៅកើនឡើង។ | ដូចជាការចតឡានបិទកញ្ចក់ជិតនៅក្រោមពន្លឺថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យកម្តៅអាចចូលបាន តែមិនអាចចេញរួច ធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពក្នុងឡានក្តៅខ្លាំង។ |
| carbon capture and storage | ការចាប់យក និងស្តុកទុកកាបូន គឺជាបច្ចេកវិទ្យាដែលចាប់យកឧស្ម័នកាបូនិកពីប្រភពបញ្ចេញធំៗ (ដូចជារោងចក្រថាមពល ឬរោងចក្រឧស្សាហកម្ម) រួចបូមយកទៅស្តុកទុកនៅក្រោមដីឱ្យបានសុវត្ថិភាព ដើម្បីកុំឱ្យវាហើរចូលក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនបូមធូលីដើម្បីបូមផ្សែងពុលចេញពីរោងចក្រ រួចយកទៅកប់ចោលក្នុងដីដើម្បីកុំឱ្យបំពុលខ្យល់។ |
| carbon trading | ការជួញដូរកាបូន គឺជាយន្តការទីផ្សារមួយដែលរដ្ឋាភិបាលកំណត់កូតានៃការបញ្ចេញឧស្ម័នដល់ក្រុមហ៊ុន។ ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនណាមួយបញ្ចេញតិចជាងកូតា ពួកគេអាចលក់កូតាដែលសល់នោះទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលបញ្ចេញលើសកម្រិតកំណត់ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ និងជំរុញឱ្យមានការកាត់បន្ថយការបំភាយរួម។ | ដូចជាសិស្សដែលមានសំបុត្រញ៉ាំអាហារសល់ យកទៅលក់ឱ្យសិស្សដែលញ៉ាំច្រើនហើយត្រូវការសំបុត្របន្ថែម ដើម្បីកុំឱ្យត្រូវសាលាពិន័យ។ |
| free allowances | កូតាអនុញ្ញាតដោយឥតគិតថ្លៃ គឺជាបរិមាណជាក់លាក់នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ឱ្យសហគ្រាសដោយមិនគិតថ្លៃនៅដំណាក់កាលដំបូងនៃទីផ្សារជួញដូរកាបូន ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការផ្លាស់ប្តូរ និងកាត់បន្ថយបន្ទុកចំណាយភ្លាមៗទៅលើក្រុមហ៊ុន។ | ដូចជាការផ្តល់ទិន្នន័យអ៊ីនធឺណិត (Data) ឥតគិតថ្លៃមួយចំនួននៅដើមខែដល់អតិថិជន មុនពេលពួកគេត្រូវបង់លុយទិញបន្ថែមប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើស។ |
| non-fossil energy sources | ប្រភពថាមពលមិនមែនផូស៊ីល គឺជាថាមពលដែលមិនបានមកពីការដុតធ្យូងថ្ម ប្រេង ឬឧស្ម័នធម្មជាតិ តែបានមកពីប្រភពកកើតឡើងវិញ និងស្អាត ដូចជា ថាមពលព្រះអាទិត្យ ខ្យល់ ទឹក និងនុយក្លេអ៊ែរ ដែលមិនបញ្ចេញឧស្ម័នពុលទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការប្រើកម្លាំងខ្យល់ដើម្បីរុញទូកក្តោង ជំនួសឱ្យការប្រើម៉ាស៊ីនដុតសាំងដែលបញ្ចេញផ្សែងខ្មៅចូលទៅក្នុងខ្យល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
