បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសំណឹកដីនិងការរិចរិលដីដែលបណ្តាលមកពីការអនុវត្តការប្រើប្រាស់ដីមិនសមស្របនៅក្នុងអាងទន្លេសង្គ្រាម (Songkhram Watershed) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរចនានិងបង្កើតប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រតាមអ៊ីនធឺណិត (Web-based GIS) ដោយប្រើប្រាស់សមីការបាត់បង់ដីសកល (USLE) ដើម្បីវាយតម្លៃនិងធ្វើផែនទីហានិភ័យនៃសំណឹកដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| GIS-based USLE Modeling ការប្រើប្រាស់គំរូ USLE ផ្អែកលើប្រព័ន្ធ GIS |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ ត្រូវការទិន្នន័យមិនសូវស្មុគស្មាញ និងអាចធ្វើសមាហរណកម្មជាមួយប្រព័ន្ធគូសផែនទី GIS បានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការវាយតម្លៃទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទាមទារការកំណត់តម្លៃមេគុណអថេរ (R, K, C, P) ឱ្យបានច្បាស់លាស់តាមតំបន់នីមួយៗ បើមិនដូច្នេះទេលទ្ធផលអាចមានភាពល្អៀងពីការពិត។ | បានគណនារកឃើញអត្រាសំណឹកដីជាមធ្យម ៤,៩៤ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ និង ៣,៥៩ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ដោយបញ្ជាក់ពីការប្រែប្រួលផ្ទៃដីរងហានិភ័យយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Web-based GIS Deployment (Internet GIS) ការដាក់ពង្រាយប្រព័ន្ធ GIS តាមអ៊ីនធឺណិត |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់គ្រប់រូបអាចចូលមើល ទាញយកទិន្នន័យ និងធ្វើអន្តរកម្មជាមួយផែនទីហានិភ័យសំណឹកដីបានយ៉ាងងាយស្រួលពីគ្រប់ទីកន្លែង។ | ត្រូវការចំណេះដឹងផ្នែករៀបចំម៉ាស៊ីនមេ (Server) ការគ្រប់គ្រងមូលដ្ឋានទិន្នន័យលំហ (Spatial DBMS) និងការថែទាំប្រព័ន្ធជាប្រចាំដើម្បីកុំឱ្យរអាក់រអួល។ | ផែនទីហានិភ័យសំណឹកដីត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈតាមរយៈ UMN Map Server និងតភ្ជាប់ទៅកាន់ Google Maps ដោយជោគជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានប្រភពទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលម្អិត កម្មវិធីជំនាញកុំព្យូទ័រ ក៏ដូចជាចំណេះដឹងផ្នែករៀបចំប្រព័ន្ធគេហទំព័រនិងមូលដ្ឋានទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងអាងទន្លេសង្គ្រាម ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យទឹកភ្លៀង លក្ខណៈដី និងមេគុណផ្សេងៗ (R, K, C, P) ដែលបានកំណត់សម្រាប់តំបន់នោះដោយឡែក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានលក្ខណៈអាកាសធាតុនិងភូមិសាស្ត្រតំបន់ត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ យើងចាំបាច់ត្រូវតែធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងកែសម្រួលតម្លៃមេគុណទាំងនេះឱ្យស្របទៅនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងក្នុងស្រុក ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវនៃការវាយតម្លៃកម្រិតសំណឹកដី។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់គំរូ USLE រួមបញ្ចូលជាមួយប្រព័ន្ធ GIS តាមអ៊ីនធឺណិតនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធនេះនឹងផ្តល់នូវឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលមួយសម្រាប់តាមដានការរិចរិលដី និងជួយដល់ការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លីប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Universal Soil Loss Equation (USLE) (សមីការបាត់បង់ដីសកល) | គឺជាគំរូគណិតវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីប៉ាន់ស្មានបរិមាណមធ្យមនៃសំណឹកដីប្រចាំឆ្នាំ ដែលបណ្តាលមកពីទឹកហូរច្រោះ ដោយពឹងផ្អែកលើកត្តាធំៗដូចជា ទឹកភ្លៀង លក្ខណៈដី ទំហំជម្រាល គម្របរុក្ខជាតិ និងវិធានការអភិរក្ស។ | វាប្រៀបដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយថា តើដីប៉ុន្មានតោននឹងត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅបាត់ក្នុងមួយឆ្នាំ ដោយមើលទៅលើកម្លាំងភ្លៀងនិងស្ថានភាពដីនៅតំបន់នោះ។ |
| Rainfall-Runoff Erosivity (R-factor) (កត្តាសំណឹកដោយសារទឹកភ្លៀង និងរំហូរទឹក) | ជារង្វាស់នៃថាមពលនិងកម្លាំងវាយប្រហារនៃតំណក់ទឹកភ្លៀង ព្រមទាំងបរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃដី ដែលវាជាកត្តាជំរុញឱ្យភាគល្អិតដីបែកបាក់ និងហូរច្រោះចេញពីទីតាំងដើម។ | ដូចជាកម្លាំងនៃទឹកបាញ់ចេញពីទុយោបាញ់ទឹក អញ្ចឹងដែរ កាលណាទឹកបាញ់កាន់តែខ្លាំងនិងយូរ វាធ្វើឱ្យដីកាន់តែឆាប់សឹករិចរិល។ |
| Soil Erodibility (K-factor) (កត្តាងាយរងសំណឹកនៃដី) | ជាសូចនាករបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះ ឬភាពធន់នៃប្រភេទដីនីមួយៗទៅនឹងកម្លាំងហូរច្រោះរបស់ទឹក ដែលវាអាស្រ័យលើលក្ខណៈរូប និងគីមីរបស់ដី ដូចជាទំហំគ្រាប់ដី (ខ្សាច់ ឬដីឥដ្ឋ) និងបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ។ | ដូចជាភាពខុសគ្នារវាងការយកទឹកទៅជះលើគំនរខ្សាច់ (ងាយហូរតាមទឹកយ៉ាងលឿន) និងដីឥដ្ឋស្អិត (ពិបាកហូរតាមទឹក)។ |
| Digital Elevation Model (DEM) (គំរូកម្ពស់ដីឌីជីថល) | ជាទិន្នន័យតំណាងឱ្យទម្រង់សណ្ឋានដី ៣វិមាត្រ (3D) នៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ ដែលបង្ហាញពីកម្ពស់ ទាប និងជម្រាលនៃផ្ទៃផែនដី ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងការវិភាគទិសដៅលំហូរទឹក និងកម្រិតជម្រាលនៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS។ | ប្រៀបដូចជាការយកសំណាញ់ទៅគ្របពីលើភ្នំមួយ ដើម្បីបង្កើតជាទម្រង់ 3D ក្នុងកុំព្យូទ័រ ដែលប្រាប់យើងថាកន្លែងណាទាប កន្លែងណាខ្ពស់។ |
| Geographic Information System (GIS) (ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ) | ជាប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រសម្រាប់ប្រមូល ផ្ទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលទាក់ទងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចបង្កើតផែនទី និងស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងនៃទិន្នន័យលំហផ្សេងៗ។ | វាដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃក្នុងកុំព្យូទ័រ ដែលមិនត្រឹមតែបង្ហាញទីតាំងនោះទេ តែអាចយកទិន្នន័យផ្សេងៗ (ដូចជាទីតាំងព្រៃឈើ ទន្លេ និងប្រភេទទឹកភ្លៀង) មកត្រួតស៊ីគ្នាដើម្បីរកមើលបញ្ហា។ |
| Map Algebra (ពិជគណិតផែនទី) | ជាបណ្តុំនៃប្រតិបត្តិការគណិតវិទ្យានៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចធ្វើការបូក ដក គុណ ចែក ឬប្រើរូបមន្តផ្សេងៗទៅលើស្រទាប់ផែនទីប្រភេទរ៉ាស្ទ័រ (Raster) ច្រើនផ្ទាំងបញ្ចូលគ្នា ភីកសែលម្តងមួយៗ (Pixel by pixel)។ | ប្រៀបដូចជាការយកសន្លឹកកញ្ចក់ថ្លាពីរផ្ទាំងដែលមានលេខរៀងៗខ្លួន មកដាក់ត្រួតលើគ្នា ហើយប្រើម៉ាស៊ីនគិតលេខដើម្បីបូកឬគុណលេខនៅត្រង់ចំណុចដែលត្រួតស៊ីគ្នានោះ។ |
| Vegetative Cover Factor (C-factor) (កត្តាគម្របរុក្ខជាតិ) | ជាមេគុណនៅក្នុងគំរូ USLE ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលនៃរុក្ខជាតិ ដំណាំ ឬគម្របដីផ្សេងៗ ក្នុងការជួយកាត់បន្ថយការវាយប្រហារពីតំណក់ទឹកភ្លៀង និងទប់ស្កាត់លំហូរទឹកលើផ្ទៃដី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងដីដែលគ្មានគម្របការពារ។ | វាប្រៀបដូចជាការបើកឆ័ត្រការពារតំណក់ទឹកភ្លៀងមិនឱ្យវាយប្រហារផ្ទាល់មកលើមុខដី ដែលមានរុក្ខជាតិកាន់តែច្រើន ដីកាន់តែមានសុវត្ថិភាព។ |
| Internet GIS / Web-based GIS (ប្រព័ន្ធ GIS តាមអ៊ីនធឺណិត) | គឺជាការរចនានិងដាក់ពង្រាយប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រតាមរយៈបណ្តាញអ៊ីនធឺណិត ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចចូលមើល ធ្វើអន្តរកម្ម និងទាញយកទិន្នន័យផែនទីតាមរយៈកម្មវិធីរុករក (Web browser) ដោយមិនចាំបាច់ដំឡើងកម្មវិធី GIS នៅក្នុងកុំព្យូទ័រខ្លួនឡើយ។ | ដូចជាកម្មវិធី Google Maps ដែលយើងអាចអូសចុះឡើង មើលទីតាំង និងគណនាផ្លូវបានភ្លាមៗតាមរយៈទូរសព្ទឬកុំព្យូទ័រ ដែលមានអ៊ីនធឺណិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
