បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការរិចរិលដី និងសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងតំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងសុងខ្រាម (Songkhram) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលបណ្តាលមកពីការអនុវត្តការប្រើប្រាស់ដីធ្លីមិនបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរចនា និងអនុវត្តប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រផ្អែកលើអ៊ីនធឺណិត (Web-based GIS) ដោយរួមបញ្ចូលជាមួយសមីការបាត់បង់ដីសកល (USLE) ដើម្បីវាយតម្លៃ និងធ្វើផែនទីកម្រិតនៃសំណឹកដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| GIS-based USLE Modeling ការធ្វើម៉ូដែល USLE ដោយផ្អែកលើប្រព័ន្ធ GIS |
អាចវិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រធំៗបានច្បាស់លាស់ និងបំបែកផ្ទៃដីជាផ្នែកតូចៗដើម្បីគណនាសំណឹកដីដោយភាពសុក្រឹត។ ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកូដចំហជួយកាត់បន្ថយការចំណាយ។ | ទាមទារប្រភពទិន្នន័យដែលមានភាពច្បាស់លាស់ខ្ពស់ (ទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី ជម្រាល គម្របដី)។ បើទិន្នន័យមិនល្អ ឬប្រើមេគុណរួម នោះលទ្ធផលនឹងមានភាពលម្អៀង។ | អាចរកឃើញការកើនឡើងនៃផ្ទៃដីដែលរងសំណឹកធ្ងន់ធ្ងរ (>12.5 t/ha/yr) ពីទំហំ ៧៦២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២០០៦) ទៅ ១.១២៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (២០១០)។ |
| Web-based Mapping (Google Maps & Map Server) ការបង្ហាញផែនទីតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត |
ងាយស្រួលដល់អ្នកប្រើប្រាស់ និងមហាជនទូទៅក្នុងការចូលមើលទិន្នន័យ រួមទាំងទីតាំងងាយរងគ្រោះដោយសំណឹកដីតាមរយៈគេហទំព័រដោយមិនត្រូវការកម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ។ | ត្រូវការរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ (DBMS) និងការថែទាំម៉ាស៊ីនមេ (Server) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវជាប្រចាំ ដែលទាមទារអ្នកជំនាញផ្នែកព័ត៌មានវិទ្យា។ | បានដាក់ឱ្យដំណើរការដោយជោគជ័យនូវផែនទីហានិភ័យសំណឹកដីលើគេហទំព័រ ដើម្បីជួយដល់ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទាមទារនូវកម្មវិធីប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ មូលដ្ឋានទិន្នន័យបរិស្ថាន និងកសិកម្ម ព្រមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ដំណើរការលើអ៊ីនធឺណិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងសុងខ្រាម ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីនៅទីនោះ។ ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងការអនុវត្តកសិកម្មស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏កត្តាមេគុណនៃសំណឹកដី (ដូចជាប្រភេទដី និងគម្របដី) មិនអាចយកមកប្រើប្រាស់ដោយផ្ទាល់បានទេ។ វាជារឿងសំខាន់ដែលកម្ពុជាត្រូវធ្វើការកែសម្រួលមេគុណ (Parameter tuning) ឱ្យស្របតាមទិន្នន័យជាក់ស្តែងក្នុងស្រុក ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលវាយតម្លៃត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រនៃការរួមបញ្ចូលម៉ូដែល USLE ជាមួយប្រព័ន្ធ GIS តាមអ៊ីនធឺណិតនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានដីនិងទឹក ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលងាយរងការហូរច្រោះ។
ការបង្កើតប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រតាមអ៊ីនធឺណិតនេះ នឹងជួយសម្រួលដល់ការតាមដានការរិចរិលដីនៅកម្ពុជា ដោយផ្សារភ្ជាប់បច្ចេកវិទ្យាទៅនឹងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត និងការអភិវឌ្ឍកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Universal Soil Loss Equation (USLE) (សមីការបាត់បង់ដីសកល) | ម៉ូដែលគណិតវិទ្យាមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទស្សន៍ទាយពីអត្រាមធ្យមនៃសំណឹកដីប្រចាំឆ្នាំ ដោយផ្អែកលើអន្តរកម្មនៃកត្តាទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី ជម្រាលដី គម្របដី និងការអនុវត្តការអភិរក្សដី។ | ដូចជារូបមន្តគណនាដែលជួយទស្សន៍ទាយថា តើដីប៉ុន្មានតោននឹងត្រូវទឹកភ្លៀងហូរនាំយកទៅបាត់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ដោយមើលលើសភាពដី និងបរិស្ថាននៅទីនោះ។ |
| Rainfall-Runoff Erosivity (R-factor) (កត្តាកម្លាំងហូរច្រោះនៃទឹកភ្លៀង) | សន្ទស្សន៍រង្វាស់ថាមពលនៃតំណក់ទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកប៉ះផ្ទៃដី និងកម្លាំងបរិមាណទឹកហូរដែលបណ្តាលឱ្យភាគល្អិតដីបែក និងហូរច្រោះចេញពីគ្នា។ | ដូចជាការវាស់កម្លាំងនៃទឹកបាញ់ចេញពីទុយោ ដែលអាចបាញ់កាយដីឱ្យខ្ទាតចេញពីរណ្តៅ។ |
| Soil Erodibility (K-factor) (កត្តាភាពងាយរងសំណឹករបស់ដី) | ការវាស់ស្ទង់ភាពងាយរងគ្រោះនៃប្រភេទដីនីមួយៗទៅនឹងការហូរច្រោះ ដោយវាអាស្រ័យលើវាយនភាពដី (ភាគល្អិតខ្សាច់ ឬដីឥដ្ឋ) រចនាសម្ព័ន្ធដី និងបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គដែលមាននៅក្នុងដី។ | ដូចជាភាពខុសគ្នារវាងដីខ្សាច់ដែលងាយនឹងរលាយហូរតាមទឹក និងដីឥដ្ឋស្អិតដែលតោងជាប់គ្នាពិបាកនឹងរបូតកាត់ផ្តាច់។ |
| Slope Length and Steepness (LS-factor) (កត្តាប្រវែង និងភាពចោតនៃជម្រាល) | កត្តាដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃរូបសណ្ឋានដី ទៅលើល្បឿននិងទំហំនៃការហូរច្រោះដី ដោយដីដែលចោតខ្លាំងនិងមានជម្រាលវែង ធ្វើឱ្យទឹកហូរមានសន្ទុះខ្លាំង។ | ដូចជាការជិះកង់ចុះចំណោតភ្នំ បើភ្នំកាន់តែចោត និងមានជម្រាលកាន់តែវែង នោះកង់នឹងលោតចុះមកក្នុងល្បឿនកាន់តែលឿននិងមានកម្លាំងបុកខ្លាំង។ |
| Vegetative Cover (C-factor) (កត្តាគម្របដី) | តម្លៃដែលតំណាងឱ្យឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ដី និងរុក្ខជាតិគ្របដណ្តប់ ក្នុងការជួយការពារផ្ទៃដីពីការវាយប្រហារផ្ទាល់ពីតំណក់ទឹកភ្លៀង និងកាត់បន្ថយល្បឿនទឹកហូរលើផ្ទៃដី។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ឆ័ត្រការពារកុំឱ្យទឹកភ្លៀងបាញ់ចំខ្លួន គឺរុក្ខជាតិដើរតួជាឆ័ត្រការពារដីកុំឱ្យទឹកភ្លៀងបាញ់ចំផ្ទាល់។ |
| Web-based geographic information system (Web-based GIS) (ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រតាមអ៊ីនធឺណិត) | ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាអ៊ីនធឺណិតដើម្បីបង្ហាញ វិភាគ និងចែកចាយទិន្នន័យផែនទីភូមិសាស្ត្រ តាមរយៈគេហទំព័រ (Web browser) ដោយអ្នកប្រើប្រាស់មិនចាំបាច់ដំឡើងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញដោយខ្លួនឯង។ | ដូចជាកម្មវិធី Google Maps ដែលយើងអាចបើកមើលផែនទី និងស្វែងរកទីតាំងផ្សេងៗបានភ្លាមៗនៅលើទូរសព្ទ ឱ្យតែមានអ៊ីនធឺណិត។ |
| Digital Elevation Model (DEM) (ម៉ូដែលកម្ពស់ដីឌីជីថល) | ទិន្នន័យផែនទីជាទម្រង់ក្រឡាចត្រង្គ (Raster) ដែលកោសិកានីមួយៗតំណាងឱ្យតម្លៃកម្ពស់នៃផ្ទៃដីធៀបនឹងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលជាទូទៅត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់វិភាគជម្រាល និងទិសដៅលំហូរទឹកក្នុងប្រព័ន្ធ GIS។ | ដូចជាការយកដីឥដ្ឋមកសូនជារូបរាងភ្នំខ្នាតតូច ដើម្បីមើលឱ្យដឹងថា កន្លែងណាខ្ពស់ កន្លែងណាទាប និងទាយដឹងថាទឹកនឹងហូរធ្លាក់ទៅតាមផ្លូវណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
