បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការរេចរឹលដី និងសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងតំបន់រងទឹកភ្លៀងសុងខាម ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលបណ្តាលមកពីការអនុវត្តការប្រើប្រាស់ដីមិនសមស្រប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរចនា និងអនុវត្តប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) តាមអ៊ីនធឺណិត ដោយរួមបញ្ចូលជាមួយសមីការបាត់បង់ដីសកល (USLE) ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យ និងកម្រិតនៃសំណឹកដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Web-based GIS with USLE Modeling (Internet GIS) ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រតាមអ៊ីនធឺណិតរួមបញ្ចូលជាមួយម៉ូដែល USLE |
ងាយស្រួលក្នុងការចូលមើលទិន្នន័យតាមរយៈអ៊ីនធឺណិត និង Google Maps។ ប្រើប្រាស់កម្មវិធីកូដបើកចំហ (Open Source) ជួយសន្សំសំចៃថវិកា និងងាយស្រួលធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យក្នុងពេលជាក់ស្តែង។ | ទាមទារជំនាញកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទិន្នន័យ (DBMS) និងការដំឡើងម៉ាស៊ីនមេ (Server) ព្រមទាំងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីការកើនឡើងនៃផ្ទៃដីរងសំណឹកពី ៧៦២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ ទៅ ១.១២៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ តាមរយៈការបង្ហាញលើគេហទំព័រ។ |
| Traditional Desktop GIS for USLE ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រលើកុំព្យូទ័រលើតុ (Desktop GIS) សម្រាប់កសាងម៉ូដែល USLE |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ និងរឹងមាំក្នុងការវិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រស្មុគស្មាញ (ដូចជាការគណនាកត្តា R, K, LS) ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើអ៊ីនធឺណិត។ | ពិបាកក្នុងការចែករំលែកលទ្ធផលទៅកាន់សាធារណជន ឬអ្នកសម្រេចចិត្ត ហើយភាគច្រើនទាមទារកម្មវិធីដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណតម្លៃថ្លៃ។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់តែការរៀបចំទិន្នន័យមូលដ្ឋានដំបូង និងការចងក្រងទិន្នន័យទៅជាទម្រង់ Raster មុននឹងបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធកូដបើកចំហ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងកម្មវិធីកូដបើកចំហ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបណ្តាញ និងទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលម្អិតពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់រងទឹកភ្លៀងសុងខាម ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យឧតុនិយម និងសណ្ឋានដីក្នុងតំបន់នោះ។ ទោះបីជាប្រទេសថៃមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្រដៀងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ទិន្នន័យជាក់លាក់ដូចជាកត្តាសំណឹកដី (K-factor) និងការប្រើប្រាស់ដី (C-factor) អាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាវាស់វែងផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដើម្បីទទួលបានភាពសុក្រឹតខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ម៉ូដែល USLE រួមជាមួយ Web-based GIS នេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការបង្កើតប្រព័ន្ធនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយជំរុញឱ្យការសម្រេចចិត្តលើការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លីមានភាពច្បាស់លាស់ ផ្អែកលើទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងងាយស្រួលដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធក្នុងការចូលមើលតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Universal Soil Loss Equation (សមីការបាត់បង់ដីសកល) | វាជាម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណដីដែលបាត់បង់ដោយសារសំណឹកទឹកភ្លៀងក្នុងរយៈពេលយូរ ដោយផ្អែកលើកត្តាទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី ជម្រាល ការគ្របដណ្តប់នៃរុក្ខជាតិ និងវិធានការអភិរក្ស។ | ដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយថាតើដីនឹងហូរច្រោះអស់ប៉ុន្មាននៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ ដោយមើលលើស្ថានភាពដី និងបរិស្ថានជុំវិញ។ |
| Rainfall-runoff erosivity (កត្តាសំណឹកដោយសារទឹកភ្លៀង និងលំហូរទឹក) | ជាសូចនាករវាស់ស្ទង់ពីកម្លាំងនៃតំណក់ទឹកភ្លៀង និងលំហូរទឹកលើផ្ទៃដីដែលអាចបំបែក និងកួចយកកម្ទេចដីចេញពីទីតាំងដើម។ | ដូចជាកម្លាំងទឹកបាញ់ពីទុយោ ដែលអាចធ្វើឱ្យដីរបើក និងហូរតាមទឹកបានកាន់តែច្រើនប្រសិនបើទឹកបាញ់កាន់តែខ្លាំង។ |
| Soil erodibility (កត្តាងាយរងសំណឹកនៃដី) | ជាកម្រិតនៃការងាយរងគ្រោះរបស់ប្រភេទដីនីមួយៗទៅនឹងសំណឹក ដោយអាស្រ័យលើលក្ខណៈរូប និងគីមីរបស់ដី ដូចជាទំហំគ្រាប់ដី វាយនភាព និងសមត្ថភាពជ្រាបទឹក។ | ដូចជាភាពខុសគ្នារវាងគំនរខ្សាច់ និងគំនរដីឥដ្ឋ ដែលខ្សាច់ងាយនឹងត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅជាងដីឥដ្ឋ។ |
| Slope length and steepness (កត្តាប្រវែង និងភាពចំណោតនៃជម្រាល) | ជាការវាស់វែងពីឥទ្ធិពលនៃទម្រង់សណ្ឋានដីទៅលើសំណឹក។ ជម្រាលកាន់តែចោត និងកាន់តែវែង ធ្វើឱ្យទឹកហូរកាន់តែលឿន និងមានកម្លាំងកួចយកដីបានកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាការជិះកង់ចុះចំណោតភ្នំ ចំណោតកាន់តែខ្ពស់ និងកាន់តែវែង ធ្វើឱ្យកង់លោតចុះកាន់តែលឿន និងមានសន្ទុះខ្លាំង។ |
| Vegetative cover factor (កត្តាគម្របរុក្ខជាតិ) | ជាកត្តាដែលវាយតម្លៃពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើ ឬដំណាំ) ក្នុងការការពារផ្ទៃដីពីការប៉ះទង្គិចផ្ទាល់ពីតំណក់ទឹកភ្លៀង និងកាត់បន្ថយល្បឿនលំហូរទឹកលើផ្ទៃដី។ | ដូចជាការប្រើឆ័ត្រ ឬពាក់អាវភ្លៀងការពារខ្លួនពីរដូវវស្សា ដែលរុក្ខជាតិដើរតួជាដំបូលការពារដីកុំឱ្យទឹកភ្លៀងបាញ់ត្រូវផ្ទាល់។ |
| Raster (ទិន្នន័យទម្រង់រ៉ាស្ទ័រ ឬក្រឡាចត្រង្គ) | ជាទម្រង់ទិន្នន័យក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដែលតំណាងឱ្យផ្ទៃផែនដីជាក្រឡាចត្រង្គ (Pixels) តូចៗបន្តបន្ទាប់គ្នា ដែលក្រឡានីមួយៗផ្ទុកតម្លៃព័ត៌មានជាក់លាក់មួយ (ឧទាហរណ៍ កម្ពស់ ប្រភេទដី)។ | ដូចជារូបថតឌីជីថល ដែលពេលយើងពង្រីក (Zoom) ទៅជិតបំផុត យើងនឹងឃើញវាផ្សំឡើងពីប្រអប់ពណ៌តូចៗជាច្រើន។ |
| Database Management System (ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងមូលដ្ឋានទិន្នន័យ) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់រក្សាទុក រៀបចំ ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព និងទាញយកទិន្នន័យធំៗ (ដូចជាទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រអវកាស) ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ដូចជាបណ្ណាល័យដ៏ឆ្លាតវៃមួយ ដែលជួយរៀបចំសៀវភៅរាប់ពាន់ក្បាលតាមប្រភេទ និងជួយយើងស្វែងរកសៀវភៅដែលចង់បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
