បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតពីរបៀបដែលការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី ដែលជំរុញដោយនគរូបនីយកម្ម និងការរញ្ជួយដី ជះឥទ្ធិពលដល់សមត្ថភាពស្តុកទុកកាបូននៃជីវម៉ាសលើផ្ទៃដីនៅក្នុងខេត្ត Düzce ប្រទេសទួរគី ក្នុងរយៈពេល ២៨ ឆ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសតេឡេតាមដាន (Remote Sensing) ដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យការប្រើប្រាស់ដី CORINE ជាមួយរូបភាពផ្កាយរណប NDVI ដើម្បីគណនាការផ្លាស់ប្តូរស្តុកកាបូនតាមលំហ និងពេលវេលា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Remote Sensing (NDVI + CORINE) ការវាស់វែងតាមរយៈតេឡេតាមដាន (NDVI និង CORINE) |
ចំណាយតិច ចំណេញពេលវេលា និងអាចតាមដានការផ្លាស់ប្តូរក្នុងតំបន់ធំៗបានលឿនជាងការវាស់វែងផ្ទាល់។ វាប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្កាយរណបដែលអាចរកបានដោយឥតគិតថ្លៃ។ | វិធីសាស្ត្រនេះអាចប៉ាន់ស្មានបានតែការស្តុកទុកកាបូននៅក្នុងជីវម៉ាសលើផ្ទៃដី (Above-ground biomass) ប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនអាចវាស់កាបូនក្នុងដីបានទេ។ | រកឃើញការកើនឡើងកាបូនក្នុងព្រៃឈើ ២៧.៩ភាគរយ ទោះបីជាផ្ទៃដីព្រៃថយចុះដោយសារការកាប់រំលោះដើមឈើប្រកបដោយចីរភាព។ |
| Terrestrial Measurements (Forest Inventory) ការវាស់វែងផ្ទាល់លើដី (បញ្ជីសារពើភណ្ឌព្រៃឈើ) |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងអាចវាស់កាបូនបានគ្រប់ផ្នែក ទាំងជីវម៉ាសលើផ្ទៃដី និងក្រោមដី (ឫស និងដី)។ | ទាមទារការចំណាយថវិកា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើន។ វាមានការលំបាក និងចំណាយពេលយូរក្នុងការអនុវត្តសម្រាប់តំបន់ដែលមានទំហំធំ។ | ផ្តល់តម្លៃកាបូនជាមធ្យម (១៣.៦ តោន/ហិកតា សម្រាប់កសិកម្ម និង ៤០.១ តោន/ហិកតា សម្រាប់ព្រៃឈើ) ដែលស្រដៀងនឹងលទ្ធផលពីវិធីសាស្ត្រតេឡេតាមដាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះបញ្ជាក់ថាការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបគឺមានតម្លៃថោក និងចំណេញពេលវេលាជាងការវាស់វែងផ្ទាល់លើដី ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងទិន្នន័យជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Düzce ប្រទេសទួរគី ដែលមានប្រភេទព្រៃឈើ និងអាកាសធាតុខុសពីតំបន់ត្រូពិច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលរូបមន្តប៉ាន់ស្មានជីវម៉ាស (Biomass estimation equation) ឱ្យស្របទៅនឹងប្រភេទព្រៃឈើក្នុងស្រុក ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលច្បាស់លាស់ពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការតាមដានគម្របព្រៃឈើ និងវាយតម្លៃគម្រោងកាបូន។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានូវបច្ចេកវិទ្យា NDVI ជាមួយនឹងទិន្នន័យផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃ គឺជាដំណោះស្រាយដ៏ឆ្លាតវៃ និងសន្សំសំចៃសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងគម្រោងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| NDVI | សន្ទស្សន៍រូបភាពផ្កាយរណបដែលប្រើប្រាស់កម្រិតចំណាំងផ្លាតនៃពន្លឺក្បែរក្រហម (NIR) និងពន្លឺក្រហម ដើម្បីវាយតម្លៃដង់ស៊ីតេ និងសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិ។ ក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានបរិមាណកាបូននៅក្នុងជីវម៉ាសលើផ្ទៃដី។ | ដូចជាការថតកាំរស្មីអ៊ិចពីលើមេឃ ដើម្បីមើលថាតើតំបន់នោះមានរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងក្រាស់ប៉ុណ្ណា និងមានសុខភាពល្អកម្រិតណា។ |
| CORINE | ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់គម្របដីដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់តំបន់អឺរ៉ុប ដែលបែងចែកប្រភេទការប្រើប្រាស់ដីទៅជាក្រុមផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា ទីក្រុង កសិកម្ម ព្រៃឈើ និងប្រភពទឹក) ដើម្បីងាយស្រួលតាមដានការផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃដីពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ | ដូចជាការដាក់ស្លាកពណ៌លើផែនទីដើម្បីប្រាប់ថា កន្លែងណាជាផ្ទះ កន្លែងណាជាស្រែ និងកន្លែងណាជាព្រៃឈើ។ |
| Above-ground biomass | ទម្ងន់សរុបនៃផ្នែករស់និងងាប់របស់រុក្ខជាតិដែលមានទីតាំងនៅពីលើផ្ទៃដី (ដូចជា ដើម មែក និងស្លឹក) ដែលដើរតួជាកន្លែងផ្ទុកកាបូនដ៏សំខាន់បំផុតនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាផ្នែកទាំងអស់នៃដើមឈើដែលយើងអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ (លើកលែងតែឫសក្នុងដី) ដែលដើរតួជាឃ្លាំងស្តុកឧស្ម័នកាបូនិក។ |
| Radiometric corrections | ដំណើរការកែតម្រូវទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណបដើម ដើម្បីលុបបំបាត់កំហុស ឬការរំខានដែលបណ្តាលមកពីបរិយាកាសអ័ព្ទ ឬពពក ដើម្បីធានាថាតម្លៃចំណាំងផ្លាតដែលវាស់បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតប្រាកដនៅលើដី។ | ដូចជាការជូតឡេនកាមេរ៉ាដែលប្រឡាក់ធូលី ឬការកែពណ៌រូបថតឱ្យច្បាស់ដូចពណ៌ពិតប្រាកដដែលយើងមើលឃើញផ្ទាល់។ |
| Thinning operations | វិធានការថែរក្សាព្រៃឈើដោយធ្វើការកាប់រំលោះដើមឈើមួយចំនួនចេញពីតំបន់ព្រៃក្រាស់ ដើម្បីផ្តល់ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមដល់ដើមឈើដែលនៅសេសសល់ ធ្វើឱ្យពួកវាលូតលាស់លឿន និងស្រូបយកកាបូនបានកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាការដកស្មៅ ឬដកកូនរុក្ខជាតិខ្លះចេញពីថូផ្កាដែលចង្អៀតពេក ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិដែលនៅសល់មានកន្លែងធំទូលាយលូតលាស់បានលឿន និងរឹងមាំ។ |
| Zonal statistics | មុខងារវិភាគនៅក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដែលធ្វើការគណនាតម្លៃស្ថិតិ (ដូចជាមធ្យមភាគ ឬផលបូក) នៃទិន្នន័យចំណុច (Pixels) ដោយផ្អែកលើព្រំដែនបែងចែកតំបន់នីមួយៗនៅលើផែនទី។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនគិតលេខដើម្បីបូកសរុបទិន្នផលស្រូវសរុបដាច់ដោយឡែកពីគ្នា តាមព្រំប្រទល់ភូមិនីមួយៗ។ |
| Carbon storage | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសតាមរយៈរស្មីសំយោគ ហើយរក្សាទុកវាក្នុងទម្រង់ជាសរសៃឈើ ដើម្បីចូលរួមកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាការបូមយកផ្សែងពុលពីខ្យល់ ហើយប្រែក្លាយវាទៅជាដុំឈើដ៏រឹងមាំសម្រាប់រក្សាទុកក្នុងឃ្លាំងយ៉ាងសុវត្ថិភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
